چندی پیش پژوهشی در زمینه وجود سرب در تریاک انجام شد که در نتیجه آن مشخص شد که مصرف‌کنندگان خوراکی تریاک سرب بالایی را جذب می‌کنند. برای مثال همه ماده مخدر شیشه را با عنوان محرک می‌شناسند. باید دانست که ماده محرک آن در طی سال‌های اخیر با افزایش قیمت همراه بوده است و این امر هم خود مزید بر علت و عامل افزایش مصرف مواد مخدر سنتی و همچنین تغییر سلیقه برخی مصرف‌کنندگان به سمت مواد مخدر سنتی شده است.

فرصتی برای ترک اعتیاد

تریاک موجود در بازار یک ماده ناخالص است که مشکلات گوناگون برای مصرف‌کننده به همراه دارد. این در حالی است که راه‌حل‌های موجود برای کاهش صدمات ناشی از مصرف سرب در بین معتادان می‌تواند اشتیاق به درمان و ترک را در بین آنها به همراه داشته باشد. همین مساله می‌تواند بستر درمان و ترک اعتیاد را در بین معتادان ایجاد کرده و با تجویز شربت تریاک یا داروهای جایگزین همراه باشد تا به این ترتیب خطرات مصرف کاهش یابد. با این رویکرد خطرات ناشی از مصرف کاهش می‌یابد و افراد برای درمان تشویق می‌شوند. قبل از انقلاب طرحی از سوی دولت در قالب توزیع کوپن تریاک برای مصرف‌کنندگان این ماده مخدر اجرا شد که امروز این مقوله تحت عنوان شربت تریاک در اختیار مصرف‌کنندگان قرار می‌گیرد. مواد اعتیادآور به خودی خود مضر هستند و هم اکنون به دلیل سودجویی‌ها و بازار موجود در مصرف این مواد افیونی ناخالصی‌های موجود در این ماده دوچندان شده است. این امر نشان دهنده آسیب و بروز مشکلات عدیده در جامعه است. برای کاهش صدمات در این زمینه باید به فرایند درمان توجه ویژه داشت.

فرایند درمان را دریابید

در هر کوچه و خیابانی مراکز ترک اعتیاد فراوانی فعالیت می‌کنند. با بررسی عملکرد این مراکز باید گفت که در کشور ما فعالیت این مراکز چندان علمی و ثمربخش نیست. این در حالی است که فرایند درمان نیاز به بازبینی نوین دارد. اگر در جامعه شاهد عدم فعالیت اثر بخش مراکز درمانی هستیم این امر باید از سوی مسئولان امر مورد بررسی قرار گیرد و به این شکل نقاط ضعف این مراکز برطرف شود. اما وجود چنین نارسایی‌هایی در روند درمان به هیچ عنوان درمان و اقدام به این عمل را نفی نمی کند. برای مثال سیستم آموزشی کشور با مشکلات فراوانی رو‌به‌رو است، اما این امر به هیچ عنوان آموزش و نیاز دانش‌آموزان به آموزش را نفی نمی کند. اگر در کمپ ها و مراکز ترک اعتیاد مشکلات ناشی از درمان مشاهده شود این مسائل به هیچ عنوان فرایند ترک اعتیاد را زیر سوال نمی برد. باید با بررسی مشکلات موجود این نارسایی‌ها را حل و فصل کرد. اگر مراحل درمان در شرایط مناسب ارائه شود به نسبت می توان به روند درمان امیدوار بود. از لحاظ علمی در کلینیک‌های ترک اعتیاد باید متخصصان گوناگون در زمینه‌های روان‌شناسی، روانپزشکی، مشاوره و... فعالیت کنند. در کلینیک‌های ترک اعتیاد به هیچ عنوان نباید دارو را بدون کنترل مقدار آن در اختیار بیماران قرار دهند. برای مثال هم اکنون در کلینیک‌های ترک اعتیاد بدون توجه به مقدار داروها، آنها را در اختیار بیماران قرار می‌دهند، در اصل نوع تجویز باید با مشورت روان‌شناس انجام شود و در دیگر مراحل درمان باید با استفاده از نقش مشاوره میزان داروهای تجویز شده به معتادان را مورد بررسی کارشناسی شده قرار داد. باید دانست که هیچ یک از این مسائل گواه عدم موفقیت درمان اعتیاد در کشور نیست، بلکه با تقویت مراکز می‌توان مشکلات موجود را حل و فصل کرد. متاسفانه مراکز ترک اعتیاد در کشور اغلب پزشک محور بوده و مبتنی بر داروفروشی فعالیت می کنند، این در حالی است که درمان در این زمینه باید بر اساس پروتکل‌های مشخص انجام شود. در برخی مراکز هنوز متادون درمانی پایه درمان است، این در حالی است که متادون درمانی در ترک اعتیاد منسوخ شده است. اغلب کلینیک های درمانی فعال در کشور ابزاری عمل می‌کنند. آنها با تجویز متادون بر این باورند که به این ترتیب می‌توانند فرایند درمان را انجام دهند، اما باید دانست که این اقدامات به هیچ عنوان نتیجه‌بخش نیست.

بیماری مضاعف در کمین معتادان

وجود سرب در مواد مخدر سنتی و فعالیت مراکز زیرزمینی در تولید مواد مخدر صنعتی بیماری‌های جسمی و روحی فراوانی را برای مصرف‌کنندگان به همراه دارد. از سوی دیگر، رسانه ها نیز در مورد بروز سونامی سرطان در آینده نزدیک به مردم هشدار می‌دهند، اما مصرف مواد مخدر در قالب سنتی و صنعتی هر یک می‌تواند منشا بسیاری از بیماری‌ها برای مصرف‌کنندگان و جامعه باشد. در این شرایط رسانه‌ها با اطلاع رسانی درباره وجود سرب در تریاک یا دیگر صدمات ناشی از مصرف مخدر می‌توانند افراد را نسبت به مصرف این مواد آگاه کنند. همچنین مصرف کنندگان مواد مخدر می‌توانند در ارزیابی سرب موجود در خون به آزمایشگاه‌ها مراجعه و میزان سرب موجود در خون خود را بررسی کنند. برای مثال روز گذشته با یکی از آزمایشگاه‌های شهر تهران تماس گرفتم. بررسی نتایج آزمایش از ۶۰ نفر مصرف کننده تریاک، میزان سرب موجود در خون آنها را نگران‌کننده نشان می‌داد. استعمال این مواد مشکلات فراوانی را برای مصرف‌کنندگان به دنبال دارد. با این تفاسیر مصرف‌کنندگان این مواد مخدر باید نسبت به مواد مصرفی خود دغدغه داشته باشند. در ضمن این امر فقط شامل مواد مخدر موجود در بازار نیست، بلکه میزان قابل توجهی از انواع مشروبات الکی در بازار نیز به شکل زیرزمینی و با صدمات فراوان تولید می شود. افراد در هر شرایطی باید نسبت به سلامتی خود دغدغه داشته باشند و به هیچ عنوان نباید از دولت انتظار نظارت در نحوه توزیع مواد مخدر و دیگر مسائل غیرقانونی را داشت. این امر باید از سوی رسانه ها به مردم اطلاع‌رسانی شود و به این شکل جامعه را نسبت به شرایط موجود آگاه کرد.

* کارشناس حوزه اعتیاد

آرمان