اینک عمده سوغات در بازار مشهد کالاهای وارداتی از کشور چین با شکل و شمایل تولیدهای خراسانی است، این سخن فروشندگان، مسئولان و دست اندرکاران این حوزه است که تلاش می کنند سوغات این شهر را از توری که چینی ها برای کالاهای ایرانی و بازار این کشور پهن کرده اند، خارج کنند.

سنگ های زینتی، سجاده، سوهان، ساغری، سفره صلوات، سبدهای حصیری و سنگ فیروزه، زعفران یا طلای سرخ، انواع فرش و گلیم، محصولات ابریشمی، نمد، پیکره های سنگی، گیوه، چارق، انواع مهر و تسبیح و بافته های مربوط به نشانه ها و پرچم های مذهبی از جمله صنایع دستی و سوغات خراسان رضوی است.

اکنون در بازار سوغات مشهد خریداران از کیفیت سوغات، فروشندگان از قیمت زیاد کالاهای ایرانی و مسئولان از واردات بی رویه ای که دست تولیدکنندگان ایرانی را بسته است گلایه دارند.
فروشندگان می گویند اغلب آنچه به عنوان صنایع دستی یا سوغات مشهد به فروش می رسد کپی برداری چینی ها از طرح این کالاهاست که ارزان تر و با کیفیت نامطلوب به فروش می رسد و سوغات اصل در بازار این شهر محدود و برخی نیز به ویژه صنایع دستی به نسبت گران است.
زائران هم بی خبر از همه جا و خوشحال از اینکه سوغات مشهد را به خانه و دیار خود می برند در واقع سوغات کشور چین با کپی از محصول های خراسان را خریداری می کنند.

بازار چند میلیاردی سوغات مشهد برای خارجی ها بویژه کشور چین که تقریبا نبض اقتصاد دنیا را در دستان خود دارد، بازار جذابی است که تاکنون از آن بهره بسیار گرفته و فرصت های شغلی فراوان برای آنها بوجود آورده است اما در مقابل واحدهای تولیدی مشهد و استان خراسان رضوی دچار رکود شده و بازار را از دست داده اند.

از سوی دیگر سوغات تقلبی برای شهری مانند مشهد که سالانه پذیرای بیش از ۲۵ میلیون زائر از اقصی نقاط دنیا می باشد و قرار است در سال ۲۰۱۷ به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام معرفی شود، شایسته نیست.

* کالای خارجی بازار سوغات مشهد قاچاق است

رئیس اداره نظارت و بازرسی سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی در این باره به خبرنگار ایرنا گفت: کالاهای خارجی بویژه چینی که مشابه سوغات مشهد بوده و به جای سوغات این شهر به فروش می رسند، به صورت قاچاق وارد کشور می شوند.

علی باخرد افزود: بازار مشهد یک بازار زیارتی است که برخی کالاهای دارای شکل و شمایل مذهبی در آن از چین یا برخی کشورهای اروپایی وارد می شوند لذا صنایع دستی این منطقه محسوب نشده و کپی برداری از نمونه های ایرانی به شمار می روند.

وی اظهار کرد: بخشی از سوغات مشهد برخی مواد غذایی مانند زعفران، نبات، خشکبار است که تولید این منطقه می باشند و بخشی دیگر نیز صنایع دستی مانند مهر و تسبیح و جانماز است که اغلب کپی برداری چینی ها از صنایع دستی این منطقه است.

وی گفت: دلیل عمده وفور تولیدهای چینی و اروپایی در بازار سوغات مشهد ارزانی آنها نسبت به تولیدهای خراسان رضوی است.

عضو کمیسیون مبارزه با قاچاق کالا و ارز خراسان رضوی افزود: کالاهای خارجی به صورت خرد وارد بازار سوغات مشهد شده و توزیع می گردد و تمام تلاش مسئولان دست اندرکار از جمله این کمیسیون مبارزه با قاچاق کالا بویژه ورود این نوع کالاهای تقلبی به بازار و برخوردهای مختلف از طریق قانونی، فرهنگی، آموزشی و تعزیراتی با این پدیده است.

وی اظهار کرد: عمده تمرکز مسئولان دست اندرکار و بازرسی برای جلوگیری از ورود کالای قاچاق به مبادی ورودی، انبارها و مراکز عمده فروشی این نوع کالاها معطوف می شود اما این مساله دلیلی بر نبود نظارت بر خرده فروشی ها در بازار نیست.

رییس اداره نظارت و بازرسی سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی ادامه داد: از ابتدای امسال تاکنون طی هشت هزار و ۳۲۰ مورد بازرسی تخصصی از محل های عرضه و نگهداری کالاها ۱۷ میلیارد ریال کالای قاچاق در این استان کشف و در این ارتباط ۳۵۰ پرونده تشکیل شد که از نظر ارزش ریالی در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۴۱درصد افزایش داشت.

* ارزانی کالاهای خارجی بازار داخل را تحت شعاع قرار داده است

رئیس خانه صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی در این زمینه گفت: ارزانی کالای خارجی بویژه چینی و وفور آن در بازار داخل از جمله سوغات مشهد سهم تولیدهای کارگاه ها و کارخانه های داخلی را در این بازار کاهش داده است.

حسن حسینی افزود: به دلیل بالا بودن قیمت تمام شده تولیدهای کارخانه های داخلی که ناشی از پرداخت عوارض بیش از حد است، کالای ایرانی گران تر از کالای خارجی در بازار عرضه می شود لذا تمایل مردم به خرید کالاهای خارجی بویژه چینی در بازار بیشتر و در نتیجه واردات افزایش می یابد و این لطمه بزرگی بر پیکر صنعت کشور است.

وی بیان کرد: وقتی کالای چینی بازار را قبضه می کند اگر کیفیت کالای ایرانی بهتر نیز باشد باز هم خریدار به خرید کالای خارجی تمایل پیدا می کند.

وی گفت: رکود در بازار، تولیدهای انبار شده کارخانه ها، بدهی های معوق به سیستم بانکی، نرخ زیاد بیمه، افزایش نرخ مالیات، مطالبات پرداخت نشده از سوی دستگاه های دولتی عمده مشکل های واحدهای تولیدی خراسان رضوی را شامل می شوند.

حسینی ادامه داد: پرداخت بیش از حد عوارض، قیمت تمام شده کالا را برای تولیدکننده داخلی افزایش می دهد و در نتیجه منجر به گران شدن آن می گردد لذا این کالاها قدرت خود برای رقابت با نمونه های خارجی ارزان تر را از دست می دهند.

رئیس خانه صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی گفت: با توجه به مشکل های فعلی هیچ سیستم و دستگاهی جز دولت نمی تواند به بخش صنعت کمک کند زیرا اگر واحدهای تولیدی تعطیل شوند زیان نخست متوجه خود دولت می شود.

حسینی افزود: تعطیلی هر واحد یا کارگاه تولیدی به معنای پرداخت بیمه بیکاری، از دست رفتن سهم ایران در بازارهای خارجی، افزایش واردات کالا و تبعات روانی ناشی از کاهش تولید است و دردسرهای دولت را بیشتر می کند.

* ۷۰ درصد بازار سوغات مشهد در اختیار چین است

معاون هماهنگی و مدیریت امور زائران استانداری خراسان رضوی نیز در این باره گفت: ۷۰ درصد سوغات زیارتی مشهد در اختیار کشور چین است که از نمونه های سوغات خراسان کپی برداری کرده و به قیمت ارزان تر در بازار مشهد عرضه می کند.

محمد حسن واحدی افزود: ارزش سوغات خراسان رضوی ۱۷ هزار میلیارد ریال است که باید از این ظرفیت به نحو مطلوب بهره گرفت اما سهم عمده ای از آن در دست چینی هاست.

وی بیان کرد: برای رفع این مشکل برنامه ریزی کلی از سوی مسئولان این استان انجام گرفته و در قالب طرح ملی به نام توسعه کمی و کیفی زیارت به عنوان سند به تصویب رسیده است.

واحدی گفت: سند توسعه کمی و کیفی زیارت مشتمل بر ۱۰ راهبرد، ۳۹ سیاست، ۱۶۰ برنامه و ۸۲۵ پروژه برای افق چشم انداز پنج ساله است که آغاز اجرای آن از ابتدای سال ۱۳۹۵ همزمان با شروع برنامه ششم توسعه کشور خواهد بود.

وی با بیان اینکه پروژه های طرح توسعه کمی و کیفی زیارت شامل بخشهای روبنایی، زیربنایی، فرهنگی و اقتصادی است افزود: در این طرح حدود ۱۳ بسته یا زیربرنامه اجرایی مورد تصویب شورای توسعه و برنامه ریزی استان قرار گرفته که اقتصاد زیارت یکی از این بسته هاست.

وی اظهار کرد: مدل اجرایی مشخص و معینی برای اقتصاد زیارت نداریم، مدلی که برای این بخش هدفگذاری، برنامه بندی و سیاستگزاری کرده باشد لذا در آینده نزدیک کارگروه اقتصاد زیارت به ریاست مشاور اقتصادی استاندار خراسان رضوی تشکیل می شود.

واحدی ادامه داد: در این کارگروه براساس اسناد اقتصاد مقاومتی و سیاستهای اقتصادی دولت یازدهم در باره حوزه های اقتصادی سند مزبور تصمیم گیری و تصمیم سازی خواهد شد.

معاون استاندار خراسان رضوی گفت: هزینه سالانه زائران حضرت امام رضا (ع) دست کم ۲۵ هزار میلیارد ریال برآورد شده که در کنار ارزش ۱۷ هزار میلیارد ریالی بازار سوغات استان باید سهم کالاهای تولیدی استان را در این بخش افزایش داد.

واحدی افزود: باید موانع قانونی در مسیر اجرای سند توسعه کمی و کیفی زیارت برداشته شود زیرا اقتصاد زیارت نقش مهمی در توسعه استان و کاهش بیکاری دارد.

وی با بیان اینکه قرار است ۶۵ درصد پروژه های بسته های سیاستی سند توسعه کمی و کیفی زیارت توسط بخش خصوصی انجام گیرد اظهار کرد: در این زمینه حمایت از بخش خصوصی برای توانمندسازی آنها در تامین سوغات استان و عرضه سوغات ارزان ضروری است.

* تشکیل دبیرخانه دائمی سوغات زیارت در مشهد

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی نیز گفت: به منظور رفع مشکلات مربوط به بازار سوغات مشهد تابستان امسال دبیرخانه دائمی سوغات زیارت با محوریت این سازمان در مشهد تشکیل شد.

حسین زارع صفت افزود: با توجه به حجم زیاد گردش مالی سوغات زیارت باید در این زمینه با استفاده از روش های علمی و آموزشی برنامه ریزی کرد.

وی با اشاره به ورود میلیون ها گردشگر داخلی و خارجی به این استان در طول سال اظهار کرد: حضور این خیل عظیم بیانگر ضرورت و اهمیت جایگاه تولید دانش و علم در این حوزه است.

وی گفت: این اداره کل با تمام توان و ظرفیت های خود آماده همکاری با دانشگاه علمی کاربردی میراث فرهنگی و سایر مراکز علمی و دانشگاهی است که امیدواریم با افزایش همکاری ها شاهد نتایج بسیار ارزشمند در حوزه سوغات زیارت باشیم.

وی تاکید کرد: برای تهیه یک سوغات هدفمند، باید رویکرد سیاحتی یا زیارتی شهر مشهد را مشخص کرده و سپس با توجه به سطح مادی و نیازهای فرهنگی زائران اقدام به تولید سوغات نمود.

زارع صفت افزود: آحاد مردم و دست اندرکاران و فعالان بخش خصوصی باید با جایگزینی شیوه های مدرن به جای شیوه های سنتی به ارتقای سطح فعالیت های خود در این زمینه دست یابند.

وی خاطر نشان کرد: بیش از ۲۰ هزار هنرمند و صنعتگر در خراسان رضوی در بیش از ۱۰۰ رشته هنری فعالیت دارند که با حمایت از آنها می توان این ظرفیت را به ثمر رساند.