r />اگر رشد اقتصادي پايين باشد يا تورم بالا باشد در ميانمدت با تجديدنظرهاي سياسي در رفتارهايمان احيا ميشود ولي مساله آب خيلي جديتر از اين مسايل است. من بهعنوان عضوي از مركز تحقيقات استراتژيك پيشنهاد كردم كه محوريت برنامه توسعه ششم آب باشد
عصر ديروز در هواي خشك تهران، كميسيون انرژي اتاق بازرگاني ايران ميزبان كارشناسان آب كشور بود. مهمانياي كه به نقد سياستگذاريهاي حوزه آب در كشور در سالهاي گذشته منتهي شد.
عيسي كلانتري، رييس خانه كشاورز و دبير ستاد احياي درياچه اروميه اصليترين منتقد اين جلسه بود.
كلانتري درحالي كه سياستگذاريهاي حوزه آب را بهشدت مورد انتقاد قرار ميداد، گفت: «آنقدر با آب بد تا كرديم كه اين عنصر دركشور ما از تجديدپذير بودن خارج شده است» او در ادامه با اشاره به اينكه معضل «آب» از «رشد اقتصادي» و «تورم» با اهميتتر است، گفت: «براي رشد اقتصادي و تورم ميتوانيم در ميانمدت با بازنگري در سياستهايمان كاري انجام دهيم اما درباره آب آنقدر سياستهاي غلطي بهكار بردهايم كه تنها با مشقت بسيار خواهيم توانست آن را دوباره بهحالت تجديدپذير بودن بازگردانيم».
علي شمساردكاني، رييس كميسيون انرژي اتاق بازرگاني ايران جلسه را با اشاره به اينكه يكي از مسايل ملي مهم، مساله خشك بومي است آغاز كرد. او گفت: « با اختراع اصلاحات ارضي مردم فكر كردند ما آب زياد داريم. زمين كم داريم درحالي كه تفكر اشتباهي بود.» سپس عيسي كلانتري، وزير كشاورزي دولت خاتمي سخنان خود را با اشاره به اينكه وارد شدن اتاق بازرگاني به مسايل زيربنايي نكته مثبتي است، آغاز كرد.
كلانتري درباره اهميت مساله آب در كشور گفت: «آب كه مساله فوقالعاده مهمي است در گذشته كمتر به آن اهميت داده شده است. اخيرا بهعلت فشارهايي كه به طورمحسوس وارد جامعه شده حاكميت و دولت بهتدريج به اين مبحث توجه ميكنند.»
بزرگترين خطري كه كشور را تهديد ميكند
رييس خانه كشاورز ادامه داد: «آب يك عنصر طبيعي تجديدپذير تلقي ميشود. ما در كشور بهخصوص بعد از انقلاب با آب طوري رفتار كرديم كه از تجديدپذيري خارج شده است» او در ادامه با انتقاد از سياستگذاريهاي حوزه آب دركشور در سالهاي گذشته گفت: «بهرهبرداري ما و سياستهاي انتفاعي ما از آب طوري بوده كه تقريبا ديگر بازگشت به نقطه قبلي خيلي سخت خواهد بود. تنها با سياستهاي مشقتي خواهيم توانست آب را تجديدپذير كنيم.» دبير ستاد احياي درياچه اروميه اين مساله را بزرگترين خطري كه كشور را تهديد ميكند، تلقي كرد.
آب از تورم و رشد اقتصادي مهمتر است
كلانتري در ادامه گفت: «اگر رشد اقتصادي پايين باشد يا تورم بالا باشد در ميانمدت با تجديدنظرهاي سياسي در رفتارهايمان احيا ميشود ولي مساله آب خيلي جديتر از اين مسايل است. من بهعنوان عضوي از مركز تحقيقات استراتژيك پيشنهاد كردم كه محوريت برنامه توسعه ششم آب باشد.»
منابع آيندگان را حراج نكنيم
«ما حق نداريم كه منابع آيندگان را حراج كنيم.» اين محور سخنان بعدي كلانتري در نشست كميسيون انرژي اتاق بازرگاني بود. رييس خانه كشاورز در اين باره گفت: «ما نفت را ميتوانيم سرمايهگذاري كنيم ولي آب بايد هميشه وجود داشته باشد. ما در مساله آب واقعا با محدوديت روبهرو هستيم.»
كلانتري در ادامه به مقايسه جالبي ميان دورههاي مختلف مديريت آب دركشور پرداخت و گفت: «در دهه ۴۰ كه شركتهاي آب و برق در كشور تاسيس شد، امريكاييها ميزان آب تجديدپذير را ۱۳۲ميليارد متر مكعب برآورد كردند از آن سال تاكنون اين مقدار اصلا برآورد نشده است. اخيرا وزارت نيرو بررسي دوبارهيي كرده و اعلام كردند كه ۱۲۰ميليارد متر مكعب آب تجديدپذير در اختيار است.»
اما كلانتري ميگويد: «رقم اعلام شده توسط وزارت نيرو واقعيت ندارد. جسارتي كه در كارشناسان مستقل براي اعلام اين رقم است در بدنه دولت نيست. برآورد كارشناسان مستقل نشان ميدهد اكنون حجم آب تجديدپذير كشور ۹۹ميليارد متر مكعب است.» دبير ستاد احياي درياچه اروميه گفت: «عدد وزارت نيرو خيلي خوشبينانه است. با دادههاي كارشناسان مستقل ما از عدد ۱۳۲ميليارد متر مكعب به ۹۹ميليارد متر مكعب رسيدهايم.»
۲ برابر استانداردها برداشت ميكنيم
عيسي كلانتري ادامه داد: «طبق استانداردهاي بينالمللي كه سازمانهاي توسعه پايدار سازمان ملل اعلام كردند، سقف برداشت از منابع آب تجديدپذير براي كشورهاي جهان ۴۰درصد است. اگر ما ۱۰۰ميليارد متر مكعب داريم، معادل ۴۰ميليارد در سال ميتوانيم برداشت كنيم و بيشتر از اين حق برداشت نداريم. چون اگر اضافه برداشت كنيم آينده را با مصيبت روبهرو خواهيم كرد كه اكنون نيز روبهرو كردهايم.»
رييس خانه كشاورز افزود: «ما بر مبناي ۱۲۰ميليارد متر مكعب آب دراختيار ۸۰ درصد از منابع آب را برداشت كردهايم» اين رقم با احتساب ميزان آب اعلامي توسط كارشناسان مستقل معادل ۹۶درصد است. اما كلانتري نكات دردناكتري نيز گفت. وزير كشاورزي دولت خاتمي ادامه داد: اين در شرايطي است كه در برخي استانها مثل كرمان ۱۱۲درصد از اين آب استفاده ميشود. اين يعني تاراج كردن منابع آب و محروم كردن نسل بعد از آب شيرين».
دولتهاي مختلف با آب چه كردند؟
رييس خانه كشاورز در ادامه گفت: «ما به برداشتهايي كه خود وزارت نيرو اعلام كرده كه با واقعيت فاصله دارد تا زمان انقلاب بيلان منفي صفر داشتيم. تا سال ۱۳۶۸ و پايان كل برداشت منفي ما از سفرههاي زيرزميني۲ميليارد متر مكعب بوده است.
در دولت آقاي هاشمي به اين ۲ميليارد معادل ۱۱ميليارد متر مكعب اضافه شده و بيلان منفي ۱۳ميليارد شده است. در ادامه در دوره آقاي خاتمي ۳۲ميليارد متر مكعب به اين حجم اضافه شد و جمع تجمعي ۴۵ميليارد متر مكعب شده است.»
كلانتري ادامه داد: «در دوره رياستجمهوري آقاي احمدينژاد ۷۵ميليارد متر مكعب به اين حجم اضافه شده و ۱۲۰ميليارد متر مكعب برداشت اضافه از سفرههاي زيرزميني داشتهايم.» اين درحالي است كه جمع آبهاي استاتيك ما نزديك به ۵۰۰ ميليارد مترمكعب است كه تنها ۱۵۰ميليارد متر مكعب از آن شيرين است.
نسل بعد نسل سوخته آبي خواهد بود
رييس خانه كشاورز در ادامه گفت: «واقعيت اين است كه ما هم خودمان را از آب شيرين محروم ميكنيم همچنين براي نسل بعد چيزي باقي نگذاشتيم. نسل بعد از لحاظ آب شيرين سوخته است.»
دبير ستاد احياي درياچه اروميه افزود: «ما به اين ترتيب هم آب زيرزميني و هم سطحي را غارت كرديم. همه حقوق محيط زيست را هم از آبهاي سطحي گرفتيم. امروز يك تالاب و درياچه زنده در كشور نداريم. از هامون تا چادگان و اروميه تا بختگان همه خشكيدهاند».
كلانتري در ادامه با اشاره به مسايل ديگر اين برداشتهاي بيرويه دركشور گفت: «در اين سالها علاوه بر برهم زدن محيط عوارض ديگري نيز پيش آمد كه هرگز مطالعه نشده است، براي مثال درحوزه درياچه اروميه پيكره آبي بوده كه تابستان را تا ۵ درجه خنك و زمستان را تا ۴درجه گرم ميكرد كه با برهم زدن اين پيكره منطقه دچار جهشهاي ژنتيكي شده كه عمدتا جهشهايي منفي است.»
خشكسالي نداشتهايم
كلانتري در ادامه در تشريح وضعيت بارش دركشور با اشاره به اينكه ما در ۲۰سال گذشته «خشكسالي» به آن شكل نداشتهايم، گفت: «بيشترين كاهش بارش ما در ۲۰سال درحوزه درياچه اروميه بوده كه ۱۸درصد كاهش داشته است. در باقي نقاط اين كاهش ۲± درصد بوده كه نبايد تاثير چنداني بر منابع زيرزميني بگذارد».
رييس خانه كشاورز ادامه داد: «بهعلت برداشتهاي بيرويه و بيضابطه، طبيعت را در برابر كوچكترين تغيير اقليم بهشدت حساس كرديم. بارشهاي ما تغيير شكل پيدا كرده و بارانهاي موثر ما كم شده است. باران ثابت بوده ولي بهجاي اينكه ۲۰بارش موثر داشته باشيم ۸ بارش موثر داريم.»
سدسازيهاي اشتباه در سالهاي گذشته
كلانتري در ادامه با انتقاد از سدسازيهاي اشتباه در گذشته گفت: : ما از بالادست مرتب سد ساختيم. سد كرخه را با حدود ۷ميليارد متر مكعب ظرفيت ساختيم ولي كل آورد رودخانه ۶.۶ ميليارد متر مكعب است. ما درمجموع سدهاي بالادست ۱۳ميليارد متر مكعب را براي عدد ۶.۶ ميليارد متر مكعبي ايجاد كردهايم كه بايد حداقل ۱.۵ميليارد متر مكعب آن باقي بماند.»
رييس خانه كشاورز ادامه داد: «پيامد اين عملكرد اين بوده كه آخرين آمار بيلان منفي بالاي ۱۶ميليارد متر مكعب است. دشتهايمان را ويران كرديم. بسياري از دشتهاي ما ظرفيت ذخيرهسازي را ازدست دادهاند. شهرهاي حاشيه كويري ما ديگر شهرهاي مرده تلقي ميشوند چون محلي براي ذخيره آب ندارند. مثلا نيشابور كه سرسبزترين شهر خراسان بوده اكنون شهر مرده تلقي ميشود.»
او در ادامه افزود: «ما در زمينه آب بسيار با نسل بعد بد تا كرديم. من يادم است وقتي در برنامه سوم مسوول آب كشاورزي من بودم، اسم توسعه پايدار آمد حذف كردند و گفتند دستاورد غرب است و ما حق نداريم در قانون از آن اسم بياوريم.»
وي ادامه داد: «علت اصلي اين بوده كه ما به اين علم اعتقاد نداشتيم. ما را بر حذر داشتند كه اين چيست؟ چرا ميخواهيد سياستهاي توليد و بهرهوري را بر توسعه پايدار بگذاريد. فشارهاي بيحدي كه سياسيون به دستگاههاي اجرايي در برداشت از منابع آب زيرزميني وارد كردند، مسبب چنين وضعيتي شد».
بهخاطر راي بيشتر كار غيركارشناسي ميكنند
رييس خانه كشاورز در ادامه در انتقاد از عملكرد قوه مقننه درحوزه آب گفت: « قوه مقننه بهخاطر ۴راي كه احتمالا دور بعد بياورند، قوانيني ميگذارند كه خيانت به كشور است.» او ادامه داد: «در سال ۸۹ تصويب ميكنند كه كليه چاههاي غيرمجاز تا سال ۸۵ را پروانه و مجوز بدهند. به دزدها تشويقيه ميدهند و بعد اصرار ميكنند بر اينكه شما حق برخورد نداريد.»
كلانتري در ادامه با حمايت از عملكرد وزيركنوني نيرو گفت: «وزاري نيروي سابق جسارت نداشتند الان بعد از مدتها وزيري آمده كه محكم ايستاده و بهدليل اين ايستادگي تاكنون ۴۰بار تهديد به استيضاح شده است.» او ادامه داد: «با اين سيستم قانونگذاري انتظار داريد مسوولان اجرايي بهصورت بلندمدت بتوانند كاري كنند؟»
روزنامه تعادل
نظرات کاربران