مذاکره غیر منتظره با غرب
ساعت 24 - در روزهایی که تصور میشد با فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی سه کشور اروپایی (فرانسه، آلمان و بریتانیا) پرونده گفتوگوهای هستهای ایران برای ماهها از دستور کار دیپلماسی برداشته شود، انتشار خبر دیدار پیشروی عباس عراقچی و ژاننوئل بارو، وزرای خارجه ایران و فرانسه، ناگهان تصویر دیگری از آینده ترسیم کرده است.
این تصویرتازه که به جای انسداد مطلق، نشاندهنده جستوجوی فرصتهای تازه برای بازسازی مسیر ارتباطی میان تهران و اروپاست؛ مسیری که در ماههای گذشته زیر فشار فضای امنیتی جنگ، تحریم، اسنپبک و تهدیدهای متقابل تقریبا فرو پاشیده بود.
دراینمیان، گزارشهایی درباره ورود محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان، به نقش میانجی میان تهران و واشنگتن نیز لایه تازهای به صحنه افزوده است. اگر این گزارشها مبنا داشته باشد، میتوان گفت منطقه در آستانه شکلگیری ترتیبات جدید دیپلماتیک قرار گرفته است؛ ترتیبی که هم فشارهای پس از اسنپبک را کاهش میدهد و هم امکان گفتوگویی محدود اما هدفمند را بازمیگشاید.
وزارت خارجه ایران رسما تایید کرده است که عراقچی چهارشنبه پنجم آذر با همتای فرانسوی خود دیدار خواهد کرد؛ دیداری که در عرف دیپلماتیک پس از یک اقدام تنشزای بزرگ، فعالسازی مکانیسم ماشه، نوعی «سیگنال بازگشت» به شمار میرود. فرانسه نیز بلافاصله هدفهای این دیدار را روشن کرد: تحولات منطقه، برنامه هستهای ایران و پیگیری وضعیت شهروندان بازداشتشده دو طرف. این سطح از شفافیت پیام روشنی دارد. پاریس میخواهد در اوج فشار نیز مسیر گفتوگو را باز نگه دارد. آنگونه که وزارت خارجه فرانسه اعلام کرده، این دیدار «فرصتی است برای درخواست همکاری فوری ایران با آژانس»؛ عبارتی که هم جنبه فشار دارد و هم پیشنهاد. اروپا پیام میدهد که هنوز به دیپلماسی اعتقاد دارد، اما شرط نخست آن بازگشت تهران به همکاری کامل با آژانس است.
ساعاتی پس از این اطلاعیه، تهران نیز با لحنی مشابه اما از زاویهای دیگر سخن گفت. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، ضمن تایید سفر عراقچی اعلام کرد ایران از هر فرصتی برای «بیان صریح مواضع و مطالبات خود» بهره خواهد برد. این عبارت، اشارهای مستقیم به نارضایتی تهران از قطعنامه اخیر شورای حکام و فعالسازی اسنپبک است. در واقع، دو طرف، ایران و اروپا، در عین اختلاف شدید بر سر ماهیت اقدام اخیر اروپاییها، ظاهرا در یک نقطه اشتراک دارند: باز نگهداشتن پنجره مذاکره.
گ
دیدار پاریس؛ چه چیزهایی در دسترس است؟
دیدار عراقچی و بارو که در ظاهر با هدف بررسی مسائل دوجانبه، پرونده شهروندان زندانی و پیگیری همکاری ایران با آژانس برگزار میشود، درواقع میتواند حامل چند پیام مهم باشد؛ اروپا مسیر بازگشت ایران به آژانس را نخستین گام کاهش تنش میداند. تهران میخواهد از این دیدار برای نقد تصمیمات اخیر شورای حکام و تثبیت مواضع خود استفاده کند. هر دو طرف میدانند که با وجود اسنپبک، مسیر دیپلماسی هنوز بهطور کامل بسته نشده است. این دیدار میتواند مقدمهای بر یک گفتوگوی گستردهتر در سطح اتحادیه اروپا باشد. اما واقعبینانه باید گفت نشست پاریس قرار نیست توافق بزرگی تولید کند. شرایط اکنون بیش از حد پیچیده است و آنهم این است که اسنپبک فعال شده، اعتماد دو طرف فروریخته، جنگ منطقهای سایهانداخته و در داخل ایران نیز حساسیت نسبت به مذاکره افزایش یافته است؛ بنابراین اگر دستاوردی هم در این دیدار باشد، در سطح کاهش تنش، مدیریت اختلافات یا ایجاد یک نقشه راه اولیه برای تعامل محدود خواهد بود.
چشمانداز مذاکرات آتی ایران و اروپا
اگر این روند ادامه یابد، میتوان ویژگیهای احتمالی گفتوگوهای آینده را چنین برشمرد: گفتوگوهای مرحلهای و محدود؛ یعنی نه مذاکرات جامع هستهای بلکه بستههای کوچک و مدیریتپذیر. تمرکز بر آژانس بهعنوان نقطه ورود به این صورت که اروپا از آژانس بهعنوان اهرم مشروعیت بهره میبرد و بازگشت ایران به همکاری فنی را شرط گفتوگو میداند.
همچنین حفظ کانالهای امنیتی با آمریکا از طریق میانجیگری منطقهای مانند اینکه نقش عربستان، قطر و عمان احتمالا پررنگتر میشود. فاصلهگذاری اروپا با خطمشی تهاجمی اسرائیل هم مطرح است؛ به این شکل که اروپا از نظامیشدن بحران هراس دارد و هدفش مدیریت تنش و نه تشدید آن است. بازگشت تدریجی به گفتمان «تفاهم حداقلی» به این معنا که دستاوردهای کوچک اما نمادین، ازجمله تبادل زندانی یا تفاهمهای فنی محدود رخ دهد.
شرق