از اوايل ماه بود كه نرخ دلار در بازار آرام‌آرام شروع به افزايش كرد. افزايشي كه هفته اول در حدود ۵۰تومان و در هفته دوم درحدود ۶۰تومان بود. بسياري اين حركت صعودي را تحت‌تاثير دو عامل در بازار مي‌دانستند، عامل اول مذاكرات ايران و امريكا در نخستين هفته شهريور و عامل دوم ميزان تقاضاي بالايي بود كه به‌دليل تقاضاي بيشتر بازار و افزايش ميزان واردات در اين ماه، به‌وجود آمده بود. اما از سوي ديگر انتظارات از بانك مركزي بسيار متفاوت بود، با ثبات نرخي كه از ماه‌ها پيش در بازار ديده شده بود بسياري احتمال كنترل اين بازار را توسط بانك مركزي مي‌دادند و هر روز به‌دنبال تزريق ارز در بازار براي كاهش نرخ‌ها بودند. بانك مركزي كه در ادامه اجراي سياست‌هاي تك‌نرخي شدن ارز سعي بر كاهش شكاف بين ارز مبادله‌يي و آزاد در بازار را داشت، با افزايش نرخ ارز مبادله‌يي از مصوب دولت و كاهش ارز بازار اين شكاف را تا حد زيادي كاهش داده بود؛ اين امر تا جايي ادامه پيدا كرد كه اختلاف بين اين دو ارز نسبت به زمان مشابه در سال گذشته به نصف رسيده بود و بسياري آن را جزو بهترين عملكرد‌هاي بانك مركزي در سال ۹۳ مي‌دانستند. اما در هفته‌‌هاي اخير اين روند، روندي نبود كه نشان‌گر عملكرد مثبت اين بانك باشد، روز گذشته دلار در ادامه افزايش نرخ خود به بالاترين حد در سه ماهه گذشته رسيد و در ساعاتي سد ۳۲۰۰ را در بازار شكافت. اختلاف نرخ بين تابلوي صرافي‌ها و واسطه‌ها در بازار اتفاقي بود كه در بازار ديروز به كرات ديده شد. اختلاف نرخ در ساعاتي به اوج خود مي‌رسيد كه نشان از بي‌مديريتي و عدم نظارت بانك مركزي داشت. اين بي‌مديريتي در اواسط روز كه دلالان در حوالي خيابان منوچهري، دلار را با نرخ ۳۲۰۵ تومان به فروش مي‌رساندند و تابلوي صرافان كماكان نرخ ۳۱۹۰ تومان را نشان مي‌داد بيشتر هويدا بود.

اما اظهارنظرها در رابطه با عملكرد بازار ارزي و دلايل اين افزايش نرخ بسيار متفاوت است. با نخستين جهش ارزي بزرگ در هفته گذشته و افزايش نگراني‌ها از تشويش بازار ارز كشور، وزير امور اقتصاد و دارايي در حاشيه مراسم تبيين سند راهبردي وزارت اقتصاد با اطمينان دادن به مردم، از آرامش بازار ارزي كشور خبر داد. اين سخنان نيز با تاثيرات كاهشي ناپايدار نتوانست آرامش را به بازار ارز كشور برگرداند و دلار همچنان راه افزايش را ادامه داد. از طرفي ديگر اظهارنظر‌هاي تيم مذاكرات هسته‌يي كشورمان برداشت‌هاي متفاوتي را در بازار به‌وجود آورده بود. عراقچي كه بعد از اتمام مذاكرات ايران و امريكا از وجود اختلاف‌هاي اساسي خبر داده بود، در انتهاي اظهاراتش نيز برداشتن اين پرانتز‌ها در دور‌هاي بعدي مذاكرات را نويد داد. بسياري از كارشناسان نيز افزايش نرخ اين روز‌هاي ارز در بازار را تحت تاثير كاهش شديد قيمت نفت جهاني مي‌دانند. نفت برنت كه به پايين‌ترين نرخ در۳ ماه گذشته رسيده است از سطح مقاومتي بشكه‌يي ۱۰۰دلار پايين‌تر آمده و اقتصاد ايران و كل دنيا را در بحران اقتصادي جديدي قرار داد. قيمت نفت كه تحت تاثير بالا رفتن ارزش دلار در جهان كه در ۱۴ماه گذشته بي‌سابقه بود در آخرين قيمت‌گذاري به بشكه‌يي ۹۷دلار رسيد.

طبق مصوبه بودجه سال ۱۳۹۳ ارزش هر بشكه نفت ايران معادل ۱۰۰دلار در نظر گرفته شده بود و كاهش كنوني قيمت جهاني نفت مي‌تواند كل بودجه را دچار ضرر‌هاي زيادي كند. اما اين روزها تئوري اين دسته از كارشناسان بر افزايش نرخ دلار در بازار آزاد براي جلوگيري از كسري بودجه در دولت است. آنها اعتقاد دارند دولت خود نيز موافق افزايش نرخي است كه در بازار به‌وجود آمده است و آن را به صلاح اقتصاد كشور مي‌دانند يكي از كارشناسان در گفت‌وگو با «تعادل» مي‌گويد عملكرد يك‌ساله بانك مركزي مطلوب است و دولت به هيچ عنوان از بازار ارز اين سوءاستفاده را نمي‌كند.

وي همچنين اعتقاد داشت: عملكرد اينگونه، دلار را بار ديگر به كالاي سرمايه‌يي تبديل مي‌كند و تقاضا‌هاي كاذب را به‌شدت افزايش مي‌دهد. اما آخرين علت براي افزايش شگرف قيمت در روز گذشته، سخنان تخت‌روانچي در رابطه با ميزان اختلافات هسته‌يي بود، معاون اروپا و امريكاي وزير امور خارجه گفت: اختلافات بين ما و گروه ۱+۵ همچنان جدي است اما اگر طرف مقابل حسن‌نيت داشته باشد ما هم تلاش مي‌كنيم تا چهارم آذر به توافق برسيم. به‌نظر مي‌رسد اين روز‌ها رفتار‌هاي هيجاني تاثير بسزايي بر عملكرد بازار ارز كشور دارد، مذاكرات اين هفته در امريكا و همچنين نشست سازمان ملل نيز مي‌تواند مقدار زيادي راه بازار را عوض كند. اما از سوي ديگر بايد منتظر ماند و ديد بانك مركزي تا چه زماني در برابر اين افزايش نرخ بدون عكس‌العمل باقي مي‌ماند.



واكنش شديد سكه به بازارهاي جهاني

قيمت طلاي جهاني در هفته‌يي كه گذشت با افت ۲.۳درصدي روبه‌رو شد و به كمتر از ۱۲۴۰دلار در هر اونس رسيد. اما مهم‌ترين تحول هفتگي بازار طلا در روز پنج‌شنبه اتفاق افتاد كه طي آن قيمت هر اونس طلا براي تحويل فوري با ۰.۷درصد كاهش به ۱۲۳۲دلار و ۳۳سنت رسيد كه پايين‌ترين رقم از ۲۳ ژانويه يعني در حدود هفت ماه پيش به حساب مي‌رفت. اما واكنش اين كاهش قيمت‌ها در طول هفته گذشته روز شنبه تاثيرش را در بازار طلاي ايران نشان داد، سكه كه در نخستين ساعات روز شنبه با كاهش هشت‌هزار توماني به قيمت ۹۳۰هزار تومان رسيده بود نتوانست در اين سطح دوام بياورد و در ادامه روز با پنج‌هزار تومان كاهش بيشتر در مجموع به ۹۲۵هزار تومان رسيد. سكه كه در ماه‌هاي گذشته روند بازار ارز را براي تغيير قيمت در پيش گرفته بود طي دو هفته گذشته با تغييرات طلاي جهاني حركت خود را ادامه داد. در ادامه اين كاهش نيز طلاي ۱۸ عيار با كاهش ۱.۴۶درصدي به ۹۵هزار تومان رسيد. بسياري از كارشناسان بازار طلا اين واكنش را در بازار ادامه‌دار مي‌دانند و پيش‌بيني مي‌كنند ارزش اين فلز زرد تا پايان هفته كاهش بيشتري داشته باشد. نشست آتي فدرال‌رزرو كه قرار است روزهاي سه‌شنبه و چهارشنبه هفته جاري برگزار شود تاثير زيادي در روشن شدن وضعيت سياست‌هاي پولي امريكا و وضعيت نرخ بهره خواهد داشت.

براساس اين گزارش به‌نظر مي‌رسد كنفرانس خبري جانت يلن رييس فدرال رزرو پس از نشست آتي تاثير زيادي بر روشن شدن موضع مقام‌هاي ارشد بانك مركزي امريكا درخصوص نرخ بهره داشته باشد. گمانه‌زني كارشناسان اقتصادي و سرمايه‌گذاران بين‌المللي نسبت به افزايش نرخ بهره امريكا تاثير زيادي بر افزايش ارزش دلار و كاهش قيمت طلا در روزهاي گذشته داشته است.