div align="justify"> این ذخایر در ۳۴ معدن مس در استان های مختلف کشور توزیع شده که فقط نیمی از آنها فعال است و میان آنها مس سرچشمه در استان کرمان بزرگترین معدن مس کشور شناخته می شود. صنعت مس از سال ۸۵ مشمول قانون اصل ۴۴ و خصوصی سازی شد اما هرگز با وجود واگذاری ها سیاست گذاری آن به بخش خصوصی واگذار نشد و با وجود ۶۸ درصد سهام آن که در اختیار شبه خصوصی قرار گرفت، ساختار صنعت مس و مولیبدن به عنوان محصول جانبی آن دولتی و انحصاری باقی ماند. بررسی ها نشان می دهد خصوصی سازی در صنعت مس بی تاثیر بوده است و بنابراین صنعت جانبی آن توسعه خاصی پیدا نکرده و سود اصلی این صنعت در انحصار دولت قرار دارد.
سهم ۳۲ درصدی بی تاثیر بخش خصوصی
صنعت مس ایران با تشکیل «شرکت سهامی معادن مس سرچشمه کرمان» در سال ۱۳۵۱ فعالیت خود را آغاز کرد. این شرکت در سال ۱۳۵۵ به شرکت ملی صنایع مس ایران تغییر نام داد. ساختار صنعت مس از ابتدای تشکیل به گونه ای بود که این شرکت به عنوان تولیدکننده انحصاری محصول مس در ایران فعالیت داشته است. بعد از ابلاغ سیاست های اصل ۴۴ قانون اساسی و الزام به واگذاری این شرکت، ساختار مالکیت آن دچار تحولاتی شد. بر اساس گزارش سازمان خصوصی سازی در سال ۸۵ در اندازه ۵ درصد از سهام این شرکت به شکل سهام تدریجی واگذار شد. در سال ۸۶ و ۸۷ واگذاری سهام صنایع ملی مس به شکل بلوکی به ترتیب ۶۵/۲۶ درصد و ۵ درصد بود و بقیه واگذاری ها تا سال ۹۲ به صورت ناچیز و محدود ادامه یافت. اکنون این شرکت ۱۰ سهامدار بزرگ با ۵/۸۴ درصد از کل سهام دارد که شامل کانون شرکت های سرمایه گذاری سهام عدالت، سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی، شرکت سرمایه گذاری توسعه معادن و فلزات، موسسه صندوق بازنشستگی شرکت ملی صنایع مس ایران، شرکت سرمایه گذاری صبا تامین، شرکت سرمایه گذاری فرهنگیان، شرکت سرمایه گذاری تامین اجتماعی ، صندوق بازنشستگی کشوری، موسسه صندوق حمایت بازنشستگی کارکنان فولاد و بانک ملت است. کانون شرکت های سرمایه گذاری سهام عدالت با ۹۳/۳۶ درصد، سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی با ۱۶/۱۹ درصد، شرکت سرمایه گذاری توسعه معادن و فلزات با ۵/۶ درصد و موسسه صندوق بازنشستگی شرکت ملی صنایع مس ایران با ۲۱/۶ درصد چهار سهامدار بزرگ این شرکت محسوب می شوند. همانطور که مشاهده می شود بیش از ۶۸ درصد از سهام این شرکت در اختیار شرکت های شبه دولتی قرار دارد که تعیین مدیر عامل و سیاستگذاری های آن ها از سوی دولت صورت می گیرد و سهم ۳۲ درصدی بی تاثیر بخش خصوصی قدرت توسعه این صنعت و خروج این صنعت از انحصار را ندارد و بنابراین باید پذیرفت صنعت مس و مولیبیدن همچنان در انحصار دولت قرار دارد و تغییر ساختاری که با خصوصی سازی این صنعت دنبال می شد محقق نشده است.
صنعت مولیبدن جاذبه ندارد
صنعت مولیبدن در بخش خصوصی ایران طرفدار زیادی برای سرمایه گذاری ندارد. مولیبیدن یکی از عناصر همراه مس در تهیه آلیاژهایی با مقاومت بالا بویژه در آلیاژهای فولادی است. این عنصر زمانی از اهمیت بیشتری برخوردار می شود که آلیاژهای مصنوع از آن جز آلیاژهای استراتژیک قرار گیرد و در صنایع هوایی استفاده شود. ایران با تولید بیش از ۲۰۰ هزار تن مس کاتد یکی از کشورهای دارای پتانسیل تولید مولیبدن به عنوان محصول جانبی مس به روش استحصال از سولفور مولیبدن است. بیشتر مواد اولیه مولیبدن در ایران در مرحله لیچینگ از مس جدا و به شکل سولفور مولیبدن به کارخانه های تولید و فرآوری مولیبدن فروخته می شود. در ایران سولفور مولیبدن فقط توسط شرکت ملی مس تولید می شود و صنایع تولید مولیبدن داده اولیه خود را از این شرکت تامین می کنند. صنعت مولیبدن در ایران نزدیک به ۲۵ سال پیش با تشکیل هشت کارخانه فرآوری سولفور مولیبدن شروع و طی سالیان اخیر به ۱۸ کارخانه با ظرفیت جذب ۲۱ هزار تن سولفور مولیبدن و امکان ایجاد اشتغال ۱۱۰۰ نفر رسید. در شرایط کنونی از کارخانه های مورد اشاره ۱۵ شرکت به صورت فعال و ۳ شرکت به صورت تعطیل در آمده اند. نکته مهم آنکه از ۸ شرکت ابتدایی در این صنعت با توجه به اینکه ماده اولیه خود را از عرضه کننده انحصاری( شرکت ملی مس) دریافت می کردند، در زمان تشکیل موافقت شرکت ملی مس را به صورت اجباری دریافت داشتند. ۱۰ شرکت بعدی بر ای تشکیل نیاز به کسب موافقت شرکت ملی مس نداشتند. اکنون ۸۰ درصد سولفور مولیبدن تولیدی توسط شرکت ملی صنایع مس در بورس کالا توزیع و به وسیله ۱۷ شرکت تولید کننده خصوصی خریداری می شود. ۲۰ درصد باقیمانده نیز به شرکت فرومولیبدن کرمان تحویل داده می شود. سالیانه نزدیک به ۷۰۰ تن از فرومولیبدن در تهیه فولادهای آلیاژی استفاده و باقیمانده آن به خارج صادر می شود. یکی از دلایل عدم استفاده از فرومولیبدن در کشور، نبود تکنولوژی مورد نیاز است و بنابراین جاذبه ای برای سرمایه گذار بخش خصوصی در این صنعت ایجاد نمی کند.
انحصار مس مانع توسعه مولیبدن
در ارتباط با صنعت مولیبدن و تجارت آن در ایران می توان اینگونه نتیجه گیری کرد که شکل گیری این صنعت در ایران به واسطه وجود صنعت مس و ماده اولیه آن در فرآیند لیچینگ مس بوده است که نسبت به صنایع دیگر نیز از حجم پایین در تولید و گردش مالی محسوب می شود. در شرایط کنونی با توجه به انحصار عرضه ماده اولیه توسط شرکت ملی مس همچنین نیاز به نقدینگی بالا برای خرید ماده اولیه و عدم کفایت عرضه ماده اولیه از پویایی لازم جهت رقابت در بازارهای جهانی برخوردار نیست. به نظر می رسد ایجاد ساز و کار مناسب برای تامین مواد اولیه شرکت های پایین دستی با قیمت رقابتی از الزامات ادامه حیات کارخانه های مرتبط با صنعت مس است که این مهم از دو روش کشف معادن جدید مولیبدن در منطقه و ایران یا تامین مواد اولیه به وسیله شرکت ملی مس و الزام به عرضه آن در بورس کالا امکانپذیر است.