سه سناریوی آینده آتش بس

در حالی‌ که پاکستان به عنوان میانجی فعالانه تلاش می‌کند و چارچوب کلی توافق (شامل توقف غنی‌سازی، بازگشایی تنگه هرمز و رفع تحریم‌ها) روی میز است، اما فقدان اعتماد عمیق بین دو طرف مانع اصلی است.

ایران تجربه بدی از خروج یک‌طرفه آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ دارد و حاضر نیست بدون دریافت تضمین‌های جدی و رفع محاصره، دوباره پای میز مذاکره بنشیند. از سوی دیگر، ترامپ نیز به دنبال توافقی بسیار سخت‌گیرانه‌تر از برجام است. بنابراین، تمدید ساده آتش‌بس، بدون تغییر در مواضع اساسی به ویژه از سوی آمریکا برای رفع محاصره، نمی‌تواند مسیر را برای رسیدن به توافق چارچوب اولیه هموار کند.

سناریوی دوم آن است که این وضعیت تمدید آتش‌بس با توجه به توئیت ترامپ که زمان آن را نامحدود اعلام کرده برای یک دوره مثلا یک‌ماهه ادامه پیدا کند و با توجه به تشدید محاصره دریایی و زد وخوردها در تنگه هرمز در نهایت یکی از طرفین از مواضع خود کوتاه بیاید و به سناریوی اول ختم شود.

باید توجه داشت که تمدید آتش‌بس از سوی ترامپ، برخلاف ظاهر آن، اقدامی انسان‌دوستانه یا صرفا دیپلماتیک نیست، بلکه بخشی از یک استراتژی فشار حداکثری هوشمندانه است؛ یعنی ترامپ فشار اقتصادی شدید بر ایران را دنبال می‌کند و هدف اصلی آمریکا از تمدید آتش‌بس، «خرید زمان» برای اعمال فشار اقتصادی از طریق محاصره دریایی است.

البته ایران کاملا متوجه این استراتژی شده و آن را یک «تله» می‌داند. از این رو مقامات ایرانی بارها اعلام کرده‌اند تا زمانی که محاصره دریایی برداشته نشود، پای میز مذاکره باز نخواهند گشت و این محاصره را «اقدام جنگی» و نقض آشکار آتش‌بس می‌دانند.

در چنین وضعیتی به نظر نمی‌رسد که لااقل طرف ایرانی از مواضع خود کوتاه بیاید و به میز مذاکره بازگردد. اگرچه شانس این سناریو یعنی وضعیت نه جنگ نه صلح و تداوم وضعیت کشانی کنونی تا حدی پایین است.

سناریوی سوم نیز این واقعیت است که این تمدید آتش‌بس زیاد دوام نیاورد و پس از چند روز شاهد از سرگیری دوباره درگیری‌ها باشیم. این سناریو با توجه به تشدید درگیری‌ها در تنگه هرمز و ادامه محاصره دریایی آمریکا نه تنها دور از تصور نیست، بلکه می‌تواند با رویکرد اسرائیل و فشار آن بر واشنگتن بسیار قریب الوقوع باشد.

زیرا همزمان با اعلام تمدید آتش‌بس توسط ترامپ، درگیری‌های نظامی نه تنها متوقف نشده، بلکه تشدید شده است. بنابراین با توجه به اقدامات متقابل نظامی ایران و آمریکا در تنگه هرمز که این روزها به یکی از حساس‌ترین نقاط ژئوپلیتیک جهان تبدیل شده، ممکن است در نهایت این تنش‌ها منجر به شکسته شدن آتش‌بس و رودررویی دوباره طرفین شود.