حالا با گذشته بیش از ۷ ماه از تصرف موصل و تشکیل به اصطلاح خلافت اسلامی، روند اقتصاد در مناطق تحت تسلط این گروه در عراق رو به نابسامانی گذاشته و باعث نارضایتی فزاینده شده است. روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی مبسوطی به بررسی وضعیت اقتصادی در قلمرو دولت اسلامی پرداخته است.

خبرنگار این روزنامه می‌نویسد در نگاه اول، به نظر می‌رسد موصل الگوی موفقیت زمامداران داعش است. خیابان‌های تمیز پر از خودرو است، برق جریان دارد و کافه‌ها پر از مشتری است. اما در کوچه پس کوچه‌ها، آشغال همه جا را فرا گرفته است. چراغ‌ها به این دلیل برق دارد که هر کس ژنراتور خودش را به کار انداخته است. و در کافه‌ها همه از زندگی در نظامی که داعش تحمیل کرده است، می‌نالند. برخی می‌گویند در سال‌های اخیر شاهد جنگ با ایران، تحریم، جنگ با آمریکا و دیگر مصائب بوده‌اند، اما هیچ کدام به سختی وضع جاری نبوده است. برخی از ناراضیان فعلی در ابتدا از تصرف بیش از یک چهارم خاک عراق و سوریه به دست داعش در تابستان خشنود بودند. اما حالا با کند شدن چرخه اقتصادی که باعث می‌شود بسیاری نتوانند چرخ خانواده خود را بچرخانند، بسیاری از آنان روگردان شده‌اند. یک شهروند موصل گفت اگر کاری با داعش نداشته باشید، کاری با شما ندارند، اما آنان نمی‌تواند خدمات را برقرار نگه دارند.

در قلمرو دولت اسلامی، اکنون سه واحد پولی در جریان است. گروه‌های امدادگر بیشتر نیاز این نواحی را به دارو تامین می‌کنند و اغلب حقوق کارمندان این نواحی را دولت‌های مرکزی در بغداد و دمشق می‌پردازند. داعش نه فقط عنان دولت را در این مناطق به دست نگرفته است، بلکه با دست زدن به عملیات باج‌گیری باعث ناکارامدی هر چه بیشتر خود شده است. برخی کارشناسان می‌گویند در شهرهای رقه و دیر الزور، فعالیت داعش شبیه به دولت است، اما در عراق اصلا این طور نیست. به گفته آنان، رفتار داعش در عراق چیزی بین یک گروه مافیایی، یک گروه شورشی و یک گروه تروریستی است. شاید شش ماه پیش فکر می‌کردند می‌خواهند مثل دولت عمل کنند، اما نیروی انسانی لازم را ندارند.

سرکوب و محدودیت‌هایی که داعش ایجاد کرده است، کار را برای رسانه‌ها سخت می‌کند که تصویری کامل از نظام اداری این گروه به دست دهند، اما مصاحبه خبرنگاران فایننشال تایمز به شماری از ساکنان قلمروی زیر کنترل این گروه حاکی از آن است که تلاش‌های آن برای دولت سازی، نتوانسته است حمایت مردم محلی را جلب کند. در خرداد، بولدوزرهای داعش علامت‌های مرز سوریه و عراق را برچیدند و پایان سایکس پیکو را اعلام کردند. این موافقت‌نامه‌ای بود که در پایان جنگ جهانی اول، خاورمیانه را به مناطق تحت نفوذ انگلیس و فرانسه تقسیم کرد. آن زمان آنان حتی طرحی را برای انتشار دینار برای واحد پولی خود اعلام کردند. اما این طرح عملی نشده است. در نتیجه اکنون در قلمرو داعش در عراق، دینار، در سوریه پوند و در جاده‌های میان دو کشور دلار آمریکا رایج است.

اگر خلافت داعش واقعا کشور بود، بیشتر ساکنان آن فقیر بودند. بیشتر سوری‌هایی که در قلمروی داعش زندگی می‌کنند، با درآمد حدود ۱۱۵ دلار در ماه زندگی می‌کنند. جنگجویان عضو داعش تا ۵ برابر این رقم درآمد دارند. در سوریه بهای نان دو برابر شده و به حدود یک دلار رسیده است که یک سوم درآمد روزانه غیرنظامیان سوری است. در موصل مردم ژنراتور خریده‌اند و برق خود را تولید می‌کنند، اما در سوریه، برق در مناطق زیر نفوذ داعش چند ساعت در روز برقرار است و آن هم از لطف حکومت بشار است. دمشق همچنان حقوق کارمندان نیروگاه‌ها را در مناطق تحت تصرف داعش پرداخت می‌کند. داعش سه سد و دست کم دو پالایشگاه گاز را در سوریه تصرف کرد که برق تولید می‌کنند. کارکنان این تاسیسات همچنان سر کار می‌آیند. داعش بخشی از گاز تولیدی را می‌گیرد و می‌فروشد. دولت سوریه هم از گاز تولیدی برای تولید برق استفاده می‌کند که بخشی از آن را به مناطق تحت تصرف داعش می‌فرستد. در عراق نیز وضع مشابهی وجود دارد. بغداد همچنان حقوق کارمندان را می‌دهد که داعش ۵۰ درصد آن را به عنوان مالیات بر می‌دارد. اکنون وضع خدماتی همچون برق، سوخت، بهداشت و آب خراب است، اما به هر حال مردم تلاش می‌کنند دوام بیاورند.

داعش کوشیده است تردد میان مناطق تصرف‌شده را برای جریان داشتن تجارت تسهیل کند. کامیون‌هایی تجاری به اندازه ۱۰ درصد ارزش بار خود مالیات می‌دهند. کسانی که می‌خواهند کسب و کاری را آغاز کنند، مثلا مغازه‌ باز کنند، هیچ هزینه‌ای نمی‌دهند، هر چند که در پایان هر سال باید مالیات ۲.۵ درصدی بپردازند. برخی کارشناسان می‌گویند داعش اکنون بر تولید ۴۰ هزار بشکه نفت در شرق سوریه تسلط دارد. در نتیجه این گروه اکنون احتمالا ثروتمندترین پیکارجو در تاریخ است که حدود یک میلیون دلار در روز درآمد دارد. ائتلاف ضد داعش به رهبری آمریکا به بمباران پالایشگاه‌های کوچک و موقتی در سوریه دست زده است تا شریان مالی آن را از بین ببرد، اما مردم محلی می‌گویند این امر تاثیر چندانی نداشته است. داعش بخش اعظم پول خود را از فروش نفت خام به واسطه‌های ترک، عراق و سوریه تامین می‌کند.

داعش کوشیده است با قیمت‌گذاری بر همه چیز از نان گرفته تا جراحی سزارین که هزینه آن ۸۴ دلار تعیین شده است، خود را حاکمی عادل نشان دهد. اما این قیمت‌ها رعایت نمی‌شود، زیرا بهای سوخت و حمل و نقل بالا رفته است. گروه‌های بین‌المللی امدادگر دارو و تجهیزات پزشکی می‌فرستند و داعش هم از سر اضطرار قول می‌کند.

روزنامه فایننشال تایمز در پایان می‌نویسد با توجه به محدودیت‌های موجود، ارزیابی دقیق از رضایت مردم در مناطق تحت نفوذ امکان‌پذیر نیست، اما قراین موجود نشان می‌دهد دولت داعش در مناطق عراق و سوریه رو به افول گذاشته است.