فرا بودجهها عامل ۶۶ درصد کسری بودجه ۱۴۰۵
ساعت ۲۴ --افزایش اسمی درآمدهای مالیاتی در لایحه بودجه ۱۴۰۵ تا حد زیادی ناشی از تورم است، نه لزوما افزایش نرخهای مالیاتی. تنها افزایش نرخ قابل توجه مربوط به مالیات ارزش افزوده است که از ۱۰ به ۱۲ درصد رسیده بود.
هرچند اثر تورمی آن، با توجه به معافیت بسیاری از کالاهای اساسی، محدود ارزیابی میشد اما این افزایش مالیاتی نیز توسط مجلس لغو شد. گزارش همچنین بر راهکارهایی مانند مقابله با فرار مالیاتی و بازنگری در معافیتهای مالیاتی بهعنوان مسیرهای پایدار افزایش درآمد دولت تاکید دارد.
کسری بودجه زمانی رخ میدهد که منابع دولت کفاف مصارف آن را ندهد و دولت ناچار به استقراض شود. کسری تراز عملیاتی بهطور خاص نشان میدهد که درآمدهای پایدار دولت (مانند مالیات) تا چه حد هزینههای جاری را پوشش میدهند.
در لایحه بودجه ۱۴۰۵، کسری تراز عملیاتی قابل توجه است و دولت بخش مهمی از هزینههای جاری خود را از طریق استقراض و فروش اوراق بدهی تامین میکند. گزارش توضیح میدهد که استقراض از طریق انتشار اوراق مالی اسلامی، در مقایسه با استقراض مستقیم از بانک مرکزی، روشی کمخطرتر و غیرتورمیتری محسوب میشود.
«دنیایاقتصاد» پیش از این در گزارشی در رابطه با بودجه ۱۴۰۴ با عنوان «سریال دخل و خرج ناتراز» اشاره کرده بود که تراز عملیاتی لایحه بودجه ۱۴۰۴، منفی ۷۲۴.۴ همت و تراز سرمایهای ۱۷۲.۴ همت بوده است.
حاصل اختلاف این دو عدم کسری بودجه نامیده میشود که در سال ۱۴۰۴ برابر با ۵۵۲ همت بوده است. این عدد در لایحه ۱۴۰۴ معادل ۱۱.۴ منابع و مصارف عمومی دولت بود؛ اما در لایحه سال ۱۴۰۵ به حدود ۹۴۱ همت و معادل ۱۸ درصد بودجه رسیده است. یکی دیگر از موضوعات مهم در بودجه امسال مساله فرابودجه است. بخشهایی از فرابودجه در گزارش مرکز پژوهشهای مجلس مورد بررسی قرار گرفته است.
در این بخش اشاره شده است که بخشی از ارقام منابع و مصارف دولت در سقف بودجه منعکس نمیشود که در اصطلاح به آن فرابودجه گفته میشود. جدول۱۴ یعنی منابع و مصارف هدفمندی، با رقم ۱۲۰۰ هزار میلیارد تومان در سند بودجه درج شده است ولی با سقف بودجه عمومی جمع نشده است.
بخش دیگری از فرابودجه دولت، یعنی جداول ۲۳ و ۲۴ لایحه بودجه با عنوان منابع/مصارف جمعی خرجی با رقم ۱۴۹۰هزار میلیارد تومان نیز همچون جدول۱۴ در لایحه درج شده است؛ اما با رقم سقف بودجه عمومی جمع نمیشود. بخشی از فرابودجه که به هزینههای نهادهای امنیتی مربوط است اما، در لایحه بودجه امسال، مورد بحث قرار نگرفته است.
رئیس سازمان برنامه و بودجه پیش از این به سوال خبرنگار «دنیایاقتصاد» در رابطه با انقباضی یا انبساطی بودن فرابودجه پاسخ نداده بود. برآورد «دنیایاقتصاد» نشان میدهد حدود ۶۶درصد کسری بودجه در سال۱۴۰۴ از بخش فرابودجه تحمیل شده است؛ درحالیکه فرابودجه تنها یک پنجم بودجه است.
بودجه عمرانی شامل طرحهایی مانند راهسازی، تامین آب و برق، پروژههای حملونقل، بهداشت و آموزش است که غالبا از جذابیت اقتصادی لازم برای بخش خصوصی برخوردار نیستند؛ بنابراین دولت ناچار به تامین مالی آنهاست.
در لایحه بودجه ۱۴۰۵ حدود ۶۰۰ هزار میلیارد تومان برای طرحهای عمرانی پیشبینی شده، اما تعداد زیاد طرحهای نیمهتمام و قدیمی باعث شده است که مجموع اعتبار مورد نیاز برای اتمام همه آنها چندین برابر بودجه سالانه عمرانی باشد. گزارش توضیح میدهد که مشارکت بخش خصوصی تنها در بخشی از پروژههای سودده امکانپذیر است و بسیاری از طرحها ماهیت کالای عمومی دارند.