نگاه متفاوت مردم جهان و سیاستمداران به ایران
ساعت 24 گزارش امنیتی مونیخ ۲۰۲۶ و دادههای «شاخص امنیتی مونیخ»، بازتابی از نتایج یک نظرسنجی گسترده افکار عمومی در کشورهای مختلف است و سطح ادراک شهروندان از تهدیدات جهانی را میسنجد، نه ارزیابی رسمی دولتها.
در این چارچوب، این دادهها نشان میدهند که با وجود مطرح بودن نام ایران در مباحث ژئوپلیتیکی، در ذهن افکار عمومی بسیاری از کشورهای مورد بررسی، تهدیداتی مانند حملات سایبری، بحرانهای اقتصادی، قطبیسازی سیاسی، تغییرات اقلیمی و رقابت میان آمریکا، چین و روسیه در اولویت بالاتری نسبت به ایران قرار دارند.
با این حال، این جایگاه به نسبت پایین در ادراک عمومی به معنای حاشیهای بودن ایران در دستور کار رسانهای و دولتی نیست، چرا که در سطوح سیاسی و خبری، ایران همچنان یکی از پروندههای پررنگ و پیوسته خبری در دستور کار باقیمانده است.
در میان کشورهای گروه هفت، ایران در مقایسه با تهدیدات داخلی و ساختاری در رتبههای پایینتری قرار دارد.
در ایالات متحده، نگرانیهای اصلی به شدت حول محور دوقطبیسازی سیاسی، بحران اقتصادی، حملات سایبری و کارزارهای اطلاعات نادرست متمرکز است و ایران در سطحی پایینتر از این ریسکها قرار میگیرد.
در بریتانیا و آلمان نیز وضعیت مشابه است: تهدیدهایی مانند روسیه، حملات سایبری، نابرابری اجتماعی و بیثباتی سیاسی به مراتب برجستهتر از ایران احساس میشوند. این نشان میدهد که در افکار عمومی غرب، تهدیدات سیستمی و داخلی بر تهدیدات ژئوپلیتیکی خاورمیانه اولویت یافتهاند.
در شاخص این دوره همچنین تفاوت مهمی میان ادراک کشورهای غربی و اقتصادهای نوظهور مشاهده میشود.
در کشورهایی مانند هند، برزیل و آفریقای جنوبی، ریسکهای محیط زیستی، نابرابری اقتصادی و بحرانهای اجتماعی در صدر نگرانیها قرار دارند و ایران در میان تهدیدات اصلی جایگاه برجستهای ندارد. این امر نشان میدهد که ایران بیش از آن که یک تهدید جهانی تلقی شود، عمدتاً در چارچوب معادلات منطقهای و سیاسی دیده میشود.
همزمان رقابت قدرتهای بزرگ نقش تعیینکنندهای در کاهش برجستگی ادراک تهدید از سوی ایران داشته است. ایالات متحده، چین و روسیه، منابع اصلی تهدید و ریسک ژئوپلیتیکی ارزیابی شدهاند و ایران در سطحی پایینتراز این سه کشور قرار گرفته است.
حتی در کشورهایی مانند ژاپن و کانادا نیز نگرانی از جنگهای تجاری، تغییرات اقلیمی و اختلالات اقتصادی، نسبت به ایران وزن بیشتری دارد. این الگو نشاندهنده جابهجایی تمرکز امنیت جهانی از بحرانهای منطقهای به رقابت نظاممند قدرتهای بزرگ است.
در همین حال، در مقایسه با سال ۲۰۲۴ در چند کشور میزان نگرانی از ایران یا کاهش یافته یا تنها تغییرات محدود داشته است. این در حالی است که ریسکهایی مانند اطلاعات نادرست، قطبیسازی سیاسی و حملات سایبری روند افزایشی داشتهاند. چنین روندی حاکی از آن است که ذهنیت عمومی جهانی، بیش از آنکه متوجه تنشهای خاورمیانه باشد، به سمت تهدیدات ساختاری و بلندمدت معطوف است.
یک تناقض تحلیلی مهم نیز اما در این میان قابل مشاهده است: با وجود آن که ایران در گفتمان دیپلماتیک، مذاکرات هستهای و تحولات امنیتی خاورمیانه همچنان موضوعی محوری باقیمانده، در سطح ادراک عمومی جهانی جایگاه آن نسبتا حاشیهایتر شده است. به بیان دیگر، «اهمیت سیاسی» ایران در محافل راهبردی لزوما با «درک تهدید عمومی» در جوامع مختلف همراستا نیست.
با این همه، یافتههای شاخص امنیتی مونیخ را باید بیش از هر چیز به عنوان بازتاب احساسات و نگرانیهای شهروندان تفسیر کرد، نه نقشه و برنامه دقیق اولویتهای امنیتی دولتها یا شدت واقعی تنشهای ژئوپلیتیکی.
در حالی که افکار عمومی در بسیاری از کشورها ایران را در میان تهدیدات اصلی قرار نمیدهند، در گفتمان رسمی دولتهای غربی و در پوشش رسانهای بینالمللی، ایران به دلیل مسائلی چون برنامه هستهای، تحولات داخلی و تنشهای منطقهای، همچنان جایگاهی بسیار برجسته دارد.
این شکاف میان «ادراک عمومی تهدید» و «اهمیت سیاسی و رسانهای» نشان میدهد که که وزن ایران در سیاست جهانی لزوما با رتبه آن در نظرسنجیهای افکار عمومی همراستا نیست.