r /> گروه اقتصادی- قیمت دلار در معاملات روز گذشته بازار تهران به عدد سه هزار و ۳۳۸۰ تومان رسید که این رقم بالاترین قیمت طی یکسال گذشته به شمار می‌آید.
قیمت دلار دیروز رکورد سال ۹۳ را زد. این اتفاق در شرایطی رخ داد که رییس کل بانک مرکزی یک ماه و نیم قبل از کاهش قیمت‌ها خبر داده بود. سیف به صراحت اعلام کرده بود قیمت دلار کاهش می‌یابد‌ اما نتیجه مذاکرات وین موجب شد تا بهای این ارز معتبر جهانی در بازار تهران رکورد یکسال گذشته را جابه جا کند.
قیمت دلار در سال ۹۳ وضعیت نسبتا با ثباتی را پشت سرگذاشته بود. پیش از این حتی قیمت دلار به عدد سه هزار و ۴۰ تومان در هفدهمین روز از فروردین‌ماه نیز کاهش یافته بود که به عنوان رکوردی کمترین قیمت در سال‌جاری به شمار می‌آمد. نشانه‌های پیش از وین نیز مشخص می‌کرد که احتمال کاهش بیشتر قیمت‌ها وجود دارد.
پیش از این تنها در اردیبهشت سال‌جاری قیمت دلار به عدد سه هزار و ۳۳۵ تومان رسیده بود. فعالان بازار اعتقاد دارند رشد ناگهانی قیمت دلار در بازار تهران در پی هجوم خریداران به بازار صورت گرفته است. طی ماه‌های گذشته بخش مهمی از فعالان اقتصادی به انتظار نتیجه مذاکرات وین نشسته بودند. آنها پالس‌های دریافت کرده بودند که نشان می‌داد پس از این مذاکرات روند قیمت گذاری‌ها نزولی می‌شود. برهمین اساس طی دو ماه گذشته خرید ارز کلان در بازار متوقف شده بود.
حتی یکی از تجار نقل می‌کند:‌ آنهایی که بدهی ارزی داشتند، پرداخت‌ها را به تاخیر انداخته بودند تا در دوره ارزانی قیمت‌ها اقدام به خرید کنند ولی از چهارشنبه هفته گذشته تاکنون فضای روانی بازار بهم ریخته است.» همین تقاضاهای انباشته موجب شده تا بازار ارز با شوک ناگهانی مواجه شود. برخی تحلیلگران نیز اعتقاد دارند، تا زمانی که دولت اقدام به تزریق ارز در بازار نکند، وضعیت به همین شکل باقی می‌ماند.
نرخ دلار که یکشنبه هفته گذشته در بازار آزاد سه هزار و ۳۲۳۶ تومان بود، با روندی افزایشی دیروز به حدود ۳۳۸۰ تومان رسیده است. برهمین اساس‌ این روند از سه‌شنبه هفته گذشته به صورت تدریجی آغاز شده است؛ به جر نرخ دلار، قیمت سایر ارزهای اصلی مانند یورو و پوند نیز به صورت نامحسوس افزایش را تجربه کردند.
بر این اساس، قیمت دلار در یک هفته اخیر حدود ۱۴۴ تومان افزایش یافته است‌ به نظر می‌رسد با ادامه روند افزایشی نرخ دلار در بازار انتظار دخالت بانک مرکزی (‌براساس قانون) وجود داشته باشد، این در حالی است که بانک مرکزی در سال‌های اخیر نظام شناور مدیریت شده ارزی در ایران را مورد استفاده قرار داده است و این موضوع در بند «ج» ماده «۸۱» قانون برنامه پنجم توسعه به صراحت آمده و براساس قانون، بانک مرکزی در شرایطی، می‌تواند در بازار دخالت و نرخ شناور مدیریت شده را اعمال کند.
در نظام شناور مدیریت شده دامنه تغییرات مجاز توسط بانک مرکزی تعریف می‌شود. به طور مثال، اگر دامنه مجاز پنج درصد باشد‌ یعنی اینکه هر وقت تغییرات قیمت ارز فراتر از پنج درصد باشد، بانک مرکزی باید دخالت کند ولی پیش از آن کاری انجام نمی‌دهد.
در این میان، فعالان بازار ارز، تدبیر قانونی دولت با محوریت بانک مرکزی را در شرایط لزوم، طلب می‌کنند.
افزایش تقاضا عامل اصلی گرانی
در همین حال حسینی‌هاشمی کارشناس بانکی اعتقاد دارد طی سه هفته گذشته خرید و فروش کلان ارز در بازار متوقف شده بود. دلیل اصلی نیز انتظار بازار برای کاهش قیمت‌ها بوده ولی از دیروز همین گروه اقدام به خرید دلار کرده‌اند و همین جریان موجب رشد قیمت‌ها در بازار شده است.
سید کمال سید علی معاون ارزی اسبق بانک مرکزی نیز همین اعتقاد را دارد:« فعالان اقتصادی پیش از سوم آذر ماه انتظار حصول توافق نهایی از مذاکرات هسته‌ای را داشتند. این موضوع باعث شد پس از تمدید مذاکرات موجی از خرید در بازار ایجاد شود.» براین اساس تحلیل‌های کارشناسان بانکی نشان می‌دهد دلیل اصلی رشد قیمت دلار، خرید ناگهانی فعالان اقتصادی بوده است.
دلایل افزایش نرخ ارز
بر همین اساس محمدمهدی رییس‌زاده رییس کمیسیون سرمایه‌گذاری اتاق بازرگانی تهران به دلایل افزایش نرخ ارز طی یکی دو روز اخیر اشاره کرد و گفت: وقتی در مفروضات بودجه سال آینده نرخ روزانه اعلامی بانک مرکزی (نرخ مبادله‌ای) ۲۸۵۰ تومان ذکر شده و از آن طرف طی دو روز گذشته با کاهش قیمت نفت تا ۶۴ دلار مواجه بوده‌ایم، نمی‌توان توقع داشت که قیمت ارز در بازار آزاد افزایش نیابد.
وی با اشاره به اینکه قیمت نفت در بودجه سال آینده ۷۵ تا ۸۰ دلار پیش‌بینی شده، به فارس گفت: این در حالی است که برخی‌ها قیمت نفت را تا ۶۰ دلار هم پیش‌بینی کرده‌اند که طبیعتا درآمدهای ارزی کشور از محل فروش نفت را کاهش می‌دهد و نباید فراموش کرد که ما تحریم هستیم و نمی‌توانیم هر چقدر دلمان می‌خواهد نفت بفروشیم.
به گفته رییس کمیسیون سرمایه‌گذاری اتاق بازرگانی تهران با محاسبه سرانگشتی فروش روزانه یک میلیون بشکه نفت و کاهش ۲۰ دلاری در هر بشکه تقریبا بودجه کشور روزانه با ۲۰ میلیون دلار کسری بودجه مواجه می‌شود، چرا‌که درآمدهای ما وابسته به نفت است.
رییس‌زاده به این نکته هم اشاره کرد که دولت خود بزرگ‌ترین دارنده ارز و مصرف‌کننده آن است.
وی فعالیت سودجویان و آنهایی که در بازار ارز فعالیت می‌کنند‌ را یکی دیگر از عوامل دامن زدن به افزایش نرخ ارز دانست و گفت: طبیعتا آنهایی که مقدار زیادی ارز خریده‌اند، تمایل دارند تا بازار ارز نوسان بیشتری داشته تا سود بیشتری هم عایدشان شود.
رییس‌زاده در پاسخ به اینکه نرسیدن به توافق نهایی در مذاکرات ژنو و تمدید آن چقدر می‌تواند در نوسان نرخ ارز موثر باشد، این گونه پاسخ داد که از آنجایی که ما باید فعلا همین وضعیت موجود را تا تیر ماه ادامه دهیم و هیچ گشایشی در مبادلات پولی فراهم نشده، قاعدتا عامل چهارم در افزایش نرخ ارز نیز همین مساله است.
عضو اتاق بازرگانی ایران همچنین تورم ۲۰ درصد سال آینده، کاهش تولید ارز و بالا رفتن مصرف آن را منجر به ایجاد جو روانی دانست که نتیجه آن این می‌شود که نرخ ارز به ۳۳۸۰ تومان برسد.
وی گفت: طی هشت سال اخیر ۸۰۰ میلیارد دلار درآمد نفتی دولت بود که متاسفانه به جای آنکه صرف اصلاح زیرساخت‌های کشور شود، برای کنترل تورم و پایین نگه داشتن قیمت ارز به صورت تصنعی هزینه شد.
کاهش منابع ارزی
یک کارشناس و فعال بازار ارز نیز با اشاره به افزایش قیمت‌ها در بازار ارز، اظهارداشت: عوامل متعددی زمینه‌ساز افزایش قیمت ارز در بازار شده که یکی از آنها اعلام تعیین ارز ۲۸۵۰ تومانی در بودجه سال آینده است.
وی افزود: از طرف دیگر کاهش قیمت نفت به زیر ۷۰ درصد، منابع ارزی کشور را کاهش می‌دهد و تاثیر این پدیده در بازار نمودار شده است.
این کارشناس و فعال بازار ارز به فارس گفت: اگر بانک مرکزی ارز به بازار تزریق نکند، قیمت‌ها در این سطح باقی می‌ماند و فاصله خود را با نرخ رسمی ارز حفظ خواهد کرد؛ البته بهتر است بانک مرکزی در بازار دخالت نکند زیرا با توجه به محدودیت منابع ارزی، عرضه کوتاه مدت بوده و قیمت‌ها به صورت مقطعی و مصنوعی تعدیل می‌شود.
وی با اشاره شرایط بازار ارز در سال ۸۹‌ گفت: در آن سال بانک مرکزی ارز زیادی به بازار تزریق کرد اما قیمت‌ها شکسته نشد، بنابراین اگر بانک مرکزی دخالت نکند، بازار حرکت منطقی خود را ادامه داده و به تعادل می‌رسد.
این فعال بازار ارز تاکید کرد: تفاوت قیمت ارز مصوب بودجه سال ۹۳ با ارز پیش‌بینی شده برای بودجه سال آینده حدود هشت درصد بوده و همین مساله موجب واکنش بازار شده است.
وی در خصوص شرایط خرید و فروش در بازار گفت: در روزهای اخیر تقاضای فعالان اقتصادی برای ارز افزایش یافته و مراجعه‌ برای فروش وجود ندارد.با اتفاقاتی که در سال‌های ۸۹ به بعد رخ داد، ریسک نگهداری ارز برای صراف‌ها به شدت افزایش یافت و به همین دلیل صراف‌ها به جای ارز، معمولا ریال ذخیره می‌کنند.
در حال حاضر روند قیمت گذاری دلار همچنان صعودی است. این اتفاق هم در شرایطی رخ می‌دهد که ارزش دلار در بازارهای جهانی طی چهار روزگذشته نزولی بوده است. با این حال شرایط بازار جهانی در وضعیت دلار در تهران اثری ندارد. در پی رشد قیمت دلار، بهای خرید و فروش سکه و طلا نیز در بازار تهران رشد پیدا کرده است. پیش از این میزان رشد قیمت سکه در هفته منتهی به مذاکرات ۸/۱ درصد و دلار ۸/۲ درصد بوده است، اما این رقم با توجه به وضعیت صعودی قیمت‌ها تا پایان هفته بیشتر خواهد شد.
بر اساس این گزارش، بانک مرکزی در گذشته با تمرکز بر مرکز مبادلات ارزی بازار ارز کشور و عرضه و تقاضا را مدیریت می‌کرد، اما در حدود یکسال گذشته با وجود اینکه سیف اعلام کرده بود برنامه‌های جدیدی برای گسترش فعالیت این مرکز دارد، اما عملا این مرکز رو به تعطیلی است.
رییس کل بانک مرکزی همچنین با پیش‌بینی وضعیت بازار ارز و طلا پس از اعلام نتایج مذاکرات اخیر هسته‌ای (تمدید مذاکرات تا ۱۰ تیرماه سال آینده) گفته است: شرایط نرمال است و اتفاق خاصی که باعث ایجاد شوک در بازار شود، به‌وجود نیامده است، ضمن اینکه پیش‌بینی می‌کنم آرامش بیشتری با توجه به نتایج حاصله داشته باشیم.
سیف در مورد تاثیر عوامل داخلی در بازار ارز و طلا اظهارداشته است: عوامل بنیادی بازار در وضعیت تعادلی کامل وجود دارد، میزان عرضه و تقاضا در بازار تعادل نسبی مطلوب دارد و بانک مرکزی هم بازار را کنترل می‌کند. اگر برخی مواقع نوسانی در بازار ارز مشاهده می‌شود، بیشتر تحت تاثیر خبرهای موقت زودگذر است.
وی با بیان اینکه اثر این اخبار موقتی است و خنثی می‌شود و دوباره تعادل واقعی به بازار باز می‌گردد، افزوده است: به دلیل غلبه عرضه بر تقاضا به نظر می‌رسد که مقداری کاهش در بازار ارز شاهد باشیم.
غیر این عوامل، اظهارات متفاوت وزیر اقتصاد و رییس کل بانک مرکزی در هفته گذشته در مورد پیش‌بینی نرخ دلار در بودجه سال ۹۴ کل کشور هم در وضعیت فعلی بازار ارز بی‌تاثیر نبوده است. رییس کل بانک مرکزی در حالی از پیش‌بینی نرخ ارز ۲۸۵۰ تومانی در بودجه ۹۴ سخن گفت که وزیر اقتصاد می‌گوید: قیمت دلار در بودجه سال آینده همچون بودجه ۹۳ خواهد بود و تغییری نخواهد کرد.
این وضعیت در حالی است که بانک مرکزی برنامه تک‌نرخی کردن ارز را هم در دستور کار دارد‌ به طوری که رییس کل این بانک اعلام کرده است این برنامه برای دولت‌ قطعی است اما اجرای آن بستگی به شرایط بین‌المللی دارد‌ ضمن آنکه این اقدام در حالی انجام خواهد شد که نقل و انتقالات ارزی به سهولت انجام شود.