چه كسانی هدف قرار گرفتهاند و چرا؟
به محض اینكه مشخص شد اقدام به كودتا شكست خورده سركوب آغاز شد – ابتدا دامن نیروهای امنیتی را گرفت و سپس به باقی ساختار تركیه هم سرایت كرد. به گفته یكی از روزنامهنگاران ترك این یك «كودتای متقابل» بود – پاكسازی نظام به سبك كودتاهایی كه قبلا اتفاق افتاده بودند.
رییسجمهوری تركیه صراحتا اعلام كرده كه قصدش «پاكسازی تمامی نهادهای حكومتی» است. و هدف آن چیزی است كه او «حكومت موازی» نامیده – جنبشی به رهبری فتحالله گولن، مهمترین رقیب او كه در امریكا در تبعید خودخواسته است و به برنامهریزی برای كودتا متهم شده.
هیچ كس نمیداند كه این جنبش تا چه اندازه گسترده است، ولی سوء ظن میرود كه پیروان فتحالله گولن، شخصیت مذهبی مقیم امریكا، به بعضی از مناصب نزدیك به رییسجمهور راه پیدا كرده باشند، از جمله علی یزیجی، آجودان آقای اردوغان، و سرهنگ دوم اركان كیورك، مشاور در امور نیروی هوایی.
مقامات میگویند كه مسوولیت كودتا به عهده یك «فرقه گولنی» در ارتش است. رییسجمهور میگوید چیزی نمانده بود كه موفق شوند و تنها ۱۰ تا ۱۵ دقیقه با كشتن یا گروگان گرفتن او فاصله داشتند.
چه كسانی دارند پاكسازی میشوند؟
پاكسازیها چنان گسترده است كه كمتر كسی هست كه فكر نكند با برنامه قبلی نبودهاند. و احتمال اینكه همه این افراد گولنیست باشند بسیار ناچیز است.
فقط كافی است به اعداد نگاه كنید تا خواب از سرتان بپرد. حدود ۹ هزار نفر بازداشت شدهاند و خیلیهای دیگر هم از كار بیكار شدهاند. هر چند كه دستیابی به اطلاعات دقیق سخت است ولی فهرست پاكسازیها در حال حاضر چنین است:
۷۵۰۰ نظامی، از جمله ۸۵ تیمسار بازداشت شدهاند
۸ هزار پلیس اخراج و هزار نفر هم بازداشت شدهاند
۳ هزار كارمند قوه قضاییه، از جمله ۱۴۸۱ قاضی منتظر خدمت شدهاند
۱۵۲۰۰ كارمند وزارت آموزش اخراج شده دادهاند
۲۱ هزار معلم مجوز تدریس خود را از دست دادهاند
۱۵۷۷ رییس دانشكده مجبور به استعفا شدهاند
۱۵۰۰ كارمند وزارت دارایی از كار بیكار شدهاند
۴۹۲ روحانی، مبلغ و معلم مذهبی اخراج شدهاند
۳۹۳ كارمند وزارت امور اجتماعی عزل شدهاند
۲۵۷ كارمند دفتر نخستوزیری اخراج شدهاند
۱۰۰ مقام امنیتی منتظر خدمت شدهاند
تغییر دایمی شرایط به این معنی است كه این فهرست احتمال دارد ناقص باشد. ولی چیزی كه مشخص است این است كه این پاكسازی بیش از ۵۸٫۰۰۰ نفر را شامل میشود.
چرا آموزش؟
آقای اردوغان افزایش آموزش اسلامی در مدرسهها و دانشگاههای تركیه را مسوولیتی شخصی قلمداد میكند.
از زمانی قدرت گرفتن حزب اسلامگرای او در سال ۲۰۰۲، تعداد بچههایی كه در مدرسههای مذهبی و تفكیك شده از نظر جنسی درس خواندهاند ۹۰ درصد افزایش پیدا كرده. او بارها اعلام كرده كه میخواهد «نسلی وارسته» تربیت كند و آموزش دولتی را در همین راستا اصلاح كرده.
بسیاری از مدرسههای مذهبی تركیه در پی كودتای ۱۹۹۷ تعطیل شده بودند. آقای اردوغان این كار را با بریدن شاهرگ مقایسه كرده بود و خواهان بازگشایی مجدد آنها بود.
او در عین حال برای تعطیل كردن مدرسههایی كه در خارج از تركیه توسط گولنیستها اداره میشود اقدام كرده. از رومانی گزارش میشود كه مقامات ترك از ۱۱ مدرسه خواستهاند كه به فعالیتهای خود پایان دهند، اما این مدرسهها میگویند كه بر اساس قوانین رومانی فعالیت میكنند و در حوزه قضایی تركیه نمیگنجند.
هنوز كاملا مشخص نشده كه چرا رییسان دانشكدهها هم هدف قرار گرفتهاند. بعید به نظر میرسد كه مقاماتی كه مجبور به استعفا شدهاند گولنیست باشند. حرفهایی مبنی بر برنامهریزی برای اصلاح ۳۰۰ دانشگاه تركیه به گوش میرسد.
وزارت آموزش عالی تركیه خروج دانشگاهیان از كشور را ممنوع كرده و از كسانی كه در خارج هستند خواسته به كشور بازگردند.
و چرا این همه كارمند دولت؟
این ممكن است به افتضاح تقلب در امتحان ورودی كارمندان دولت در سال ۲۰۱۰ مربوط باشد. وقتی ۳٫۲۲۷ نفر به خاطر گرفتن نمرات عالی مظنون به تقلب شدند، دولت بلافاصله به گولنیستها مشكوك شد.
پاكسازی بعد از كودتا شاید زمان مناسبی برای اخراج مظنونان این تقلب باشد.
احتمال دیگر این است كه دولت دارد مخالفان علویتبار خود را حذف میكند. جمعیت علویان تركیه به حدود ۱۵ میلیون نفر میرسد.
حزب حاكم عدالت و توسعه تركیه عمدتا از مسلمانان سنیمذهب تشكیل شده و از طرف اسلامگرایان حمایت میشود.
حركت بعدی آقای اردوغان چه خواهد بود؟
نگرانی و بدگمانی نسبت به اقدامات بعدی رییسجمهور بسیار فراگیر است. انتظار میرود كه او امروز چهارشنبه برنامهای كلان ارائه كند.
بعضیها سركوب فعلی را با اتفاقات ناشی از كودتای نظامی ۱۲ سپتامبر ۱۹۸۰ مقایسه كردهاند. اما آن كودتا به اعدام عدهای و بازداشت ۶۰۰ هزار نفر منجر شد كه در مقایسه با اتفاقات این روزها بسیار فجیعتر بود.
برای مثال، احتمال اعلام حكومت نظامی بسیار كم است چون ارتش به خاطر این كودتای نافرجام شدیدا ضربه خورده.
اما اعلام وضعیت فوقالعاده اصلا عجیب نخواهد بود. بازداشتهای بدون اتهام ممكن است ادامه پیدا كند و اخراج كارمندان دولت میتواند بدون اجازه مجلس نهایی شود.
اعمال مقررات منع رفتوآمد در ساعتهای معین چه؟ این هم بعید است چون حضور مردم در خیابانها به نفع دولت است.
سوال دیگری كه این روزها سر زبانها است به برقراری مجدد مجازات اعدام مربوط است.
رقیب قسمخورده آقای اردوغان كیست؟
رجب طیب اردوغان اعلام كرده كه هدفش حذف كامل پیروان متحد سابقش فتحالله گولن، شخصیت مذهبی است كه بعدها به رقیب اصلی او تبدیل شد و در سال ۱۹۹۹ به امریكا مهاجرت كرد.
فتحالله گولن دشمنان بسیاری برای خود تراشیده ولی طرفداران زیادی هم دارد كه به برنامهریزی برای اجرای كودتا متهم میشوند. گولنیستها از اسلامی بامدارا پیروی میكنند و به نظر میرسد كه تا ۲۰ درصد درآمد خود را به جنبش میدهند. آنها در همه بخشهای جامعه تركیه نقش بازی میكنند و گزارشهای محلی حاكی از اعتراف بعضی از گولنیستها به دست داشتن در این كودتا است.
به گفته یكی از اعضای این جنبش، دستور كودتا از طرف یك معلم مدرسه كه با نام «برادر بزرگ» شناخته میشود صادر شده بود.
تشخیص اینكه چه كسی گولنیست است كار راحتی نیست، ولی اتهامات زیانبار فسادی كه در سال ۲۰۱۳ به پسران چند وزیر دولت وارد شد به این جنبش نسبت داده میشود و آقای اردوغان آنها را مقصر میداند.
نظرات کاربران