به جای حذف پروژه های عمرانی از ثروتمندان مالیات بگیرید

جمشید پژویان، اقتصاددان بر این باور است که کاهش قیمت نفت بر بودجه عمرانی اثر کاهنده خواهد داشت. وی در ادامه به ساعت ۲۴ گفت:« به طور قطع کاهش بودجه عمرانی، هزینه های دولت را کاهش می دهد و این یک امر بدیهی است. اما سوال مهمی که مطرح می شود این است که مناسب ترین راه برای اینکه دولت مشکل بودجه را حل کند، چیست؟ کاهش بودجه های عمرانی به دنبال خود یکسری اثرات نامطلوب خواهد داشت از آن جمله می توان به بیکاری اشاره کرد. از سوی دیگر طرح های عمرانی بعدها به منابعی تبدیل می شوند که تولیداتی خواهند داشت و قطعا باعث رشد اقتصادی و افزایش آن در کشور خواهند شد.»
پژویان افزود:« در چنین شرایطی بسیار مهم است که بهترین و کارآمدترین روش را برای سامان بخشیدن به وضعیت بودجه کشور در نظر گرفت. اما متاسفانه دولت در بخشی از بودجه های جاری خود، آنچنان سخت است که نمی تواند راهی برای حل برخی از مشکلاتش پیدا کند. با وجود اینکه بریز بپاش های بسیاری در بودجه جاری دولت وجود دارد اما به دلیل اینکه از اول یک انضباط مالی مناسبی وجود نداشته، در نتیجه این مشکلات هنوز به قوت خود باقی است. از طرف دیگر دولتی که می خواهد تغییرات اساسی در بخش بودجه انجام دهد به این سادگی ها نخواهد بود و نمی تواند به راحتی انضباط مالی برای بودجه کشور فراهم کند.»
این اقتصاددان یادآور شد:« از سوی دیگر بهترین راه برای انضباط مالی و سامان دهی بودجه که ۳۰ سال است آن را فریاد می زنم، اصلاح نظام مالیاتی و اتکا بیشتر به درآمدهای مالیاتی است. به خصوص مالیات گرفتن از قشرهای ثروتمند و پردرآمد کشور که حتی کمتر از افراد فقیر و قشر متوسط جامعه مالیات پرداخت می کنند. طراحی نظامی که بتواند مالیات مناسبی از گروه های پردرآمد جمع آموری کند، آن هم به دلیل اینکه پله های اول طراحی ها و مراحل نخستین آن طی نشده است، کاری بسیار دشوار است که یک شبه نمی توان آن را انجام داد. اما حداقل دولت می تواند این اصلاحات را آغاز کند، این در حالی است که ما می توانستیم چنین اصلاحات کارآمدی را ۳۰ سال پیش داشته باشیم، از سوی دیگر گروه های فشاری وجود دارند که درآمدهای کلانی دارند و به راحتی می گویم که نفوذ بسیار بالایی دارند.»
وی خاطر نشان کرد:« در حال حاضر که دولت ممکن است با مشکلات بودجه ای روبه رو شود یک راه دیگر نیز وجود دارد که آن هم اوراق مشارکت است. اما مشکل اساسی این است که اگر دولت بخواهد اوراق مشارکت به فروش برساند، مردم یا باید پس انداز و سرمایه گذاری شان را افزایش دهند و یا اینکه سپرده هایشان را به اوراق مشارکت تبدیل کنند. در چنین شرایطی دولت در گام نخست باید نرخ های بالاتر از نرخ های سپرده بانک ها ارائه دهد و جذابیت بیشتری برای حضور مردم ایجاد کند و در گام بعدی باید این نکته را در نظر داشت که این کار صدماتی را به نظام بانکی و اعتبارات آنان در کشور وارد می کند که این در حالی است که بخش خصوصی شدیدا به اعتبار بانک ها نیاز دارند. این موضوعات همه نشان دهنده این است که بلاخره راهکاری که دولت انتخاب کند یک آثار منفی خواهد داشت. فقط در شرایطی که اکنون با کاهش شدید قیمت نفت روبه رو شده ایم مهم این است که دولت انتخابی کند که کمترین آثار منفی را داشته باشد و این کار باید به صورت تحقیقاتی و علمی صورت بگیرد.
پژویان در خصوص راه های تامین بودجه در سال های اخیر گفت:« راحت ترین کار برای تامین بودجه در سال های اخیر این بوده است که بودجه های عمرانی را کاهش داده ایم. به این معنا که در وهله اول پروژه های عمرانی را خفه و بعد هم به صورت مستقیم و غیر مستقیم انتشار اسکناس کرده ایم. از دیدگاه من تامین کسری بودجه از پروژه های عمرانی کار کاملا اشتباهی است، زیرا مستقیما به رشد اقتصادی کشور بر می گردد.»
وی ادامه داد:« اظهار نظر در مورد این موضوع که کاهش قیمت نفت تا چه رقمی ادامه خواهد داشت نیاز به اطلاعات و مطالعات بسیاری دارد. شرایطی که ما شاهد آن هستیم نتیجه تغییراتی است که طی ۲۰ یا ۳۰ سال گذشته رخ داده است، یعنی کاهش تقاضا برای نفت به خصوص در بخش حمل و نقل به دلیل تولید تجاری ماشین هایی است که البته دیگر نمی توان به آنها دوگانه سوز گفت، زیرا دارای هویت جدیدی از نسل جدید فناوری هستند. ماشین های امروزی با انرژی خورشیدی یا باتری کار می کنند و تا حدی به پیشرفت رسیده اند که طبق آخرین مطلبی که من شنیده ام، ماشین های تولید شده است که تا ۶۸۰ کیلومتر بدون نیاز به شارژ مجدد حرکت می کنند و تولید چنین ماشین های به این معناست که حتی به یک پمپ بنزین اضافه هم نیاز نیست و همین مسئله به هر حال روی قیمت نفت تاثیر گذار بوده است.»
این استاد دانشگاه با اشاره به پیشرفت تکنولوژی و تاثیرات آن بر قیمت نفت گفت:« از سوی دیگر اویل شیل که تکنولوژی اش ۵۰ سال پیش شناخته شده بود بعد از اینکه قیمت نفت بالا رفت و به ۱۰۰ دلار رسید، از لحاظ اقتصادی کاملا به صرفه شد تا بتواند استخراج شود و دوران هزینه های سنگین بالاسری اش را بشکند معمولا در چنین مواردی که تولید روال خودش را پیدا کند، هزینه متوسط کاهش پیدا می کند و می تواند با قیمت پایین هم عرضه شود، اما به هر حال یک حدی وجود دارد به این معنا که بالاخره یک انرژی جایگزین هزینه ای دارد، هزینه ای که صرف تولید و ارتقای وسایل تولید می شود. خود باطری ها، نظام و سیستم های مختص به آن هزینه های دارند و در نتیجه قیمت نفت نمی تواند پایین تر از هزینه های که برای تکنولوژی خاص جدید صورت می گیرد بیاید. زیرا در غیر این صورت آنها عرضه خود را کاهش می دهند.»
وی افزود:« همچنین باید این مسئله را در نظر داشت که خود نفت هم در حال حاضر استخراجش هزینه دارد. که این هزینه ها نسبت به چندین دهه گذشته افزایش چشمگیری داشته است، زیرا در شرایط فعلی به دلیل کاهش منابع نفتی، باید نفت را از سطح های بسیار پایین استخراج کرد و تمام این امور می تواند هزینه های بسیار سنگینی بر روی دوش دولت ها و کشورها قرار دهد. اویل شیل نیز هزینه های برای استخراج دارد و عرضه آن که بیشتر در کشور آمریکا و کانادا و برخی از کشورهای دیگر وجود دارد، این موارد مانعی هستند برای اینکه قیمت نفت بخواهد خیلی کاهش پیدا کند. اما این موضوع که مثلا بتوان پیش بینی کرد که قیمت نفت به ۳۵ دلار می رسد یا نه، باید عنوان کنم که تمام این پیش بینی ها به اطلاعات و مطالعات بسیاری نیاز دارد که تا حدودی در صحبت هایم به آن اشاره داشتم.»
پژویان در پایان گفت:« از سوی دیگر برخی از کارشناسان بر این باورند که با افزایش نرخ دلار در بودجه می‌توان به تک نرخی شدن کمک کرد اما من معتقدم با افزایش نرخ در بودجه، تقاضا برای ارز در بازار آزاد ایجاد خواهد شد که این موضوع نرخ جدیدی را در بازار رقم می زند و باز هم فاصله بین دو نرخ رسمی و آزاد بوجود خواهد آمد. شرایط ساختاری ایران اجازه نمی‌دهد که با تغییرات قیمتی بازارها از جمله بازار ارز تک نرخی شود. یک ناتوازنی‌های ساختاری جدی و نقدینگی بیش از اندازه در اقتصاد وجود دارد که در بخش‌های غیرمولد فعال بوده که بسیار هم به سیاست‌های دولت حساس است. به محض اینکه دولت نرخ ارز را از ۲۵۰۰ به سه هزار تومان افزایش دهد؛ بخشی از این نقدینگی‌های نامبرده در بازار ارز با انتظار افزایش بیشتر ورود پیدا می‌کند. در این صورت اولین تاثیر مستقیم آن این است که نرخ تورم دوباره به سمت بالا افزایش می‌یابد و در عین حال می‌تواند تاثیرات رکودی خود را هم داشته باشد.&raquo