همه اينها غيرقانوني است و اگر وزارت بهداشت بفهمد هم چاپخانه را پلمب مي‌كند و هم ما را زنداني». اين ادعاي يكي از صاحبان باشگاه‌هاي غرب تهران است كه ظاهرا با آگاهي كامل از قانون، دست به اين كسب‌وكار زده است. در چنين شرايطي سود بهترين توجيه براي رونق اين بازار در تهران است؛ بازاري كه ۹۰درصد آن را قاچاق تامين مي‌كند درآمدي بين سه تا بالاي چهار‌ميليون تومان براي باشگاه‌هاي ورزشي به همراه مي‌آورد. در رويارويي سازمان غذا و دارو و پاساژ مروي تهران، بدون كمترين دردسري فروشنده‌هاي بدن‌ساز مروي برنده‌اند.
پروتيين وي، پرفروش‌ترين پروتيين مكمل ورزشي در بازار، به قيمت حدود ۳۰۰‌هزار تومان به فروش مي‌رسد و بررسي‌هاي «تعادل» نشان مي‌دهد كه باشگاه‌ها با فروش مستقيم آنها به مراجعه‌كنندگانشان دست‌كم ۳۰درصد سود به جيب مي‌زنند كه به نظر مي‌رسد باتوجه به تعداد كم مراجعه‌كنندگان و سرمايه‌گذاري كلان اوليه براي خريد تجهيزات ورزشي، درصد سودي وسوسه‌كننده باشد. بااين‌حال بسياري از باشگاه‌ها ترجيح مي‌دهند خود را درگير مسايل و حواشي فروش اين محصولات نكنند؛ اين را مسوول باشگاهي در خيابان ستارخان تهران مي‌گويد. او معتقد است اين محصولات به‌شدت براي بدن مضرند و خودش به هيچ‌وجه از آنها استفاده نمي‌كند.

صداي بلند موسيقي، صداي حركت تردميل‌ها و وسايل ورزشي ديگري كه رويشان حك شده Under the license of America و بروشور‌هايي كه نشان مي‌دهد قرار است كدام قسمت از بدنتان را «بسازند» و جواناني كه مشغول برانداز كردن خود در آينه‌هاي باشگاه هستند؛ اين تصوير آشناي بسياري از باشگاه‌هاي بدنسازي است؛ ورزشي كه چندسالي است مشتريان زيادي پيدا كرده و حتي ايران را به عرصه رقابت‌هاي جهاني نيز رسانده است. يكي از برنده‌هاي مسابقات جهاني پرورش‌اندام در سال۲۰۱۴ يك ايراني از استان‌هاي شمالي كشور بود.
متصدي باشگاهي در منطقه ستارخان تهران به خبرنگار «تعادل» مي‌گويد: پرورش اندام، ورزشي اساسا امريكايي است. اما اين ورزش علاوه‌بر باز كردن جاي خود به‌عنوان بخشي از سبك زندگي جديد ايراني، دسته‌يي از مكمل‌هاي غذايي را نيز به ذايقه ورزشكاران افزوده است. پشت ميز اين متصدي باشگاه، تصويري هست از مردي عضلاني، به همراه نوشته‌يي كه راجع به استفاده از داروهاي هورموني هشدار مي‌دهد و در كنارش تصوير ديگري از همان مرد بعد از قطع كردن مصرف هورمون‌ها؛ ولي ديگر اثري از عضلات نيست و جاي آنها را چربي گرفته است. با وجود اين اخطارهايي كه حكم تصوير ريه سالم و ناسالم روي بسته‌هاي سيگار را پيدا كرده، مصرف مكمل‌هاي غذايي به‌ويژه در سال‌هاي اخير به سرعت در ميان ورزشكاران رشته‌هاي بدنسازي و فيتنس باب شده است.

كسي آمار ندارد
درباره ميزان واردات اين مكمل‌هاي پرطرفدار آمار دقيقي در ايران وجود ندارد. رييس اتحاديه وارد‌كنندگان مكمل‌هاي غذايي، رژيمي، ويتاميني و گياهي دراين‌باره به «تعادل» مي‌گويد: گردش مالي بسياري در واردات اين محصولات وجود دارد اما آمار دقيقي درباره آن نيست، چون اين محصولات فقط به‌صورت وارداتي است و آمار دقيق واردات آن در اختيار گمرك يا وزارت بهداشت است چراكه آمار واردات مكمل‌ها براساس ثبت سفارش صورت مي‌گيرد.
«حسن شكوهي» مي‌گويد: تنها مراجعي كه آمار دقيقي از ترخيص اين محصولات وارداتي دارند گمرك و وزارت بهداشت است كه فكر مي‌كنم آمار صحيحي نباشد چون وزارت بهداشت تقريبا تمامي پروانه‌هاي واردات را لغو كرده، پس نمي‌توان آمار دقيقي از آن ارايه كرد مگر براساس ترخيصي‌هايي كه صورت گرفته است. شكوهي با تاييد قاچاق و تقلبي بودن تقريبا تمامي مكمل‌هاي ورزشي گفت: اين موضوع را هم وزارت بهداشت و هم وزارت ورزش و جوانان به‌خوبي مي‌دانند، اما آمار دقيقي از ميزان آن در دسترس نيست، البته بازار واردات مكمل‌هاي ورزشي انحصاري نيست، بلكه دو تا سه نماينده قانوني توزيع مكمل‌هاي ورزشي در كشور وجود دارند.

به‌گفته رييس اتحاديه وارد‌كنندگان مكمل‌هاي ورزشي، آمار دقيقي از واردات اين محصولات به كشور وجود ندارد به‌طور مثال دو هفته قبل آمار واردات مكمل‌هاي ورزشي در ۶ماهه اول امسال كه به وزارت بهداشت ارايه شد براين اساس بود كه كل واردات مكمل‌ها حدود ۲۳۰‌ميليون يورو بوده و بعد هم معلوم شد اين ميزان اشتباه است.
وي توضيح داد: بسياري از داروها نيز با كدهاي مكمل‌هاي ورزشي وارد كشور مي‌شوند، به همين دليل براساس آمار ارايه‌شده به وزارت بهداشت مشخص شد كه آمار واردات مكمل‌هاي ورزشي حدود ۷۰‌ميليون يورو بوده است.

شكوهي خاطرنشان كرد: اين نشان مي‌دهد كه بقيه واردات از كد مكمل‌هاي ورزشي، دارو بوده است و همين موضوع آمار چندسال گذشته را نيز زير سوال مي‌برد يعني در طي سال‌هاي۸۸ و ۸۹ كه ۷۰۰‌ميليون دلار بوده است. در۹۱ و ۹۲ به‌طور متوسط سالانه حدود ۹۰۰‌ميليون دلار واردات مكمل‌ها داشته‌ايم كه طبق اين آمار و دلايل فوق مشخص مي‌شود كه ممكن است بسياري از داروها با كد مكمل‌هاي ورزشي وارد كشور شده باشند.

«تبليغات منفي دروغ است»
با نظارت يا بي‌نظارت نهادهاي متولي، بازار اين محصولات خطرناك و پرطرفدار هر روز درحال رشد است. اوايل ورود اين داروها به ايران مردم اين مكمل‌ها را با نام كراتين مي‌شناختند، اما امروز، اين مكمل‌ها بسيار متنوع‌تر شده‌اند و همزمان، نگراني‌ها در مورد عوارض جانبي مصرف آنها نيز بيشتر شده است. كراتين، قرص‌هاي آمينو و پروتيين وي(Whey)، تنها بخشي از موجودي قفسه‌ها در مغازه‌هاي «پاساژ معظم» هستند؛ پاساژي پنج طبقه در يكي از گوشه‌هاي كوچه مروي بازار تهران، كه كاملا در انحصار فروش محصولات مكمل غذايي ورزشي است و اكثر فروشندگان و خريداران حاضر در آن نيز بدنسازاني با اندام‌هاي ورزيده هستند. اين محصولات به‌طور متوسط با سود بالاي ۴۰درصد در باشگاه‌ها فروخته مي‌شود. فروشنده يكي از اين مغازه‌ها معتقد است تبليغات منفي شكل‌گرفته حول اين محصولات كاملا بي‌دليل است. او در مورد اين اتهام كه بسياري از اين مكمل‌ها در واقع مواد غذايي مخصوص حيوانات هستند و تحت اين عنوان وارد مي‌شوند (آنچه به «قرص‌هاي گوريل» معروف شدند) چنين پاسخ مي‌دهد: «اين تبليغات همه دروغ محض است. عكس حيوانات روي اين محصولات، درواقع لوگوي شركت توليد‌كننده‌شان است، مثلا لوگوي محصولات ABB، تصوير يك عقاب است، آيا اين به اين معني است كه اين محصولات غذاي عقاب هستند؟» او همچنين ادعا مي‌كند كه كشور مبدا واردات اين محصولات امريكاست، ولي خود معترف است كه تقريبا همگي‌شان به‌صورت قاچاق وارد كشور مي‌شوند. «بعضي مكمل‌هاي ديگر به‌طوركلي در ايران توليد مي‌شوند، ولي با بسته‌بندي برند‌هاي معروف عرضه مي‌شوند. اشاره اين فروشنده پاساژ معظم به عرضه محصولات داخلي بي‌كيفيت يا احيانا فاقدمجوز در بسته‌بندي و با لوگوي برندهاي معروف خارجي در بازار، مي‌تواند زنگ خطري را براي نهادهاي مسوول به صدا درآورد.
در اين بازار اما خبري از پاسخ مسوولان نيست.