سایت خبری تحلیلی ساعت 24- فراز جبلی- در چند ماه اخیر، به ویژه بعد از انجام مذاکرات ژنو، هر ماه شاهد حضور چندین هیأت تجاری خارجی هستیم. حضور این هیأت‌ها به حدی بوده است که برخی از کارمندان اتاق بازرگانی ایران ادعا می‌کنند عملا از کار روزمره اتاق بازرگانی به دلیل ترافیک هیأت‌ها، باز مانده‌اند. اما آمار صادرات غیرنفتی ایران در دو ماهه اول امسال چندان جالب نیست. اگر میعانات گازی و پتروشیمی از آمار صادراتی ایران حذف شود، در عمل صادرات غیرنفتی ایران منفی بوده است. در همین راستا به سراغ غلامحسین شافعی، رئیس اتاق بازرگانی ایران رفتیم و تحلیل وی را در این خصوص جویا شویم. این مصاحبه هم زمان با حضور هیأت تجاری قزاقستان به ریاست معاون نخست وزیر این کشور بود و باعث شد که شافعی از سیاست‌های جدید تجارت خارجی ایران به ساعت 24 خبر دهد.
در این چند وقت گذشته، هیأت‌های زیادی به ایران سفر کردند و صحبت‌های زیادی میان طرفین مطرح شد. از نظر شما چگونه می‌توان سیاستی در پیش گرفت که این صحبت‌ها، رنگ و بویی عملیاتی پیدا کند؟
واقعیت این است که بخش قابل توجهی از این هیأت‌ها در واقع رایزنی است. ما هنوز محدودیت‌هایی که داشته‌ایم کاملا رفع نشده است و بسیاری از مشکلات کماکان باقی است اما مسئله اصلی این است که همه امیدوار به رفع این مشکلات شده‌اند و در واقع در حال این هستند که خود را برای شرایط پس از تحریم آماده کنند. البته درباره برخی کشورها شرایط کمی متفاوت است. مثلا در کشورهای آسیای مرکزی وضعیت ایران به صورت کلی متفاوت است. ما در شرایط نامطلوب هم ارتباط اقتصادی خود را با آسیای مرکزی حفظ کرده‌ایم. آسیای مرکزی برای ایران در واقع یک نقطه اطمینان است. متأسفانه ایران در چند سال گذشته به کشورهای خاصی تکیه کرد. شاید تنها یک یا دو روزنه برای این شرایط سختی که در آن هستیم را انتخاب کردیم که این نقطه اطمینان نیست. در واقع اتاق بازرگانی ایران به دنبال این است که گسترش روابط با کشورهای آسیای مرکزی است چرا که این کشورها برای ایران دریچه‌های تنفسی جدیدی را می‌گشاید که از انتخاب بیشتری هم در زمان محدودیت و هم در غیر آن بتوانیم برخوردار شویم. بنابر این رابطه ایران با این کشورها در واقع یک رابطه استراتژیک است که می‌تواند در هر شرایطی بر اقتصاد ایران اثرگذار باشد.
گسترش بازارهای جدید پدیده بسیار خوبی است، اما ایران چند بازار سنتی بسیار خوب هم داشت که بیش از نفت، واردکننده کالاهای نهایی ایران بودند. برای مثال بازار افغانستان همیشه یکی از بهترین فرصت‌ها برای تولید کنندگان ایرانی محسوب می‌شد اما بر اساس آخرین گزارش گمرک، ایران در دو ماهه اول امسال 26 درصد این بازار را از دست داده است. علت این موضوع از دیدگاه شما چیست؟
اول از همه باید قبول کنیم که با رقبای جدیدی در این کشورها روبه رو هستیم. کشورهایی همچون چین و هند، تولیدکنندگان بزرگی هستند که به این بازارها وارد شده‌‌اند و در عمل عرصه را بر ایران تنگ کرده‌اند. اما عامل اصلی بیشتر محدودیت‌های حاصل از تحریم است. حتی در کشوری مانند افغانستان‌ هم اثرات تحریم بر علیه ایران خود را نشان داد و پس لرزه‌های آن کماکان ادامه دارد. در واقع بازارهای سنتی ایران مانند افغانستان هم تحت فشار شدید بودند که مبادلات اقتصادی خود با ایران را کاهش دهند. در مقابل ایران هم سیاست‌های جدیدی را در پیش گرفته است. در حال حاضر ایران به دنبال روابط دو جانبه به تنهایی نیست. ما به دنبال رابطه با کشورهایی هستیم که بتوانیم روی اقتصاد منطقه با یکدیگر اثر بگذاریم. بحثی که درباره آسیای مرکزی مطرح کردم در همین خصوص است. آسیای مرکزی می‌تواند، هم در حوزه خودش، هم در حوزه ایران و همسایگانش مانند افغانستان و حتی در هند و چین و کشورهای حوزه اکو می‌تواند به عنوان یک شریک موفق با ایران عمل کند. در میان کشورهای آسیای مرکزی ما اولویت را روی یک اقتصاد بزرگ یعنی قزاقستان قرار داده‌ایم. این کشور وسیع‌ترین کشور آن منطقه با تولیدی بالا در زمینه‌های متنوع مانند کشاورزی، معدنی و کشاورزی. در واقع اگر بتوانیم ارتباط میان بخش خصوصی اقتصادی دو کشور را افزایش دهیم در آینده نزدیک می‌توانیم شاهد بهبود وضعیت اقتصادی دو کشور باشیم.
در آخرین آمارهای گمرکی منتشر شده، با وجود آن که به صورت اسمی، صادرات غیرنفتی ایران افزایش داشته است، اما در عمل شاهد افزایش صادرات میعانات گازی و کالاهای پتروشیمی بوده‌ایم. به عبارت دیگر صادرات غیرنفتی ایران به جز این دو قلم کالا که در واقع ریشه نفتی دارند، منفی بوده است. آیا بابت چنین موضوعی شما احساس خطر نمی‌کنید؟
قطعا در ارتباط با صادرات با مسائل و مشکلاتی روبه رو هستیم اما نباید فراموش کنید که این مشکلات صادراتی ثمره مشکلات در اقتصاد داخلی کشور است. وقتی که قیمت تمام شده کالای ایرانی در بازار با سایر کشورها دچار مشکل می‌شود طبیعی است که صادرات کشور افت پیدا کند. از نظر من ما در یک دوره گذار هستیم که هم تورم و هم رکود روی قیمت محصولات تولیدی ایران اثر می‌گذارد. این دو مشکل قیمت تمام شده کالای ایرانی را افزایش داده است و در عمل قدرت رقابت ایران را دچار مشکل کرده است. ما امیدواریم که با روندی که وجود دارد و با مهاری که روی تورم در حال صورت گرفتن است و عملا خود را در قیمت تمام شده کالای ایرانی نشان می‌دهد، با این حرکت‌ها بتوانیم آینده بازارهای خارجی را به دست آوریم. من پیش‌بینی می‌کنم که آینده روشنی در بازارهای اطراف در چند سال آینده خواهیم داشت.
به عنوان سوال آخر، مهمترین مشکلی که در حال حاضر صادرات کشور را محدود کرده است از دیدگاه شما چیست؟
کل مشکلات اقتصادی داخل کشور بر صادرات ایران اثر می‌گذارد اما به نظر من رکود، کسر ظرفیت فعالیت بنگاه‌های اقتصادی باعث افزایش قیمت تمام شده کالاها شده است که همین موضوع ما را در رقابت با قیمت سایر کشورها تحت تأثیر قرار داده است. به عبارت ساده‌تر اگر می‌خواهیم مشکل صادرات کشور را حل کنیم باید فکری به حال قیمت تمام شده کالای خود کنیم و مشکل این پاشنه آشیل را حل کنیم.