ننژیت (نام علمی: Meningitis) یا سرسام (نام فارسی به معنی آماس سر) التهاب پردههای محافظی میباشد که مغز و نخاع را پوشاندهاند و بطور مشترک مننژ یا شامه گان نامیده میشوند.[۱] این التهاب ممکن است عامل ویروسی، باکتریایی، یا سایر ریزاندامگان داشته باشد، و در موارد کمتری در اثر تجویز داروهای خاصی به وجود آید.[۲] مننژیت میتواند به دلیل نزدیکی التهاب به مغز و نخاع، زندگی بیمار را به خطر اندازد؛ بنابراین این شرایط را تحت عنوان فوریت پزشکی دسته بندی میکنند.[۱][۳]
رایجترین نشانههای مننژیت سردرد و خشکی گردن همراه با تب، گیجی یا هشیاری دگرگون شده، استفراغ، و ناتوانی در تحمل نور (نور هراسی) یا صداهای بلند (صدا هراسی) میباشد. معمولاً در کودکان فقط نشانههای غیراختصاصی مانند تحریکپذیری و خوابآلودگی مشاهده میشود. اگرضایعهٔ پوستی مشاهده شود، ممکن است نشان دهندهٔ علت مشخصی برای مننژیت باشد؛ مثلاً، مننژیت در اثر باکتری مننگوکوک ممکن است همراه با ضایعهٔ پوستی مشخصی باشد.[۱][۴]
با یک بزل کمری میتوان مننژیت را تشخیص داد یا از بروز آن جلوگیری کرد. یک سوزن وارد مجرای نخاعی میشود تا نمونهای از مایع مغزی-نخاعی(CSF)، که مغز و نخاع را احاطه کرده است، برداشته شود. CSF در آزمایشگاه تشخیص طبی آزمایش میشود.[۳] اولین درمان در مننژیت حاد شامل تجویز آنتیبیوتیک و گاهی داروهای ضدویروس متناسب میباشد. همچنین میتوان از کورتیکواستروئید برای جلوگیری از عوارض التهاب شدید استفاده کرد.[۳][۴] مننژیت ممکن است منجر به عوارض طولانی مدت جدی مانند ناشنوایی، صرع، هیدروسفالی، و کسریهای شناختی شود، به ویژه اگر بهسرعت درمان نشود.[۱][۴] برخی انواع مننژیت (مانند انواعی که همراه با عفونتهای مننگوکوک، "هموفیلوس آنفولانزا" نوع ب، پنوموکوک، یا ویروس گوشک، میباشد) را میتوان با ایمنیسازی پیشگیری کرد.[۱]
علائم و نشانهها
ویژگیهای بالینی
سخت شدن گردن, اپیدمی مننژیت در تگزاس ۱۹۱۱.
در بزرگسالان، رایجترین نشانهٔ مننژیت سردرد شدید است که در حدود ۹۰٪ از مننژیتهای باکتریایی رخ میدهد و همراه با خشکی پس گردن (ناتوانی در انعطاف راحت گردن به سمت جلو به دلیل افزایش سفتی گردن و خشک شدگی) است.).[۵] نشانههای تشخیصی سهگانهٔ کلاسیک عبارتند از خشکی پس گردن، تب شدید ناگهانی، و وضعیت ذهن دگرگون شده؛ البته هر سه مورد همزمان فقط در ۴۶-۴۴٪ درصد از موارد مننژیت باکتریایی وجود دارد.[۵][۶]اگر هیچیک از علائم وجود نداشته باشد، مننژیت کاملاً نامحتمل است.[۶] سایر علائم رایج در همراهی مننژیت عبارتند از نورهراسی (عدم تحمل نور زیاد) یاصداهراسی (عدم تحمل صداهای بلند). کودکان در سنین پایین معمولاً نشانههای ذکرشده را ندارند، و فقط ممکن است تحریکپذیر شوند و مریض به نظر آیند.[۱] نرمهٔ سر (بخش نرم در بالای جمجمهٔ کودک) ممکن است در نوزدان تا ۶ ماهه برآمده شود. سایر ویژگیهایی که مننژیت را در کودکان از سایر بیماریهای کم خطرتر متمایز میکند عبارتند از پادرد، سردی دستها و پاها، و رنگ پوست غیرطبیعی میباشد.[۷][۸]
خشکی پس گردن در ۷۰٪ مننژیتهای باکتریایی در بزرگسالان رخ میدهد.[۶] سایر علائم مننژیت شامل وجود علامت کرینگ مثبت یا علامت برودژینسکیمیباشد. علامت کرینگ به این صورت تشخیص داده میشود که شخص طاقباز خوابیده، و مفصل ران و زانو ۹۰ درجه انعطاف یافتهاند. در شخصی که علامت کرینگ مثبت دارد، درد موجب محدود شدن کشش راحت زانو میشود. علامت مثبت برودژینسکی وقتی رخ میدهد که انعطاف گردن موجب انعطاف غیرارادی زانو و مفصل ران میشود. اگرچه علائم کرینگ و برودژینسکی هردو معمولاً برای آزمایش مننژیت به کار میروند، حساسیت این آزمونها محدود است.[۶][۹] البته این دو دقت بسیار خوبی برای مننژیت دارند: این نشانهها بهندرت در سایر بیماریها رخ میدهند.[۶] آزمون دیگری به نام «آزمایش فشار تکانهای» به تعیین وجود یا عدم وجود مننژیت در تب و سردرد گزارش شده کمک میکند. از فرد خواسته میشود تا سرش را به صورت افقی به سرعت بچرخاند؛ اگر این کار موجب بدتر شدن سردرد نشد، مننژیت نامحتمل است.[۶]
مننژیت ایجاد شده توسط باکتری «نایسریا مننژیتیدیس» (که به نام «مننژیت مننگوکوک» معروف است) را میتوان به دلیل گسترش سریع ضایعهٔ پوستی ناشی از خون مردگی که ممکن است بر سایر علائم تقدم داشته باشد، از مننژیتهای ایجاد شده با عوامل دیگر متمایز کرد.[۷] این ضایعهٔ پوستی شامل تعداد زیادی لکههای ریز و غیرطبیعی بنفش یا قرمز («ابره») بر روی بالا تنه، انتهای دست و پا، غشاهای مخاطی، ملتحمهٔ چشم، و (گاهی) کف دست یا کف پا میباشد. این ضایعهٔ پوستی رنگ پریده نمیشود؛ وقتی با انگشت یا ته لیوان آن را فشار بدهیم، قرمزی از بین نمیرود. اگرچه این ضایعهٔ پوستی الزاماً در مننژیت مننگوکوک وجود ندارد، نسبتاً خاص همین بیماری است؛ البته گاهی هم در مننژیت ایجاد شده با سایر باکتریها وجود دارد.[۱] سایر علامتهای مننژیت ممکن است شامل علائم بیماری دست، پا و دهان و تبخالهای اندام تناسلی باشد که هردو همراه با انواع مننژیتهای ویروسی هستند.[۱
نظرات کاربران