باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور - با داغ‌تر شدن هوا و افزایش مصرف انرژی در فصل تابستان، مدیریت بهینه مصرف انرژی به یک اولویت اساسی در صنعت برق کشور تبدیل شده است. کاربرد گسترده وسایل سرمایشی در روزهای گرم سال، فشار سنگینی به شبکه توزیع برق وارد می‌آورد و در این شرایط، پیاده‌سازی فرآیندهای هوشمندسازی شبکه و نصب کنتورهای هوشمند به عنوان یکی از مؤثرترین راهکارها برای مدیریت مصرف، کاهش ناترازی و جلوگیری از خاموشی‌ها مورد توجه قرار گرفته است.
متخصصان حوزه انرژی بر این باورند که بخش عمده‌ای از مصرف برق در ساعات اوج بار ناشی از مشترکان پرمصرف است و کنترل این دسته از مشترکان می‌تواند تأثیر چشمگیری بر پایداری شبکه داشته باشد. از سوی دیگر، کنتورهای هوشمند با قابلیت ثبت دقیق میزان مصرف، ارزیابی لحظه‌ای، مدیریت بار، اطلاع‌رسانی به مشترکان و اعمال تعرفه‌های هوشمند، امکاناتی را فراهم می‌آورند که در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته نیز به عنوان یکی از ارکان اصلی شبکه‌های برق هوشمند شناخته می‌شود.
در این راستا، مصطفی رجبی‌مشهدی، معاون وزیر نیرو، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان به تشریح اقدامات انجام شده در زمینه هوشمندسازی شبکه برق پرداخت و اظهار داشت: در زمینه هوشمند‌سازی توانسته‌ایم ۷ میلیون و ۴۰۰ هزار کنتور هوشمند نصب کنیم که با هدف کنترل مشترکان پرمصرف، به بهبود ناترازی شبکه برق کمک می‌کند.
این آمار نشاندهنده سرعت بالای توسعه تجهیزات هوشمند است و وزارت نیرو در تلاش است تا با به‌کارگیری فناوری‌های نوین، مدیریت مصرف برق را به سمت یک روش هوشمند و مبتنی بر داده پیش ببرد. همچنین، باید به وظیفه قانونی برنامه هفتم در این زمینه اشاره کرد؛ طبق قانون برنامه هفتم، لازم است که بیش از ۹۰ درصد مصرف انرژی برق کشور تا پایان این برنامه از طریق نصب کنتورهای هوشمند پایش شود.
نصب کنتورهای هوشمند این امکان را فراهم می‌آورد که به جای اجرای محدودیت‌های گسترده، بر مدیریت مصرف مشترکان پرمصرف تمرکز شود، تا ضمن حفظ پایداری شبکه، اثرات منفی بر مشترکان کم‌مصرف و خوش‌مصرف به حداقل برسد.
از منظر کارشناسان صنعت برق، کنتورهای هوشمند نه تنها ابزارهای اندازه‌گیری هستند، بلکه جزء جدایی‌ناپذیر زیرساخت شبکه‌های هوشمند محسوب می‌شوند. این تجهیزات امکان مشاهده الگوهای مصرف، شناسایی مشترکان پرمصرف، شناسایی سریع اختلالات شبکه و اجرای برنامه‌های پاسخگویی بار را مهیا می‌کنند. همچنین اطلاعات جمع‌آوری شده از این کنتورها می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری‌های دقیق‌تری برای توسعه شبکه، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و پیش‌بینی میزان مصرف در زمان‌های مختلف سال باشد.
کارشناسان همچنین بر این باورند که در روزهای گرم تابستان که مصرف برق به اوج می‌رسد، اطلاع‌رسانی لحظه‌ای به مشترکان در خصوص میزان مصرف و هزینه برق نقشی مهم در اصلاح الگوی مصرف ایفا می‌کند. کشورهایی که تجربه‌های مثبتی در این حوزه دارند نشان داده‌اند که آگاهی برخط مشترکان از وضعیت مصرف شان، انگیزه بیشتری برای کاهش مصرف غیرضروری و جابه‌جایی استفاده از وسایل پرمصرف به ساعات کم‌بار ایجاد می‌نماید. این موضوع در کنار کاهش هزینه خانوارها، به پیشگیری از افزایش بار شبکه نیز کمک می‌کند.
از سوی دیگر، توسعه کنتورهای هوشمند زمینه‌ساز اجرای تعرفه‌های زمان‌مند نیز می‌شود؛ به نحوی که برق مصرفی در ساعات اوج بار هزینه بیشتری دارد و مشترکان به انتقال بخشی از مصرف خود به ساعات کم‌بار تشویق می‌شوند. این سیاست در بسیاری از کشورها منجر به کاهش چشمگیر پیک مصرف و افزایش بهره‌وری شبکه گردیده است.
به طور کلی، گسترش سیستم‌های هوشمند اندازه‌گیری و نصب میلیون‌ها کنتور هوشمند را می‌توان از جمله اقدامات کلیدی صنعت برق برای عبور از تابستان‌های گرم و مدیریت ناترازی انرژی به شمار آورد. اگرچه افزایش ظرفیت تولید برق همچنان لازم است، اما مدیریت مصرف و به‌کارگیری فناوری‌های هوشمند می‌تواند با صرف هزینه‌ای کمتر، بهره‌وری شبکه را ارتقا دهد و از بروز خاموشی‌های ناخواسته جلوگیری کند. ادامه این طرح، همراه با فرهنگ‌سازی عمومی برای مصرف بهینه برق، می‌تواند نقش مؤثری در پایداری شبکه سراسری، کاهش فشار بر نیروگاه‌ها و تأمین برق مطمئن برای مشترکان در روزهای اوج مصرف ایفا نماید.