پنجشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۸ - ۰۸:۵۳

حالا باید دید دولت چه می کند

درآمدهای خیالی دربودجه 1398

دردر

ساعت 24 - داستان های هیجان آنگیز درپرونده هسته ای و سیاست خارجی ایران و منازعه فزاینده ایران و آمریکا و حاشیه های این منازعه سهم بسیار اندکی برای بحث های کارشناسی اقتصادی نگهداشته است. مسایلی مثل اینکه با تشدید رکود تورمی پیش بینی شده و کاهش حجم نفت صادراتی و کاهش صادرات غیر نفتی درفروردین امسال چگونه می توان ارقام و اعداد درآمدی بودجه 1398 را محقق کرد را به کنج تاریکی برده است.

حسین سلطان آبادی کارشناس اقتصادی  دراین شرایط ترجیح داده است به جای طرح مسایل اقتصادسیاسی سرچشمه گرفته از دنیای سیات خارجی نگاهی به اعداد و ارقام  قانون بودجه 1398  داشته باشد. وی به طور خلاصه یادآورمی شو درآمدهای پیش بینی شده اصلی درقانون بودجه 1398 یعنی درآمد مالیاتی  و درآمد حاصل از صادرات نفت  به دلیل ژرف تر شدن رکود تورمی و کاهشحجم صادرات نفت و کاهش یا تثبیت قیمت نفت دربازار های جهانی درعمل اتفاق نمی افتد و دولت با کسری بودجه حتمی مواجه می شود.

تشدید ناترازی

درآمدهای مالیاتی در قانون بودجه ۱۳۹۸ معادل ۱۴.۵ درصد نسبت به لایحه بودجه این سال و ۱۰.۵ درصد نسبت به قانون بودجه سال گذشته افزایش یافته است. این در حالی است که عملکرد مالی دولت در نه ماهه نخست سال ۱۳۹۷ از تحقق ۷۱.۸ درصدی این درآمدها نسبت به قانون مصوب حکایت دارد. رکود اقتصادی موجود به ویژه در زمینه مالیات اشخاص حقوقی – با سهم ۵۸.۷ درصدی از مالیات‌های مستقیم در قانون بودجه ۱۳۹۸ – اجازه تحقق ارقام پیش‌بینی شده برای درآمدهای مالیاتی در قانون بودجه سال ۱۳۹۸ را نمی‌دهد. در این قانون بودجه، مالیات بر ارزش افزوده بیش از ۵۰ درصد نسبت قانون بودجه سال ۱۳۹۷ افزایش یافته است.اگرچه تورم موجود به افزایش مالیات بر ارزش افزوده می‌انجامد، اما باید توجه داشت که در ۹ ماهه نخست سال ۱۳۹۷ و با وجود تورم فزاینده این سال، تنها ۷۹ درصد از درآمدهای پیش‌بینی شده قانون بودجه در عمل محقق شد. در زمینه سایر درآمدهای جاری نیز وضعیت نسبتاً مشابه است. این در حالی است که مخارج جاری دولت عمدتاً اجباری بوده بخش بزرگی از بودجه جاری صرف پرداخت حقوق و دستمزد و پرداخت‌های مربوط به صندوق‌های بازنشستگی می‌شود و معمولاً نزدیک به قانون مصوب تحقق می‌یابد.

بنابراین و با وجود رشد اندک ۷.۸ درصدی مخارج عمرانی در قانون بودجه سال ۱۳۹۸ نسبت به قانون بودجه سال قبل، حتی در صورت عدم تخصیص حدود یک سوم از این اعتبارات، لاجرم دولت باید واگذاری دارایی‌های مالی را افزایش دهد. در شرایطی که نه امکان دریافت تسهیلات خارجی وجود دارد و نه دولت عملکرد قابل قبولی در واگذاری شرکت‌های تابعه خود داشته، این انتشار اوراق بدهی دولتی است که در سال ۱۳۹۸ رشد قابل توجهی خواهد داشت. نتیجه این وضعیت افزایش نرخ سود است که می‌تواند از طریق ارائه سودهای غیرواقعی به سپرده‌های بانکی به افزایش نقدینگی و تورم دامن بزند و همچنین از طریق محدود کردن منابع مالی در اختیار بخش خصوصی، تعمیق رکود را در پی داشته باشدالبته برای نخستین بار در قانون بودجه مجوز انجام عملیات بازار باز به بانک مرکزی داده شده که از این طریق بتواند نسبت به کنترل نرخ سود اقدام کند. اما نباید از این نکته غافل شد که بازپرداخت این اوراق به همراه بازپرداخت تسهیلات دریافتی از صندوق توسعه ملی، وزن تملک دارایی‌های مالی را در سمت مصارف بودجه سال‌های بعد به شدت افزایش خواهد داد، در حالی که هیچ چشم‌انداز مثبتی برای افزایش قابل توجه در سمت منابع بودجه این سال‌ها وجود ندارد. به عبارت دیگر نسبت بدهی عمومی به تولید ناخالص داخلی که همواره در اقتصاد ایران به نسبت سایر اقتصادهای جهان اندک بوده و نگرانی چندانی از این بابت متوجه اقتصاد ایران نبوده، در چرخه‌ای معیوب با سرعتی زیاد در حال افزایش است.

سردرگمی نفت و ارز

دولت لایحه بودجه سال ۱۳۹۸ را در دو سقف تنظیم کرده بود، به نحوی که منابع و مصارف عمومی بودجه در سقف اول حدود ۴۰۸ هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شده بود و در صورت تحقق بیشتر برخی از منابع از قبیل درآمدهای نفتی، امکان افزایش ۴۰ هزار میلیارد تومانی بودجه عمومی در سقف دوم وجود داشت. پس از افت شدید قیمت نفت در سال ۱۳۹۳، قانون بودجه سال ۱۳۹۴ نیز برای مقابله با این اثر کاهش درآمدهای نفتی به صورت دو سقفی تنظیم شده بود. آنچه در عمل در سال ۱۳۹۴ رخ داد، عدم تحقق منابع متناسب با سقف دوم و تحقق مصارف متناسب با سقف دوم بود. به این ترتیب جدا از ایراد بنیادین شیوه بودجه‌ریزی دو سقفی که برنامه مالی سالانه دولت را نامطمئن و غیرشفاف می‌کند، این سبک بودجه‌ریزی به تشدید کسری بودجه نیز دامن می‌زند.در عین حال، درآمد نفتی پیش‌بینی شده در سقف اول لایحه بودجه سال ۱۳۹۸، به گواه مراکز پژوهشی از جمله مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی به خودی خود دارای بیش‌برآورد بوده و تحقق ۱۴۳ هزار میلیارد تومان درآمد نفتی با فرض تخصیص ۱۴ میلیارد دلار ارز به واردات کالاهای اساسی با نرخ ۴ هزار و ۲۰۰ تومان به ازای هر دلار، دور از دسترس است.

درآمدهای نفتی در قانون بودجه حدود ۱۵۹ هزار میلیارد تومان در نظر گرفته شده که ۷.۱ درصد بیش از رقم پیش‌بینی شده در لایحه است. نکته اینجا است که مجلس برآوردهای ضمنی دولت از قیمت نفت، میزان صادرات نفت و گاز و نرخ تسعیر را تغییر نداده تا درآمد دولت از محل صادرات نفت و گاز همان ۱۴۳ هزار میلیارد تومان باشد. آنچه به این رقم اضافه شده، ۹.۷ هزار میلیارد تومان تحویل نفت خام به طلبکاران دولت و ۸۴۰ میلیارد تومان عرضه حامل‌های انرژی در بازارچه‌های مرزی به قیمت کشورهای همجوار است. مجلس در قانون بودجه به دولت اجازه داده است که تا سقف ۴۰ هزار میلیارد تومان از بدهی‌های خود را از طریق تحویل نفت خام تهاتر کند.

تشدید ناترازی

البته برای نخستین بار در قانون بودجه مجوز انجام عملیات بازار باز به بانک مرکزی داده شده که از این طریق بتواند نسبت به کنترل نرخ سود اقدام کند. اما نباید از این نکته غافل شد که بازپرداخت این اوراق به همراه بازپرداخت تسهیلات دریافتی از صندوق توسعه ملی، وزن تملک دارایی‌های مالی را در سمت مصارف بودجه سال‌های بعد به شدت افزایش خواهد داد، در حالی که هیچ چشم‌انداز مثبتی برای افزایش قابل توجه در سمت منابع بودجه این سال‌ها وجود ندارد. به عبارت دیگر نسبت بدهی عمومی به تولید ناخالص داخلی که همواره در اقتصاد ایران به نسبت سایر اقتصادهای جهان اندک بوده و نگرانی چندانی از این بابت متوجه اقتصاد ایران نبوده، در چرخه‌ای معیوب با سرعتی زیاد در حال افزایش است.

سرنوشت حساب ذخیره ارزی در انتظار صندوق؟

در خصوص وضعیت صندوق توسعه ملی در قانون بودجه ۱۳۹۸، به جز ارائه تسهیلات تکلیفی تا سقف دو میلیارد و ۳۷۵ میلیون یورو به مواردی از قبیل تقویت بنیه دفاعی، سازمان صدا و سیما، طرح‌های آبیاری تحت فشار و نوین، آبخیزداری و آبخوان‌داری و مقابله با اثرات مخرب ریزگردها، دولت ۱۴ واحد درصد از سهم ۳۴ درصدی صندوق توسعه ملی از درآمدهای نفتی (طبق قانون برنامه ششم توسعه) را پرداخت نخواهد کرد. البته مجلس این برداشت‌ها از صندوق توسعه ملی را به عنوان بدهی دولت به صندوق در نظر گرفته و مقرر کرده که در قوانین بودجه ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ نسبت به بازپرداخت آن اقدام شود.با این حال بازپرداخت تسهیلات دریافتی دولت از صندوق توسعه ملی در سال ۱۳۹۷ که قرار بود در بودجه سال ۱۳۹۸ و سال‌های بعدی آن لحاظ شود، در قانون بودجه سال ۱۳۹۸ در نظر گرفته نشده و به سال‌های بعد از آن موکول شده است. به این ترتیب بیم آن می‌رود که به همین ترتیب در قوانین بودجه سالانه بازپرداخت تسهیلات دریافتی دولت از صندوق توسعه ملی به تعویق انداخته شده و به عبارت دیگر تبدیل به تسهیلات مشکوک‌الوصول شود.

ارسال نظر

شما در حال ارسال پاسخ به نظر « » می‌باشید.
(function(i,s,o,g,r,a,m){i['GoogleAnalyticsObject']=r;i[r]=i[r]||function(){ (i[r].q=i[r].q||[]).push(arguments)},i[r].l=1*new Date();a=s.createElement(o), m=s.getElementsByTagName(o)[0];a.async=1;a.src=g;m.parentNode.insertBefore(a,m) })(window,document,'script','https://www.google-analytics.com/analytics.js','ga'); ga('create', 'UA-53492516-1', 'auto'); ga('send', 'pageview'); s