این خبرنگار آمریکایی می‌نویسد ایران با وضعیت اقتصادی نابسامان، خزانه خالی، قیمت‌های پایین نفت و تداوم آثار منفی تحریم‌های غرب روبرو است، اما فقط یک شاخص است که همچنان رشد چشمگیری دارد و آن ساخت و ساز به خصوص ساختن مراکز خرید است. به نوشته این روزنامه، عملیات ساختمانی ۴۰۰ مرکز خرید در سراسر ایران آغاز شده است که ۶۵ مورد آن در تهران است.

نیو یورک تایمز مراکز خرید را نوعی شاخص توصیف می‌کند که نشان‌دهنده رونق سال‌های نه چندان دوری است که ایران درآمد نفتی فراوانی داشت و ظرف یک دهه ۷۰۰ میلیارد دلار را نصیب آن کرد. ایرانیان که که پول فراوانی داشتند و پولشان ارزش نسبتا بالایی داشت، به کالاهای لوکس علاقه‌‌مند و باعث رونق یافتن طرح‌های ساختن مراکز خرید شدند. با این حال، این رونق نشان‌دهنده دیگر عوامل هم هست، زیرا شرکت‌های ساختمانی و سرمایه‌گذاری عمدتا به برخی نهادها وابسته هستند. جمشید عدالتیان اقتصاددان در مصاحبه با نیو یورک تایمز می‌گوید با توجه به تحریم‌ها و اینکه جای دیگری برای سرمایه‌گذاری وجود ندارد، ساختن مراکز خرید تنها کار و کسب پول‌ساز در ایران است. به گفته وی، برخی نهادها تنها سازمان‌هایی هستند که پول دارند و سرمایه‌گذاری آنها در کاری که سودده است، منطقی است.

این نهادها با مشارکت بانک‌ها، ثروتمندان، برخی بنیادها و دیگر نهادها، مراکز خرید با اسامی غربی همچون رز، مگا مال و اطلس پلازا می‌سازند. در گذشته، خرید کردن در ایران تجربه‌ای یکنواخت بود و بیشتر مغازه‌ها لباس، وسایل برقی و کالاهای خانگی یکسانی را عرضه می‌کردند. تبلیغات که زمانی در تلویزیون و تابلوهای شهری ممنوع بود، اکنون مجاز است، اما فقط برای کالاهای ایرانی. مشتریان اکنون می‌توانند از کنار فروشگاه‌های نایکه و ماسیمو دوتی می‌گذرند، در سوپرمارکت طبقه همکف باگت تازه سفارش می‌دهند و در باشگاه ورزشی در طبقه بالای مرکز که رو به رشته کوه البرز دارد، ورزش می‌کنند.

حسن رفتاری مالک مرکز خرید پالادیوم به خبرنگار نیو یورک تایمز می‌گوید ما به آنچه مردم می‌خواهند انجام دهند، توجه می‌کنیم. آنها می‌توانند حین خرید کردن، پول خرج کنند، چیز بخرند و لذت ببرند. وی از خانواده‌ای است که مشهور به داشتن رستوران‌های چلوکبابی است. وی قبلا مجتمع‌های آپارتمانی مجلل می‌ساخت. وی مصرانه می‌گوید مرکز خرید وی صد در صد خصوصی است. وی اکنون ۲۵۰ فروشگاه این مرکز خرید را یکی یکی می‌فروشد. وی گفت ما ۱۰۰۰ پارکینگ داریم و تنها اشتباهم این بود که پارکینگ بیشتری نساختم.

مراکز خرید مشابه پالادیوم مثل قارچ در سراسر تهران رشد می‌کند. ۶۵ مرکز خرید اکنون در تهران در دست ساخت است و البته همه آنها در محلات ثروتمند تهران نیست. اکنون نزدیک ترمینال اتوبوس‌رانی جنوب تهران، ۳ مرکز خرید در حال ساخت است. مرکز خرید عظیم مگامال نزدیک فرودگاه مهرآباد تازگی افتتاح شد. در فاصله اندکی در شمال آن، مرکز خرید کورش قرار دارد. نمای آن کاملا غربی و مطابق ذائقه مشتریان طبقه متوسط و بالاست. یک مشتری در این مرکز خرید گفت تجربه لذت‌بخشی است. همه چیز زیر یک سقف گرده آورده شده است. مثل مراکز خریدی است که در دبی و ترکیه دیده‌ام.

خبرنگار نیو یورک تایمز معتقد است رشد این مراکز خرید موید نفوذ فزاینده شهرنشینان است که درامدها در طی سال‌های برقراری تحریم کاهش یافته است. وی می‌نوسد طی سال‌های پس از انقلاب رسانه‌های دولتی و پلیس بر ارزش‌های انقلابی تاکید می‌کنند، اما بسیاری از ایرانیان از تلویزیون ماهواره‌ای و اینترنت استفاده می‌کنند که حوزه دیدشان را گسترده کرده و سبب شده است تا آنان زندگی خود را با مردم ترکیه، مالزی، اروپا و دیگر کشورها مقایسه کنند. از این نظر، مراکز خرید به نوعی نماد طبقه متوطس در اقتصادی دولتی و نشان‌دهنده تمایل فزاینده مردم برای پیوستن به جهان نوین است. این روزنامه از قول کاظم علیرضا که از وی به عنوان محقق تاریخ نام می‌برد، می‌نویسد امروزه افراد شهری و طبقه متوسط زیادی در تهران هستند که به سبک زندگی غربی علاقه‌مند هستند. به گفته وی، ساخت و سازکنندگان نیازهای این مردم را با ارائه کردن مصرف‌گرایی به سبک شهرنشینی غربی و تغییر سبک زندگی ارائه می‌کنند. مراکز خرید مردم را راضی می‌کنند، دست کم حالا مردم از آنها راضی هستند.

اما کسانی که به اطلاعات اصلی دسترسی دارند، می‌گویند مسئله رونق مراکز خرید فقط وجه اقتصادی دارد. زیرا اساسا گروهی متشکل از ۱۰ تا ۲۰ فرد بسیار ثروتمند و نهادهای حکومتی این مراکز را می‌سازند. نیو یورک تایمز این خبر را به نقل از مدیر یک شرکت‌ طراحی نقل می‌کند که حاضر به معرفی خود نشد. به گفته وی، این ساخت و سازکنندگان از ساختن مجمتع‌های مسکونی به ساختن مراکز خرید تغییر جهت داده‌اند، چون بسیار سودده است. نیو یورک تایمز از قول یکی از نشریات تجاری می‌نویسد شرکت سازه پایدار قرن متعلق به یکی از نهادهاست که اکنون مشغول ساختن مرکز خرید رز در غرب تهران است. این نشریه نوشت که یکی از بانک‌های متعلق به نهادها و شرکت سرمایه‌گذاری مهرگان سرمایه‌گذاران مرکز خرید مگامال هستند.

جمشید عدالتیان که عضو اتاق بازرگانی تهران است، می‌گوید در شهر پرجمعیت و متراکمی مانند تهران، زمین زیادی برای ساختن مراکز خرید بزرگ وجود ندارد و زمین‌های موجود اغلب در مالکیت بنیادهای حکومتی است. وی می‌افزاید دولت وجود مراکز خرید را به بازار بی‌نظم ترجیح می‌دهد، زیرا جمع کردن مالیات بر ارزش افزوده که اکنون ۸ درصد است، آسان‌تر است. وی می‌گوید باید از۴ میلیون مغازه شخصی در ایران مالیات گرفت. هر چقدر آنها متمرکز باشند، بهتر است.

نیو یورک تایمز در پایان گزارش خود از قول مبین چراغی که از وی به عنوان معاون آقای رفتاری یاد می‌کند، می‌نویسد این مرکز خرید فقط فرهنگ خرید کردن ما را عوض نمی‌کند، بلکه این محلی است که مردم با هم مهربان هستند. بسیاری از افرادی که می‌بینید لبخند می‌زنند و به مانند دیگر جاهای شهر استرس‌زده نیستند.