پگاه دوستی، روانشناس کودک و نوجوان، در گفتوگویی با ایسنا، بیان کرد: خجالتی بودن و گوشهگیری در کودکان و نوجوانان ممکن است در ابتدا مشابه به نظر برسند، اما در واقع تفاوتهای مهمی دارند. خجالتی بودن به عنوان یک ویژگی شخصیتی شناخته میشود؛ بدین معنا که کودک ممکن است در شرایط جدید یا در مواجهه با اشخاص ناآشنا احساس اضطراب کند، اما در صورتی که حس امنیت داشته باشد، به تدریج وارد تعامل اجتماعی میشود و از ارتباطات لذت میبرد. در مقابل، گوشهگیری به عنوان یک الگوی رفتاری شناخته میشود؛ به این معنا که کودک یا نوجوان به طور مداوم از ارتباط با همسالان، مشارکت در فعالیتهای گروهی یا حتی گاهی اوقات از اعضای خانواده دوری میکند و این رفتار میتواند بر رشد اجتماعی، تحصیلی و همچنین سلامت روان او تأثیرات منفی بگذارد.
دوستی در مورد ریشههای گوشهگیری در کودکان و نوجوانان اظهار داشت: معمولاً گوشهگیری به یک عامل خاص برنمیگردد و پیامد چندین عامل گوناگون است. در برخی موارد، ذات و خلقوخوی کودک در ابتدا آرامتر است، اما عواملی چون اضطراب، تجربه طرد شدن یا آزار در محیط مدرسه، پایین بودن اعتماد به نفس، مشکلات خانوادگی، شیوههای فرزندپروری بسیار کنترلگر یا بهعکس بیتوجهی به فرزندان، تغییر مکرر مدرسه یا محل زندگی، و حتی اختلالاتی نظیر اضطراب اجتماعی، افسردگی یا طیف اختلال اوتیسم میتوانند در ایجاد یا تشدید این وضعیت تأثیرگذار باشند.
به گفته این روانشناس، از جنبه سنی، در سالهای اولیه زندگی طبیعی است که کودک نسبت به غریبهها خجالتی باشد، اما اگر پس از حدود ۴ تا ۵ سالگی همچنان نتواند ارتباط موثری با همسالان برقرار کند یا در سنین کودکی به طور مداوم از تعاملات اجتماعی پرهیز کند و این وضعیت برای چندین ماه ادامه یابد، لازم است ارزیابی تخصصی انجام شود. در دوران نوجوانی نیز اگر انزوا به تدریج افزایش یابد، نباید آن را صرفاً به ویژگیهای مربوط به این دوره نسبت داد.
دوستی به نشانههای خطرناک گوشهگیری در کودکان و نوجوانان اشاره کرده و گفت: زمانی که گوشهگیری پایدار شود و تنها محدود به یک موقعیت خاص نباشد، میتواند نگرانکننده باشد. به عنوان مثال، اگر کودک در مدرسه، در جمع خانواده و در مهمانیها تمایلی به برقراری ارتباط نداشته باشد و این رفتار با علائمی نظیر افت تحصیلی، کاهش علاقه به بازی یا فعالیتهایی که قبلاً از آنها لذت میبرد، اضطراب هنگام حضور در جمع، غمگینی مداوم، تحریکپذیری، اختلال در خواب یا اشتها و نیز شکایتهای جسمانی مکرر مانند دلدرد و سردرد بدون دلیل پزشکی همراه باشد، حتماً باید جدی گرفته شود.
این روانشناس تصریح کرد که در نوجوانان، انزوای شدید، قطع ارتباط با دوستان، ماندن طولانی مدت در اتاق و بیعلاقگی به فعالیتهای روزمره میتواند نشانههایی از مشکلاتی مانند اضطراب یا افسردگی باشد و نیاز به ارزیابی تخصصی دارد.
او با تأکید بر اینکه بازیهای آنلاین و شبکههای اجتماعی میتوانند در گوشهگیری کودکان و نوجوانان تأثیرگذار باشند، بیان کرد که این موضوع نباید نادیده گرفته شود. استفاده از فضای مجازی به طور ذاتی باعث گوشهگیری نمیشود؛ مسئله اساسی، شیوه و میزان استفاده از این فضاهاست. اگر فضای مجازی جایگزین ارتباطات واقعی، بازیهای حضوری، فعالیتهای ورزشی، خواب کافی و تعاملات خانوادگی شود، احتمال انزوا افزایش مییابد. از سوی دیگر، برخی نوجوانان که به طور طبیعی دارای اضطراب اجتماعی یا احساس تنهایی هستند، به دنیای آنلاین تمایل بیشتری نشان میدهند؛ بنابراین گاه فضای مجازی نه علت، بلکه نتیجهای از یک مشکل زمینهای است. بر این اساس، پیشنهاد ما حذف کامل تکنولوژی نیست، بلکه مدیریت زمان مصرف، انتخاب محتوای مناسب، حفظ تعادل میان زندگی آنلاین و روابط واقعی و همراهی والدین در استفاده از رسانههای دیجیتال است.
انتهای پیام
نظرات کاربران