مساله مردم بسته شدن افق ها است

همین‌ جا باید با صراحت گفت مساله فقط فقر نیست؛ مساله بسته شدن مسیرهاست. فقر می‌تواند آزار‌دهنده باشد، اما وقتی به بی‌افقی گره می‌خورد، به خشم بدل می‌شود؛ چون فرد نه فقط امروز دشوار، بلکه فردای بسته را تجربه می‌کند.

در چنین وضعیتی، خشم به جای آنکه صرفا واکنش به یک فشار باشد، به زبان یک نسل برای گفتن دیگر تمام ماجرا تبدیل می‌شود. بنابراین تصویر اصلی دی 1404 را در خیابان شلوغ و قاب خبری نباید تفسیر کرد، بلکه فرسایش افق در ذهن و زندگی مردم ریشه آن است.

جامعه‌ای که نتواند برای فردای خود رویا بسازد، دیر یا زود انرژی اجتماعی‌اش را از دست می‌دهد. شاخص امید در این میان، شاخصی حاشیه‌ای نیست؛ شاخصی بنیادین برای فهم پایداری اجتماعی است.

خشمگین‌های بی‌افق، کسانی‌اند که دیگر هیچ آرزویی برای خود متصور نیستند و احساس می‌کنند امید از آنان گرفته شده. هر بار جرقه‌ای از امید شکل می‌گیرد و هر بار که پاسخ متناسب نمی‌گیرند، احساس بی‌پناهی جای آن را می‌گیرد.

اینجا نقطه خطر سیاستی است که لغزش جامعه از نقد وضع موجود به انکار امکان اصلاح رخ می‌دهد. در تفسیر این وضعیت، یک خطای رایج هم دیده می‌شود که ناامیدی را صرفا با شاخص‌های فقر توضیح می‌دهند.

هر چند فقر بخشی از مشارکت‌کنندگان در تمامی اعتراضات سال‌های اخیر، افرادی با مشکلات معیشتی حضور داشته‌اند، در 1404 نگاه کنید به یک برداشت اولیه از وضع اقتصادی اعتراض‌کنندگان: حدود 65 درصد طبقه متوسط فرو افتاده معیشتی، یعنی طبقه‌ای که منزلت اجتماعی و فرهنگی طبقه متوسط را داشته و از نظر معیشتی به دهک‌های پایین افتاده است.

مطالعات پیرامون آثار تحریم نشان می‌دهدکه حدود یازده میلیون نفر تاثیرپذیر از آثار تحریم در شکل سقوط طبقه بوده‌اند. این موضوع را ریچارد نفلی و برخی سیاستمداران امریکا و اروپایی بارها بیان کرده‌اند که تحریم برای کشاندن جامعه بر اثر فشار اقتصادی به خیابان‌هاست. 

برای فهم این مساله نیازمند مطالعات یا فهم علت‌های با مطالعاتی میان‌رشته‌ای نظیر روانشناسی فردی و اجتماعی، اقتصاد فقر، اقتصاد سیاسی، مطالعات فرهنگی و جامعه‌شناسی و توجه به مسائل ژئوپلیتیک و بین‌الملل هستیم. علاوه بر این شیوه مواجهه ارکان و نهادهای تصمیم‌گیر که در مواجهه با ناآرامی قرار دارند- اعم از پیش‌بینی تا مواجهه- نیز قابل مطالعه و نقد خواهد بود.