مصدق ونفت ؛ خدمت یا ضد خدمت

او در 29 اسفند 1299 با پیروزی در این نبرد با انگلیسی‌ها به نقطه‌ای رسید که می‌خواست.از این روز به این سو اداره صنعت نفت از شرکت انگلیسی بیرون ودر دست متخصصان و دولت ایران آرام گرفت. درباره رخداد تاریخی ملی شدن نفت و پیامدهای آن دودیدگاه در ایران امروز خودنمایی می‌کنند. دیدگاه نخست از سوی یاران و هواداران افراطی محمد مصدق در پویش تاریخ معاصر شکل گرفته وهرروز بر سختی و ضخامت آن افزوده می‌شود.

این دیدگاه باوردارد ملی شدن نفت یک رخداد یک سره خیر بوده وهست و ایرانیان را توان اساخت برجریان دادو ستد ثروت ملی خود استیلا یابند. در این دیدگاه روزنه‌ای کوچک هم برای نقد در اینکه افتادن ثروت ملی در چنگ دولتها از 1330 تا امروز راه رابرای یکه سواری نهاددولت در میدان زندگی ایرانیان هموار کرده باز نشد و این بستن روزنه‌های نقد تا امروز ادامه دارد.

هواداران افراطی این دیدگاه باوردارند نقدهایی از این دست که افتادن ثروت ملی در چنگ نهاد حکومت و دولت در همه دهه‌های پس از 1330 و اوجگیری قدرت نهاد دولت و ناتوان شدن نهادمدنی را زاده‌اندیشه لیبرالها می‌دانند که می‌خواهند همه کوشش‌ها برای ملی کردن نفت نادیده گرفته شود. دیدگاه دوم درباره رخداد تاریخی ملی شدن نفت اما باوردارد سرسختی‌های مصدق و یارانش در مشارکت شرکتهای غربی برای سرمایه‌گذاری در نفت ایران راه پیشرفت را بست. ایران سالهایی در محاصره نفتی قرارگرفت و درامد ملی کاهش را به چشم دید و روزهای سخت از راه رسیدند و ایران از جریان نوسازی تکنولوژیک نفت دور ماند.

اما نقد استوارتر و ریشه‌ای تر مخالفان ملی شدن نفت به پیامد دولتی شدن نفت است. مخالفان ملی شدن نفت باوردارند نفت ایران ملی نشد بلکه بلکه دولتی شد واین ثروت بزرگ در اختیار دولتها و حکومت ها قرارگرفت. این رخداد راه را بری یکه تازی دولتها بازکرد و دولت ها با استفاده از درامد بدون زحمت صادرات نفت خود را بزرگ وبزرگتر و نهادهای مدنی شامل حزب ها ، خانوانوده و بنگاه‌ها را ناتوان کردند. واقعیت این است که دولتی شدن درامد حاصل از صادرات نفت و انحصار حکومت بر این صنعت راه رابرای ناکارامدی و فقدان رقابت نیز بازکرد و ایران اکنون در این صنعت توانایی تامین سرمایه را نیز از دست داده است. اگر نفت صنعتی خصوصی بود و دولتها بر کاربنگاه‌ها‌ی عامل نظارت می‌کردندو دولت از انها مالیات می ستاند الان وضعیت بهتری داشتیم. افسانه ملی شدن نفت را باید کنار گذاشت. نفت ایران دولتی شد. نه ملی.