شاکی: مادر، متهم: پدر
ساعت24-مدتی پیش مادری مدعی شد؛ فرزند خردسالش که مبتلا به اوتیسم (اختلالات رشدی عصبی) بوده توسط یکی از اعضای خانوادهشان (پدر) مورد آزار و اذیت جنسی قرار گرفته است. این ادعای تکاندهنده باعث شد تا «اعتماد» علایمیکه کودکان اوتیسم پس از آزار و اذیت جنسی از خود بروز میدهند را بررسی کند. با توجه به حساسیت پرونده از ذکر اسامی تمامیافراد مصاحبهشونده و جزییات خودداری کردهایم.
مادر این کودک ادعا میکند؛ وقتی پسر ۹ سالهاش را در خانه با یکی از اعضای خانوادهشان تنها گذاشته، پس از بازگشت متوجه میشود کودکش پریشان و پرخاشگر شده و به همین دلیل موضوع را از او پیگیر میشود. این فرد میگوید؛ فرزند اوتیسم او توانسته آزار و اذیتهای جنسی که به او وارد شده را با یکسری نشانههای مشخص شرح دهد. پیگیریها از وکیل شاکی (مادر کودک) نیز نشان داده، پروندهای مبنی بر این موضوع تشکیل شده، اما فعلا در روند رسیدگی قرار دارد.
با مطرح شدن این ادعا و تشکیل پرونده در همین راستا بر آن شدیم تا در مصاحبه با کارشناسان مربوطه و وکیل پرونده موضوع آزار و اذیت جنسی کودکان اوتیسم را بررسی کنیم.
«سعیده صالحغفاری»، مدیرعامل انجمن اوتیسم ایران در مورد تشکیل پروندههای آزار و اذیت جنسی کودکان و افراد مبتلا به اوتیسم به «اعتماد» میگوید: خانوادهها اگر بتوانند ادعای خود را همراه با مستندات حقوقی ارایه دهند، انجمن میتواند کمکشان کند. فرقی هم ندارد گاهی برخی از این پروندهها مربوط به اعضای خانواده کودک میشود و برخی دیگر مربوط به موسسات و مراکز درمانی اوتیسم است. در هر صورت کودک چه در داخل خانه و چه در موسسات اوتیسم مورد آزار و اذیت جنسی قرار بگیرد، انجمن میتواند به خانوادههای آنها که چنین موضوعی را عنوان میکنند، کمک کند. » این در حالی است که مادر این کودک توضیح میدهد؛ ماجرا را برای انجمن اوتیسم مطرح کرده، اما کمکی از سوی آنها دریافت نکرده است.
مدیر انجمن اوتیسم ایران، سال گذشته نیز درباره خبر ربودن و آزار و اذیت جنسی پسر ۲۱ ساله مبتلا به اوتیسم اعلام کرد؛ کودکان و افراد مبتلا به اوتیسم نه کلام دارند و نه درکی از خطر دارند بنابراین در مواقع خطر توان فرار کردن نیز ندارند.
هنوز حکم قضایی صادر نشده است
وکیل تسخیری پرونده مربوطه نیز در مورد ادعایی که مادر این کودک مطرح کرده به «اعتماد» میگوید که در این زمینه پرونده تشکیل شده، اما در حال رسیدگی است. او در ادامه توضیح میدهد: «موضوع و شکایت مطرح شده از سوی دادستان در حال بررسی و تحقیقات است. شاید شواهد و مدارک موجود نشاندهندهاین باشد که آزار و اذیت جنسی صورت گرفته، اما هنوز حکم قضایی در ارتباط با آن صادر نشده است.»
وکیل تسخیری پرونده در پاسخ بهاینکه کودکان اوتیسم اگر مورد تعرض و آزار و اذیت جنسی قرار بگیرند خانوادهها چگونه باید مساله را متوجه شوند و آن را از طریق مجاری قانونی پیگیری کنند، میگوید: «این کودکان صراحتا نمیتوانند عنوان کنند مورد تعرض یا آزار و اذیت جنسی قرار گرفتهاند، اما در مورد یکسری سوالات خانوادهها واکنش نشان میدهند، ولی صحت و سقم این صحبتها و واکنشها باید توسط پزشکی قانونی تایید شود. کارشناسان پزشکی قانونی میتوانند واکنشها و صحبتهای کودکان آزار دیده را راستیآزمایی کنند، اما در مورد این پرونده باز هم تاکید میکنم که در روند رسیدگی قضایی قرار دارد و هنوز حکمیاز سوی دستگاه قضا صادر نشده است.»
یکی از اعضای انجمن حمایت از حقوق کودکان نیز که در راستای چنین پروندههایی فعالیت میکند و در جریان این پرونده هم قرار دارد به «اعتماد» میگوید: «کودک آزاری، موضوع بسیار مهمیاست و اگر در محیط خانواده رخ دهد، نمیتوان به جزییات آن دسترسی پیدا کرد. بنابراین اثبات آن نیز سخت است، اما اگر شخصی بخواهد موضوع آزار و اذیت جنسی فرزندش را پیگیری کند از طریق مراجع قضایی و معاینات پزشکی قانونی میتواند آن را اثبات کند. حتی کارشناسان پزشکی قانونی با گذشت زمان هم میتوانند آثار جرایم جنسی مربوط به کودکان را تشخیص دهند، چراکه ساختار بدن کودکان با بزرگسالان کاملا متفاوت است.»
نمیتوان گفت تمام کودکان آزاردیده علایم مشابه و یکسانی دارند
بر اساس ادعاهای مادر، فرزندش پس از آزار و اذیت جنسی دچار علایم پرخاشگری شده است. در همین راستا با «فاطمه قاسمیزاده»، روانشناس کودک درباره برخی علایمیکه بعد از تعرض و آزار و اذیت جنسی در کودکان بروز پیدا میکند، گفتوگو کردهایم.
قاسمیزاده در این باره به «اعتماد» میگوید: «به صورت کلی این کودکان دچار علایم منفی میشوند. نوع آزار و اذیتهای جنسی متفاوت است. در نتیجه نمیتوان علایم یکسان و مشابهی را برای کودکانی که مورد آزار و اذیت جنسی قرار گرفتهاند، در نظر بگیریم، چون میزان، شدت و مدت زمان آزار و اذیت جنسی متفاوت است. همچنین کودکانی که مورد آزار و اذیت جنسی قرار میگیرند شخصیتهای متفاوتی دارند. بنابراین نمیتوان اظهار کرد که تمام این کودکان نشانههای مشترک دارند، اما در خصوص آزار و اذیت جنسی کودکان اوتیسم باید گفت کهاین کودکان سختتر میتوانند از خود در برابر آسیبها دفاع کنند برای همین امکان دارد بیماریشان شدت پیدا کند و آسیب بیشتری به آنها وارد شود. »
به گفتهاین روانشناس کودک؛ خانوادههای این کودکان میتوانند از طریق شدت بیماری کودکشان یا ظهور برخی نشانهها موضوع تعرض یا آزار و اذیت جنسی را متوجه شوند. حتی در بعضی موارد خود کودک موضوع را با زبان خاص خود مطرح میکند و اگر خانوادهها نشانهها و علایم عجیب کودکشان را پیگیری کنند، امکان دارد کودکشان حادثه پیش آمده را با نقاشی یا موارد اینچنینی بیان کند.
قاسمیزاده میگوید: «از آنجایی که کودکان آزاردیده علایم مشترکی ندارند خانوادهها باید خودشان علایم کودکشان را زیر نظر بگیرند و نسبت به رفتارهای فرزندشان که تغییر یافته، اقدام کنند. علایم مشترک، مربوط به آزار و اذیتهای مشترک میشود؛ کمتر دیده شده که آزار و اذیتها شبیه به هم و مشترک باشند. حتی اگر آزار و اذیتهای جنسی شبیه به هم باشد، واکنشهای کودکان نسبت به آزاری که دیدهاند، مشترک نیست. به عنوان مثال در یک کلاس درس، معلمیدانشآموزان را مورد آزار و اذیت قرار میدهد… با توجه بهاینکه کودکان آزاردیده در این کلاس، برداشت و احساس مشترک ندارند پس نمیتوان علایم مشخصی هم برایشان در نظر گرفت. مثلا شاید این آزار و اذیت روی یک کودک تاثیر منفی نداشته باشد ولی کودک دیگری که در همان کلاس بوده به لحاظ روحی و روانی به هم بریزد. بروز علایم این آزار و اذیتها به ساختار و شخصیت کودکان، خانواده آنها و مسائل مختلف دیگر بستگی دارد. »
او در ادامه دربارهاینکه آزار و اذیتها روی چهار جنبه اساسی کودکان تاثیر میگذارد، توضیح میدهد: «بهطور کلی این آزارها در چهار جنبه اساسی رشد کودک تاثیرگذار است. منتها با میزانهای متفاوت. مثلا امکان دارد آزار و اذیت وارده بر کودک اصلا جنسی نباشد و از نوع خشونت فیزیکی باشد. هر چند فرقی ندارد و انواع آزار و اذیتها بر رشد جسمی حرکتی کودکان تاثیر میگذارد و گاهی برخی کودکان پس از آزار و اذیتها بیاشتها یا مثلا گوشهگیر و کم حرف میشوند. مشکلات دیگری که برای این کودکان امکان دارد به وجود بیاید به رشد شناختی آنها برمیگردد. خیلی از کودکان وقتی مورد آزار و اذیت جنسی قرار میگیرند در تشخیص و درک مطالب مشکل پیدا میکنند و تمرکز خود را از دست میدهند. آزار و اذیتهای جنسی بیشتر روی رشد عاطفی و هیجانی کودکان تاثیر میگذارد. به عنوان مثال کودک از جامعه یا افراد خانواده کنارهگیری میکند یا مثلا رفتارهای هیجانی متفاوتی از خود نشان میدهد. اینجاست که باید بگوییم؛ آموزش به کودکان قبل از اینکه دچار خطر شوند، بسیار اهمیت دارد. در جامعه ما و در خانوادهها موضوع آموزش اهمیت چندانی ندارد. خانوادهها باید قبل از اینکه کودکشان مورد آزار و اذیت جنسی قرار بگیرد، آموزشهای لازم را بر اساس سنشان به آنها بدهند تا کودکشان هنگام خطر بتواند آگاهانه از خود دفاع کند یا بتواند آزار و اذیت را از هر طریق که شده به خانوادهاش عنوان کند. »
قاسمیزاده در خصوص آموزش خودمراقبتی به کودکان میگوید: «متاسفانه در جامعه ما آموزشهای لازم به کودکان داده نمیشود و کودکان در مواقعی که مورد آزار و اذیت جنسی قرار میگیرند حتی نمیتوانند از خود دفاع کنند چه برسد به آنکه موضوع را به خانوادههایشان عنوان کنند.
بنابراین آموزش خودمراقبتی به کودکان بسیار ضروری است، چون آسیبهای جنسی از آسیبهای جسمیبه مراتب بدتر است و میتواند آثار منفی زیادی روی کودکان بگذارد. خانوادهها با مراجعه به مراکز مشاوره و حتی تهیه یکسری کتابهای داستان میتوانند به کودکان کمک کنند تا آموزشهای لازم را در این زمینه به دست آورند. »
قربانیان دیگر آزار و اذیت جنسی که مبتلا به اوتیسم بودند
شهریور ماه ۱۴۰۱ در خیابان سه راه آذری تهران یک پسر ۲۱ ساله و مبتلا به اوتیسم توسط فردی موتورسوار ربوده و چند روز بعد با وضعیتی اسفبار پیدا میشود. رسانهها از قول مدیر انجمن اوتیسم ایران نوشتند؛ خانوادهاش با پیگیریهای زیاد توانستند او را بعد از چند روز در بیمارستان فیروزآبادی تهران پیدا کنند. شاهدان عینی گفته بودند که هر دو دستش کاملا قرمز و متورم شده بود. حال عمومیخوبی نداشته و دایما فریاد میکشیده است. مادر این پسر ۲۱ ساله نیز گفته بود؛ فرزندش ۵کیلو وزن از دست داده و هیچ اشتهایی ندارد. مدیر انجمن اوتیسم، سال گذشته در مورد بیتوجهی سازمانهای مربوطه بهاین اتفاق به رسانهها اعلام کرد؛ پزشکی قانونی سراغ بیمار نرفته است، در مدتی کهاین پسر را دزدیدهاند تا وقتیکه در خیابان رهایش کردند و خانوادهاش توانستند او را در بیمارستان پیدا کنند متاسفانه هیچ کدام از سازمانهایی که باید در این ماجرا نقشآفرینی میکردند از جمله پزشکی قانونی و پلیس کار خودشان را درست انجام ندادند. حال عمومیاو اصلا خوب نیست، مجدد در بیمارستان بستری شده و نیاز به رسیدگی ویژه و حمایتهای روانی دارد. پس از این حادثه حسین رحیمی، رییس پلیس تهران اعلام کرد؛ پلیس قطعا با متخلفان پرونده فرد مبتلا به اوتیسم برخورد میکند، اما چندی بعد علی ولیپورگودرزی، رییس پلیس آگاهی پایتخت موضوع آزار جنسی بهاین پسر ۲۱ ساله را رد کرد. همچنین اوایل سال ۱۴۰۱ خبری مبنی بر آزار جنسی پسری ۲۲ ساله در مرکز نگهداری از کودکان اوتیسم کرج منتشر شد. مادر قربانی در مورد این اتفاق عنوان کرده بود که وقتی ماجرا را از یکی از مددکاران پیگیری کردم به من گفت بچه تو تنها نیست و این اتفاق برای چند خانواده دیگر هم افتاده است.
«اعتماد»