انبارها تا کجا دوام میآورند؟
ساعت 24 - دولت از ذخایر استراتژیک سخن میگوید، بنگاهها موجودی مواد اولیه را بررسی میکنند و خانوارها نیز اگر نگران شوند خریدهای احتیاطی خود را افزایش میدهند اما انبار راهحل نیست بلکه فقط زمان میخرد. تا وقتی خروج کالا از انبار ادامه دارد و ورودی جدید کمتر شده موجودی کاهش مییابد.
حتی اگر مصرف ثابت بماند ذخیره محدود است. اگر رفتار احتیاطی نیز آغاز شود سرعت کاهش موجودی قابل عرضه بهبازار افزایش پیدا میکند. اینجاست که انتظارات میتوانند کمبود را پیش از شکلگیری کمبود واقعی ایجاد کنند.
فروشندهای که نگران محموله بعدی است موجودی را دیرتر عرضه میکند. خانواری که نگران آینده است بیشتر میخرد. بنگاهی که تصور میکند قیمت ماده اولیه فردا افزایش مییابد امروز خرید بیشتری انجام میدهد. درنتیجه بازاری که شاید از نظر فیزیکی هنوز با کمبود جدی مواجه نشده ناگهان با فشار تقاضا روبهرو میشود.
سیاستگذار در این مرحله با معمای دشواری مواجه است. اگر قیمت را سرکوب کند انگیزه عرضه کاهش مییابد، اگر قیمت را آزاد بگذارد فشار معیشتی افزایش مییابد و اگر ارز ارزان تخصیص دهد منابع ارزی محدودتر میشود و اگر ندهد کالا گرانتر بهبازار میرسد. محاصره از همین مسیر سیاست اقتصادی را نیز محاصره میکند.
ایران البته کشوری محصور در خشکی نیست و همزمان شبکه گستردهای از مرزهای زمینی با ترکیه، عراق، پاکستان، افغانستان، ترکمنستان، آذربایجان و ارمنستان دارد. طبیعی است که با دشوارشدن تجارت دریایی بخشی از جریان کالا بهسمت مسیرهای زمینی و ریلی هدایت شود اما میان مسیر جایگزین و ظرفیت جایگزین تفاوت بزرگی وجود دارد.
یک کشتی فلهبر میتواند دههاهزارتن غله یا نهاده حمل کند. انتقال همان حجم با کامیون بههزاران سفر نیاز دارد. شبکه جادهای، پایانههای مرزی، ناوگان کامیونی، خطوط ریلی و تشریفات گمرکی نیز ظرفیت نامحدود ندارند.