r />گمانه زني در آمد صادرات نفت در ۱۳۹۴
رفتار ناشناس كشوري مثل روسيه كه اكنون براي تامين منابع ارزي بودجه خود نياز به فروش بيشتر دارد نيز يك عامل مهم در تعيين نقطه اي است كه قيمت نفت در آن مي ايستد. قيمت هر بشكه نفت اگر بين ۷۰ تا ۸۰ دلار باشد ايران چقدر درآمد نفتي در سال ۱۳۹۴ خواهد داشت ؟ اگر قيمت نفت در جهان پايين تر رفته و بين ۶۰ تا ۷۰ دلار در هربشكه قرار گيرد ميزان درآ مد نفت ايران چقدر خواهد بود؟ كاهش ۳۰ درصدي قيمت نفت در ماه‌هاي گذشته باعث شده است اين سوال براي بسياري به وجود آيد كه درآمد نفتي ايران در سال آينده چه مقدار خواهد بود. درآمد نفتي عبارت از ارزش نفت خام، فرآورده‌هاي نفتي، گاز طبيعي، مايعات و ميعانات گازي است كه طبق نماگرهاي اقتصادي بانك مركزي در سال ۱۳۹۲ معادل ۶۴ ميليارد و ۷۸۹ ميليون دلار بوده است. اين در حالي است كه طبق گزارش‌هاي اوپك متوسط قيمت نفت سنگين ايران در سال ۲۰۱۳ و ۲۰۱۲ بالاي ۱۰۰ دلار بوده است. اكنون اما طبق آخرين گزارش ماهانه اين سازمان متوسط قيمت نفت سنگين ايران در ماه اكتبر۲۰۱۴ به ۸۴.۶۱ دلار در هر بشكه رسيده است كه طبق محاسبات «تعادل» ۲۰ درصد كاهش را نسبت به همين عدد در سال ۲۰۱۳ نشان مي‌دهد.
در حالي كه قيمت نفت به واسطه بازي‌هاي عربستان همچنان رو به كاهش است مسئله درآمدهاي نفتي ايران در سال آينده محل سوال خواهد بود. روز گذشته عربستان در ادامه اقدامات خود برای تضعیف قیمت جهانی نفت، قیمت نفت خود را برای فروش در بازار آسیا حدود ۲ دلار کاهش داد. اقدامی که حکایت از تشدید جنگ از سوی بزرگترین صادر کننده نفت جهان بر سر میزان سهم خود از بازار نفت دارد.
تخفیف ارائه شده توسط سعودي‌ها به مشتریان آسیایی برای ماه ژانویه۲۰۱۵، بزرگترین تخفیف حداقل از سال ۲۰۰۲ تاکنون بوده است، در حالی که قیمت نفت عربستان برای مشتریان آمریکایی نیز برای پنجمین ماه متوالی است که کاهش می یابد. در اين ميان سهم ايران از اين بازار و ميزان عايدي كشور از فروش نفت خام در سال آينده بسته به اتفاق‌هايي كه در روزها و ماه‌هاي آينده رخ دهد سرنوشتي چندگانه پيدا خواهد كرد.


نماگرها چه نشان مي دهند
طبق نماگرهاي اقتصادي بانك مركزي درآمد نفتي ايران در سال گذشته حدود ۶۴ ميليارد دلار بوده است. همچنين درآمد نفتي ايران در سه ماهه اول سال جاري كه قيمت نفت هنوز بالاي ۱۰۰ دلار بود معادل ۱۵ ميليارد دلار اعلام شده است. اين آمار شامل ارزش صادرات نفت خام، فرآورده‌هاي نفتي، گاز طبيعي و ميعانات گازي در سال گذشته است. اما براي به دست آوردن رقم حدودي درآمد حاصل از فروش نفت خام، محاسبه درآمد حاصل از فروش محصولات پتروشيمي و ميعانات گازي الزامي است.
طبق آمارهاي رسمي به دست آمده از گمرك مجموع ارزش صادرات ميعانات گازي كشور در سال گذشته ۱۰ ميليارد و ۲۹۵ ميليون دلار و ارزش صادرات محصولات پتروشيمي ۱۰ ميليارد و ۷۲۳ ميليون دلار بوده است كه مجموع آن‌ها حدود ۲۱ ميليارد دلار برآورد مي‌شود. با اين حساب درآمد حاصل از صادرات نفت خام در سال ۱۳۹۲ با استناد به رقم ۶۴ ميليارد دلاري اعلام شده از سوی بانك مركزي حدود ۴۳ ميليارد دلار بوده است.
كاهش ۱۲ درصدي درآمدهاي نفتي
بولتن سالانه سازمان كشورهاي صادركننده نفت (اوپک) ، ميزان صادرات نفت خام ايران در سال ۲۰۱۳ (كه درآمد نفتي كشور در آن سال با حدود ۴۴ درصد كاهش نسبت به سال ۲۰۱۲ به ۶۱ ميليارد و ۹۲۳ ميليون دلار رسيده بود) ۱ ميليون و ۲۱۵ هزار بشكه در روز بوده است. با احتساب متوسط ۱۰۵.۳۲ دلاري قيمت هر بشکه نفت سنگين ايران در اين سال درآمد حاصل از فروش نفت خام در سال ۲۰۱۳ معادل ۴۶ ميليارد دلار بوده است.
اگر اين آمار را مبناي محاسبات خود قرار دهيم سال آينده با صادرات ۱ ميليون و ۲۱۵ هزار بشكه در روز و در وضعيتي كه قيمت نفت سنگين ايران را بر پايه آخرين گزارش ماهانه اوپك ۸۴.۶۱ دلار در هر بشكه در نظر بگيريم، درآمد حاصل از فروش نفت خام در سال آينده حدود ۳۶ ميليارد دلار خواهد بود. از سوي ديگر طبق آمار هشت ماهه اعلام شده توسط گمرك ارزش ميعانات گازي صادر شده در ۸ ماه اول امسال معادل ۸ ميليارد و ۷۲۹ ميليون دلار و ارزش صادرات محصولات پتروشيمي در اين ۸ ماهه معادل ۸ ميليارد و ۹۶۰ ميليون دلار بوده است، اگر اين روند كه با افزايش نسبت به سال گذشته همراه بوده است، در سال آينده نيز تكرار شود و كاهش قيمت نفت بر كاهش قيمت محصولات پتروشيمي تاثيري نداشته باشد ، متوسط درآمد كشور از محل فروش اين دو در حدود ۲۱ ميليارد دلار خواهد ماند. در نتيجه درآمد نفتي كشور در سال آينده حدود ۵۷ ميليارد دلار خواهد بود كه ۱۲ درصد كاهش را نسبت به سال ۹۲ نشان مي‌دهد.

سرنوشت اقتصاد با كاهش بيشتر قيمت نفت
اما اين ارقام با در نظر گرفتن آخرين قيمت نفت سنگين ايران، اعلام شده توسط اوپك، محاسبه شده است. در وضعيتي كه قيمت نفت ايران در خوشبینانه ترین حالت به ۷۰ دلار كه در بودجه در نظر گرفته شده است برسد با در نظر گرفتن صادرات روزانه ۱ ميليون و ۲۱۵ هزار بشكه در روز درآمد حاصل از فروش نفت خام در سال آينده معادل ۳۱ ميليارد دلار خواهد بود كه با اضافه شدن درآمد ۲۱ ميليارد دلاري حاصل از فروش ميعانات گازي و پتروشيمي به ۵۲ ميليارد دلار خواهد رسيد كه ۲۲ درصد از درآمد نفتي امسال كمتر خواهد بود. [ طبق آخرین گزارش ها از بورس های جهانی ، در پایان معاملات هفته قبل هر بشکه نفت آمریکا حدود ۶۹ دلار ونفت برنت حدود ۶۶ دلار دادوستد شده است و به تبع بهای سبد نفتی اوپک باید حدود ۶۰ دلار و ایران کمتر از این میزان باشد]
روزهاي سخت
سرنوشت درآمدهاي نفتي در سال آينده به همين نقطه ختم نمي‌شود، امكان كاهش قيمت محصولات پتروشيمي با ادامه‌دار شدن روند رو به کاهش قيمت نفت دور از ذهن نيست و در اين حالت درآمدهاي نفتي ايران بسيار كمتر از ارقام محاسبه شده تا كنون خواهد بود. در حالي كه در تمام اين محاسبات صادارت نفت خام ايران طبق آخرين آمار اعلام شده توسط سازمان كشورهاي صادر كننده نفت در نظر گرفته شده است، برخي از تحليلگران معتقدند اين امكان وجود دارد كه با ادامه روند سقوط قيمت نفت خام در سال آينده، در وضعيتي كه بازار جهاني نفت خام با حدود ۲ ميليون بشكه مازاد توليد نفت در روز مواجه است ايران حتي مجبور به كاهش توليد نفت خام خود براي تعديل قيمت‌ها بشود. در آن وضعيت شايد شاهد سقط جنين اقتصاد كشور باشيم. وضعيتي كه سال‌هاي سال بسياري از كارشناسان نسبت به آن و نسبت به تعلق خاطر بيش از حد اقتصاد كشور به نفت هشدار داده بودند. هر چند بسياري اميدوار هستند قيمت‌هاي نفت خام بعد از گذار از يك دوره كاهشي دوباره به بالاي ۸۰ دلار در هر بشكه بازگردد اما كابوس سقوط همواره بالاي سر اقتصادهاي غير متكي به توليد غیر نفتی باقي خواهد ماند.