اما در حالتی که خبر یا مطلب کذب در این شبکه ها یا رسانه ها نشر داده شود موضوعات دروغین به سرعت در اختیار همه قرار گرفته می شود و در پاره ای از موارد صدمات جبران ناپذیری را به پیکره اجتماع وارد می کند. شیوع بیماری های واگیردار، مرگ هنرمندان محبوب، خبر خودکشی چند تن از اعضای یک خانواده و پیش بینی وقوع زلزله در شهر تهران از موارد شایعات ساختگی بود که باعث ایجاد رعب و وحشت در جامعه شد. دلیل اظهار نظر برخی افراد در همه امور در دنیای واقعی و مجازی را از امان ا...قرایی مقدم جامعه شناس جویا شدیم. در ادامه گفت‌وگوی «آرمان» را با این جامعه شناس می خوانید:

در کشور ما برخی افراد بدون داشتن اطلاعات و تخصص لازم درباره مسائل گوناگون به اظهار نظر می‌پردازند. به نظر شما بروز این نوع رفتار به چه دلیل است؟

جامعه ما در مرحله گذر از سنت به مدرنیته است. این امر نشان دهنده جامعه سنتی، فلاحتی و در حال توسعه ایران است. چون هنوز در جامعه ما تخصص افراد بر اساس تحصیلات آنها مورد بررسی قرار نمی‌گیرد. در چنین فرهنگی افراد خود را در مسائل گوناگون متخصص می‌دانند. به اصطلاح به این افراد همه کاره و هیچ کاره گفته می شود. این افراد به خود اجازه می دهند تا در مسائل قضائی، سیاسی، امنیتی، اقتصادی و... که به هیچ عنوان تخصصش را ندارند به اظهار نظر بپردازند. این نوع رفتار اجتماعی را می‌توان در قالب شاخص عقب افتادگی مورد بررسی قرار داد. وقتی از جامعه در حال توسعه یا جهان سومی صحبت می شود به نسبت همه موضوعات در قالب جهان سومی نیز باید مورد بررسی قرار گیرد. بنابراین یکی از شاخص های افراد در جهان سوم دخالت در مسائل دیگران است. در کشور ما در هیچ دوره ای به تخصص افراد توجهی نشده است و افراد فقط به صرف اتفاق صاحب شغل یا پست شده اند. به این ترتیب دانشگاه‌ها و سازمان‌ها نیز بر اساس تخصص به استخدام نیرو نمی‌پردازند. یعنی دانشگاه‌های ما نیروهای خود را پشت میز نشین تربیت کرده اند. باید به این امر اذعان داشت که در این آشفته بازار افراد بر اساس تخصص مرتبط به رشته و تحصیلات خود به اشتغال نمی پردازند. بر اساس پژوهش‌های انجام شده باید گفت که در ۷۰ درصد از شغل‌های موجود در کشور به هیچ عنوان رابطه رشته تحصیلی و شغل افراد چندان مورد توجه نیست. بنابراین از آنجا که تخصص ها در کشور ما متناسب با شغل نیست روابط و پارتی بازی در محیط های شغلی کشور حاکم است و هر فردی فقط با داشتن رابطه می‌تواند در مشاغل گوناگون ورود پیدا کند. اینکه سال به سال بر تعداد فارغ التحصیلان دانشگاهی افزوده می شود، بالطبع افراد نیز متوجه کم و کاستی‌های جامعه سنتی همچون دخالت‌ها و اظهار نظرها می شوند. هم اکنون در دنیا هر فردی فقط با کسب تخصص در یک حوزه جذب بازار کار می شود و همین تخصص‌گرایی باعث پیشرفت کاری و رضایت از شغل می شود. در اصل تخصص گرایی باید در همه زمینه‌ها در اولویت قرار گیرد. افراد فقط باید به واسطه تخصص و مهارت خود اظهار نظر کرده یا شغلی را بپذیرند، در غیر این صورت شاهد معضلات و مشکلات گوناگونی خواهیم بود.

این امر می تواند نشان دهنده اعتماد به نفس کاذب در بین ایرانی ها باشد؟

افراد با بروز این رفتارها می خواهند به نوعی کمبودهای خود را جبران کنند، یعنی به این شیوه همچنان خود را زنده و پویا می دانند. افراد در چنین جوامعی بدون هیچ تخصص و تحصیلاتی از فواید سبزی خوردن گرفته تا انرژی هسته ای و پشت پرده‌های مسائل سیاسی جهان اظهار نظر می‌کنند. افراد با این ویژگی های شخصیتی در جایگاه پایینی هستند و اغلب آنها درست را از نادرست نمی توانند تشخیص دهند. در جامعه ما به دلیل فرهنگ سنتی هنوز مدیران نمی دانند که هر شغلی نیازمند تخصص های ویژه ای است.

این نوع اظهار نظرها در چند سال اخیر به سمت فضای مجازی و شبکه های اجتماعی راه باز کرده است. در این شرایط اخبار صحیح و نا صحیح فراوانی منتشر می شود و در کمترین زمان جمعیت گسترده ای از آن مطلع می شوند. در این زمینه توضیح دهید.

با ظهور شبکه های اجتماعی و فضای مجازی دیگر حریم ها برداشته شده و دیگر چهاردیواری اختیاری نیست. امروزه فضای مجازی جای خاله زنک ها را گرفته و با برد وسیع به نشر اخبار کذب و تحریف شده می پردازد. از قدیم گفته اند «دیوار موش داره و موش هم گوش»، این ضرب‌المثل مصداق بارز زندگی در عصر کنونی است. برای مثال وقتی شما از طریق تلفن همراه به فضای مجازی متصل می‌شوید افراد گسترده‌ای را تحت تاثیر قرار خواهید داد. در سال های اخیر شاهد برخی بداخلاقی‌ها از جمله نشر فحش، افترا و ناسزا از سوی برخی افراد کم‌سواد به یکی از فوتبالیست‌های خارجی بودیم. باید دانست که این نوع رفتارها از قشر بی سواد و کم سواد جامعه سر می‌زند. این امر از لحاظ اقتصادی، فرهنگی، روحی و روانی و سیاسی مضر است و تبعات جبران ناپذیر فراوانی دارد. این شیوه رفتار باعث بروز یک کلاغ و چهل کلاغ می‌شود و افراد بدون اطلاع از پیامدهای رفتاری خود در بروز بحران ها تاثیر گذار هستند. مشاهدات عینی و سرکشی در سایت‌ها و شبکه‌های مجازی مختلف حاکی از گسترش روزافزون نشر اکاذیب در میان کاربران کشورمان است. متاسفانه بسیاری از کاربران به دلیل نا آشنایی با جرم بودن این عمل، اقدام به نقل مطالب کذب از منابع مختلف می‌کنند. این در حالی است که درباره این عمل قوانین متعددی درج شده است:« رکن قانونی جرم نشر اکاذیب در فضای مجازی ماده ۱۸ قانون جرایم رایانه‌ای مصوب ۵/۳/۸۸ - یا ماده ۷۴۶ قانون مجازات اسلامی - است. به موجب این ماده «هر کس به ‌قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به ‌وسیله سیستم رایانه یا مخابراتی اکاذیبی را منتشر کند یا در دسترس دیگران قرار دهد یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت، راسا یا به‌عنوان نقل‌قول به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقام‌های رسمی به‌طور صریح یا تلویحی نسبت دهد، اعم از اینکه از طریق یادشده به نحوی از انحا ضرر مادی یا معنوی به دیگری وارد شود یا نشود، افزون بر اعاده حیثیت به حبس از ۹۱ روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج میلیون ریال تا ۴۰ میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.»

ارمان