ویتکاف وعراقچی در پیچ تاریخ

یک موسسه مطالعات امنیت ملی تحلیلی در مورد دور تازه گفتگوهای ایران و آمریکا منتشر کرده که مشروح آن را می‌خوانید:دیدار فرستادگان آمریکا و ایران که پس از یک بحران دقیقه نودی که می‌رفت مذاکرات را به بن‌بست بکشاند، دوباره در مسیر برگزاری قرار گرفت.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به‌خوبی از این خطر آگاه است که در صورت نرسیدن به دستاوردی معنادار در قبال ایران، اعتبار بازدارندگی آمریکا زیر سوال خواهد رفت؛ آن هم با توجه به انتظاراتی که استقرار گسترده نظامی ایالات متحده در خاورمیانه ایجاد کرده است. همزمان به نظر می‌رسد که هنوز هیچ طرح عملیاتی کوتاه‌مدتی به او ارائه نشده که بتواند به نتیجه‌ای قاطع منجر شود.

در سوی دیگر تمام تمرکزحکومت ایران بر بقا است. از همین رو، برنامه‌ریزی برای این دیدار نشان‌دهنده تمایل هر دو طرف، با تشویق کشورهای منطقه که نقش میانجی را ایفا می‌کنند، برای رسیدن به تفاهم‌هایی است که از یک رویارویی نظامی جلوگیری کند. با این حال، شکاف‌ها میان تهران و واشنگتن عمیق است و بدون یک امتیازدهی جدی از سوی ایران، گزینه نظامی دوباره می‌تواند به گزینه اصلی تبدیل شود.  

افزون بر این، توافقی که صرفا به برنامه هسته‌ای بپردازد و حتی به‌صورت محدود به کاهش تحریم‌ها منجر شود، برای حکومت ایران حکم اکسیژن حیاتی را خواهد داشت، اما در مقابل، ناامیدی عمیقی در میان افکار عمومی ایران ایجاد خواهد کرد.

این دیدار حاصل تلاش‌های فشرده دیپلماتیک کشورهای منطقه، به‌ویژه ترکیه، قطر و مصر است که هدف آن‌ها جلوگیری از درگیری نظامی میان آمریکا و ایران بوده است. هنوز مشخص نیست که نمایندگان این کشورها در مذاکرات حضور خواهند داشت یا نه. صرف برنامه‌ریزی برای این دیدار، نشانه‌ای از تمایل به کاهش تنش است، اما هنوز معلوم نیست که این تمایل بازتاب‌دهنده اراده واقعی برای پر کردن شکاف‌های عمیق مواضع دو طرف باشد؛ شکاف‌هایی که به‌ویژه درباره آینده برنامه هسته‌ای ایران، در روزهای اخیر به‌صراحت بیان شده‌اند.

دونالد ترامپ خود را میان دو قطب متضاد می‌بیند. از یک سو، او بارها خواسته‌هایش از ایران را تکرار کرده و همزمان تهدید به اقدام نظامی کرده است. او به‌خوبی از انتظارات بالایی که استقرار گسترده نیروهای نظامی آمریکا در منطقه ایجاد کرده آگاه است و می‌داند عقب‌نشینی بدون دستاورد ملموس، چه پیامدهای منفی برای اعتبار بازدارندگی آمریکا، چه در منطقه و چه فراتر از آن، خواهد داشت.

از سوی دیگر، نگاه بنیادین ترامپ و دستورکار سیاسی‌اش بر «پایان دادن به جنگ‌ها» استوار است، نه آغاز آن‌ها؛ آن هم از طریق توافق و از موضع قدرت.

در جلسات با تیم امنیت ملی، ترامپ خواستار ارائه طرحی عملیاتی شده که بتواند به تصمیمی سریع و با حداقل خطر درگیر شدن در جنگی فرسایشی منجر شود. به نظر می‌رسد او در پی تکرار تجربه حمله هدفمند به سایت هسته‌ای فردو در ژوئن ۲۰۲۵ و عملیات برکناری نیکلاس مادورو در ونزوئلا باشد؛ اقداماتی که بدون تلفات آمریکایی، کوتاه، محدود و در عین حال موفق توصیف شدند.

با این حال، حتی اگر هنوز مشخص نباشد که این بار آمریکا چه هدف راهبردی‌ای را در صورت حمله به ایران دنبال خواهد کرد، دستیابی به نتایج موفق به احتمال زیاد مستلزم عملیات نظامی گسترده خواهد بود؛ اهدافی که به‌سختی می‌توان آن‌ها را از طریق حمله‌ای کوتاه و محدود محقق کرد.

ترامپ در شبکه اجتماعی خود اعلام کرده که در کنار کمک به معترضان ـ حتی تا حد تغییر حکومت ـ قصد دارد ایران را وادار به توقف غنی‌سازی اورانیوم، کاهش زرادخانه موشکی و قطع حمایت از نیروهای نیابتی‌اش کند.