با اين همه، كار تمامي زنبورها از انواع گونهها، در سايه نتايج تحقيقي كه به تازگي انتشار يافته است، نشاندهنده نقشي است كه آنها در افزايش بازده محصولات زمينهاي كشاورزي ما ايفا ميكنند و اين كار را تنها در حين جابهجايي شان از يك گل به گل ديگر و با گردهافشاني انجام ميدهند. اين فعاليت آنها البته همزمان، بهنفع حدود 2 ميليارد نفر مزرعهداري است كه امرار معاش آنها از راه كشاورزي است. فعاليت زنبورها در واقع به تامين امنيت غذايي براي اين جمعيت كثير انساني ميانجامد.
در گزارشي كه اخيرا منتشر شده، بر نقش تقويتكنندههاي طبيعي نظامهاي اكولوژيك و نقشي كه آنها در تامين پايدار غذاي جمعيت گسترده انساني بازي ميكنند تاكيد دارد. متخصصان ميگويند كه استراتژيهاي تامين امنيت غذايي در سرتاسر جهان، ميتوانند از اصولي ساده به عنوان موارد قوام بخش، تبعيت كنند كه يكي از آنها همان «گردهافشاني» است.
باربارا گميل هرن، يكي از نويسندگان اين گزارش كه با فائو هم همكاري دارد ميگويد: «پژوهشهاي ما نشان ميدهد كه افزايش تنوع و چگالي موجودات گردهافشان، تاثيري مستقيم بر بازده زمين كشاورزي شما خواهند داشت و اين يعني بايد اجازه دهيد تعداد بيشتر و بيشتري زنبور و حشرات گردهافشان، وارد زمينهاي شما بشوند.»
او ادامه ميدهد: «و اين نه تنها براي امنيت غذايي كه براي محيطزيست هم مفيد واقع خواهد شد. بايد سعي كنيم در خود مزارع و اطراف آنها، زيستگاههايي براي زنبورها، پرندهها و ساير حشرات به وجود بياوريم تا آنها بتوانند به شكل دورهيي از آنها استفاده كنند.»
باز هم پاي «درحال توسعه»ها در ميان است
گزارش فائو كه در اين نشريه چاپ شده مشتمل بر مطالعه بر 344 زمين كشاورزي در مناطق مختلفي از آفريقا، آسيا و امريكاي لاتين است كه ميزان جذب زنبورها در طول فصل گلدهي در آنها، كمتر از زمينهاي مشابه در ديگر نقاط جهان بوده است. در مقايسه زمينهاي كشاورزي كوچكتر از 2 هكتاري كه بازدهي پاييني داشتند، با زمينهايي در همين ابعاد كه بازدهي آنها بالا بود، نتايج پژوهش بر آن بودند كه ميتوان با جذب جمعيت بيشتر «گردهافشانها» بازدهي محصول را بهطور متوسط حدود24درصد افزايش دارد. از جمله ديگر نتايج پژوهش هم اين بود كه هر چند وجود جمعيتهاي بيشتر گردهافشانها در زمينهاي بزرگتر هم ميتواند به بهبود عملكرد و بازده توليدات كشاورزي بينجامد، اما اين تغيير چندان محسوس نيست. يكي از دلايل اين حساسيت كمتر متغيرها در زمينهاي بزرگتر البته ميتواند اين باشد كه عملكرد زنبورها با بزرگتر شدن زمينها و افزايش مسافت تا آشيانه آنها كاهش مييابد، هر چند دادهها نشان ميدهند كه تنوع زنبورها و در اختيار داشتن تواناييهاي متفاوت پروازي در آنها، ميتواند موثر باشد. اين در واقع بدان معناست كه وجود زنبورها ميتواند براي هر دو مورد زمينهاي كوچك و بزرگ مفيد واقع شود.
تغييرات اقليمي هم يكي ديگر از اصليترين تهديدات هستند. نادين آزو، هماهنگكننده پروژههاي فائو در بخش توليد و محافظت كشاورزي كه در پروژه هم همكاري داشته است ميگويد: «زنبورها با دماي بالاي هوا مشكل دارند.» او ادامه ميدهد: «افزون بر اين، در نقاط مختلف جهان، گلها در زمانهايي متفاوت با آنچه كه در گذشته بوده است باز ميشوند و در واقع زنبورها آنجا نيستند كه بتوانند گردهافشاني كنند.» اين گفته نشان ميدهد كه پيدا كردن راههايي براي آنكه بتوان بر جمعيت گردهافشانها در اطراف زمينهاي كشاورزي افزود، موضوع مهمي است كه بايد حتماً به آن توجه شود.
چرا تا اين حد ناديده مانده بودند؟
زنبورها، پرندگان و بسياري از حشراتي كه پرواز ميكنند يا ميتوانند از گلي به گل ديگر بپرند، براي قرنها به انسان كمك كردهاند تا بتواند غذايش را از طريق كشاورزي تامين كند و با اين همه، اين قهرمانان چندان شناخته شده نبودهاند.
زنبورهاي مختلف ذائقههاي متفاوتي دارند و بنابراين ميتوانند نقش متفاوتي هم در افزايش بازده محصولات مختلف كشاورزي ايفا كنند. براي مثال، گونه خاصي از زنبورها هستند كه نقش مهمي در به عمل آمدن گوجه فرنگي ايفا ميكنند. اهميت زنبورهاي عسل هم از آنرو است كه آنها در انتخاب گلها و گياهان كمتر حساسيت به خرجي ميدهند و به دليل جمعيت انبوه ترشان، كار بيشتري هم از آنها برميآيد، هر چند زنبورهاي وحشي، عملكرد پربازدهتري نسبت به زنبورهاي عسل دارند. پژوهش فائو نشان ميدهد كه افزايش بازده محصول در زمينهاي كوچك زراعي، با افزايش جمعيت زنبورها نسبت مستقيم دارد. اين مساله ميتواند پاسخي باشد به يكي از بزرگترين چالشها در كشاورزي امروز در جهان: چگونه ميتوان به زمين داران كوچك كمك كرد تا بازده محصولاتشان را بالا ببرند بدون آنكه به محيطزيست آسيبي برسد. در اين ميان البته مشكلاتي هم وجود دارد: چطور ميتوان زنبورها را به سمت مزارع كشاند؟ جذب كردن زنبورها به مزارع به آساني كاشتن محصولات و انتظار براي برداشت آنها نيست.يكي از راهها اين است كه كندوهايي براي زنبورها ساخته شود و همزمان درختان و گياهاني در اطراف زمين كاشته شود كه در فصلهاي مختلف سال گل ميدهند. اين اقدامات زنبورها را جذب ميكند و باعث ميشود آنها براي مدت طولانيتري در منطقه بمانند.
تعادل
نظرات کاربران