سالھا است بخش قابل توجهی از بنزین و گازوئیل ایران به کشورھای ھمسایه به ویژه به همسایه های شرقی قاچاق میشود و بخش عمده ای از نیاز پاکستان به انرژی از طریق قاچاق سوخت در ایران تامین میگردد. بلوچستان و سند و پنجاب مھمترین مراکز جذب سوخت قاچاقی از ایران هستند. . مهمترین مشخصه سوخت قاچاق شده از ایران ارزان بودن آن است به همین علت است که حدود ٢۵ تا ٣٠ میلیون لیتر بنزین از ١١٠ تا ١٢٠ میلیون لیتر بنزین تولیدشده در ایران قاچاق میشود که رقم بسیار بزرگی است و خسارت مادی زیادی به کشور ما وارد می آورد. به ھمان میزان که قاچاق سوخت به ایران ضربه میزند؛ کشور پاکستان را نیز متضرر کرده است. این موضوع از قبل وجود داشته است به گونه ای که طبق اعلام وزارت نفت پاکستان د ر سال ١٣٨٥» قاچاق سوخت از ایران، این کشور را ساالانه از ٥٠ تا ٦٠ میلیارد روپیه معادل صد میلیون دلار درآمد مالیاتی محروم کرد.» اما این ضرر و زیان فقط متوجه دولت پاکستان نیست بلکه عرضه کنندگان بنزین در پاکستان نیز از این موضوع ناراضی اند. زیان آنھا بابت ورود بنزین قاچاق از ایران به کشورشان به قدری قابل توجه است که انجمن معامله کنندگان نفت در پنجاب و سایر ایالتھای شمال غربی پاکستان ھشدار داده اند چنانچه دولت اقدامی در جھت ممانعت از قاچاق سوخت انجام ندھد این انجمن نیز درجھت توزیع سوخت ایرانی وارد عمل خواھد شد.
قیمت گازوئیل در ایران لیتری ٣٠٠ تومان است که معادل ١٢ روپیه پاکستان می باشد اما قیمت رسمی گازوئیل در پاکستان ١٠١ روپیه است لذا گازوئیل بیشترین سھم قاچاق سوخت از ایران به پاکستان را به خود اختصاص داده است. بعد از اجرای تحریمھای آمریکا علیه ایران، قاچاق گازوئیل از ایران به پاکستان نیز ٦٢ درصد افزایش یافته است.
طبق گزارشی که اخیرا کمیته نفت مجلس سنای آمریکا ارائه داده است؛ کل فروش گازوئیل در پاکستان ١٫٤ میلیون تن طی ١٠ ماه در سال ٢٠١٩ کاھش یافت که دلیل آن افزایش قاچاق از ایران به پاکستان است. ضرر مادی که در پی قاچاق سوخت ارزان ایران به کشورھای ھمسایه نصیب کشور ما میگردد نیز، کاملا مشخص است. لذا پدیده قاچاق سوخت و آسیبھای وارده از آن به ھر دو کشور ایران و پاکستان ھمچنان پابرجاست و تا زمانی که نیاز پاکستان و افغانستان به سوخت ایران از راه قانونی برآورده نشود، قاچاق آن ادامه خواھد یافت. اھم آسیبھای ناشی از قاچاق سوخت ایران به کشورھای ھمسایه غربی در جدول 1 قابل مشاھده است.
موانع پیش روی پاکستان برای تجارت با ایران
با این وجود اما متاسفانه دولت های پیشین پاکستان علی رغم واقع شدن در مجاورت ایران و منابع عظیم گازی ، نفت و فراورده های آن به ویژه گازوئیل و بنزین ، برای خرید از ایران اقدام بنیادینی نکرده اند .مهمترین مانع در این مسیر را می توان تحریم های نفتی آمریکا علیه ایران دانست . امریکا یکی از مهمترین شرکای تجاری پاکستان هم در امر صادرات و هم واردات است.
بنابر این پاکستان همواره به بهانه تحریم های نفتی از بازار پر سودی که در همسایه غربی اش وجود دارد چشم پوسی کرده است. عربستان نیز عمده ترین صادر کننده نفت به پاکستان است و حکمرانان سعودی در ریاض نیست سایه منویات و روابط سیاسی خود با تهران را به اسلام آباد گسترانده اند و در مسیر روابط تجاری ایران و پاکستان مانع ایجاد می کنند.
مجموعه این عوامل باعث شده تا پاکستان در سالهای اخیر خریدار انرژی ایران نباشد و با این وجود در حال حاضر می توان با توجه به شرایطی که اکنون پاکستان و همچنین منطقه با آن مواجه است ، نسبت به فروش گازوئیل و بنزین به دولت فدرال پاکستان امیدوار بود چرا که :
-گازوئیل و بنزین ایران مشمول تحریمھای آمریکا نیست لذا ھیچ کشوری نمی تواند نگران برخورد ایاالت متحده باشد.
- عمرانخان که از حدود دو سال قبل نخست وزیر پاکستان شده، دو سفر به تھران داشته است؛ در دومین سفر در مھر ٩٨ نیز با رھبری معظم ھم دیدار کرد. این مقام عالی پاکستانی بارھا تاکید کرده به دنبال کاھش تنش میان آمریکا و عربستان با ایران است.
- نزدیکی عمران خان با گروهھای تندروی اسلامی فرصتی است که تھران میتواند با بھرهمندی از آن و از طریق مذاکراتی که با طالبان دارد، نخست وزیر پاکستان را ترغیب به تغییر رویه دولتھای پیشین این کشور در مواجھه با محصولات نفتی ایران کند. خاطرنشان میشود چندی قبل عمرانخان، اسامه بن لادن موسس القاعده را که در عملیات نیروھای امریکایی در خاک پاکستان کشته شد، «شهید» خطاب کرد که البته واکنشھای زیادی در پی داشت.
- موقعیت ترامپ در آمریکا و انتخابات پیشرو در این کشور به دلایل متعددی نظیر عدم مدیریت بحران کرونا، کشته شدن جورج فلوید شھروند سیاه پوست توسط پلیس آمریکا و غیره در حال حاضر به قدرت سابق نیست و متزلزل شده است و از این طریق میتوان به افزایش شانس موفقیت ایران برای حفظ بازار انرژی پاکستان امیدوار بود.
-بحرانھایی که در پاکستان در سال گذشته و در پی کمبود بنزین و ایجاد صفھای طویل در جایگاهھای عرضه سوخت رخ داد؛ اتفاقی است که تا پیش از این سابقه نداشت. برای ھمین میتوان به عنوان مولفه جدیدی در مذاکرات بین تھران و اسلام آباد مورد بحت قرار بگیرد. به عبارتی کاھش بخشی از تنشھا در پاکستان متکی به دیپلماسی انرژی است که پیشنهاد می شود در این مقطع زمانی توسط ایران پیگیری گردد.
ضرورت مدیریت قاچاق سوخت
باید توجه داشت حتی اگر پاکستان به دلیل فشار آمریکا حاضر به خرید انرژی از ایران نشد، حداقل می بایست راھکاری یافت که ایران از این قاچاق کمتر متضرر شود. در ھمین راستا پیشنھاد میشود یک کمیته مرزی متشکل از متخصصان مختلف تشکیل شده و راھکارھایی را برای "مدیریت قاچاق سوخت" ارائه دھد که عملیاتی و زودبازده ھم باشد. از جمله این راه حلھا می توان
ارائه بخشی از گازوئیل مازاد به فروشندگان مرزی سوخت با قیمتی بالاتر از آنچه که در سراسر کشور عرضه میشود اشاره کرد. این تصمیم از چند جھت کارساز خواھد بود. اولا با توجه به کمبود امکانات پرسنل مرزی که دو کشور ایران و پاکستان با آن مواجه ھستند، عملا کنترل مرزھا ھرگز امکانپذیر نبوده است. بیکاریھای فراگیر در استان سیستان و بلوچستان در کنار عوامل کم آبی و عدم توسعه نیافتگی استان، مزید بر علت شده تا مردم با وجود ھمه خطراتی که مسیر قاچاق آنان را تھدید میکند ،قاچاق سوخت را بری معیشت و بقای خود انتخاب کنند. لذا اگر بتوان سازوکاری تعیین کرد که بخشی از سوخت مازاد موقتا به طور قانونی به مردم نیازمند آن منطقه فروخته شده تا به داد و ستد مرزی مشغول شوند؛ و امنیت آنان تا مرز توسط نظارت دولت تامین شود؛ قطعا بخش زیادی از مردم که به کار قاچاق سوخت مشغول اند، ترجیح میدھند به این نوع داد و ستد که ضابطه مند خواھد بود، مشغول شوند. این پیشنھاد شاید نامتعارف و با ریسک بالا به نظر بیاید اما پیشبینی میشود با تجربه ناموفق کشورھا در مبارزه با پدیده قاچاق سوخت، اگر راھکار متفاوتی برای آن اندیشیده شود، در نھایت ھم جان مردم کمتر به خطر میافتد و ھم معیشت مردم سیستان و بلوچستان که درصد بیکاری در این استان بالا است، با بحران مواجه نگردد و در عین حال با کسادشدن بازار تاجران سوخت در سیستان و بلوچستان که از نیاز مالی مردم منطقه سواستفاده و بھرهبرداری میکنند؛ درآمد دولت افزایش یابد.
* جدول 1 : اهم آسیبھای ناشی از قاچاق سوخت ایران به کشورھای همسایه غربی
پایین – نمایه + 3 نمودار
پویایی های بازار انرژی
عباس ملکی- ١ -قیمت نفت برنت در روز جمعه به نزدیک ٤٠ دلار هر بشکه رسید. پایین بودن قیمت نفت بدلیل شیوع فراگیر بیماری کوید-١٩ و ممنوعیت های ناشی از آن در اروپا می تواند باشد. ایتالیا بیشترین تعداد مبتلا به بیماری را در روز پنجشنبه ثبت کرد. در ایالات متحده همراه با آتش شمارش آرا ریاست جمهوری در یک روز ١٢٠ هزار نفر مبتلا به بیماری مشخص شدند.
قیمت نفت تگزاس اینترمدییت در روز جمعه به ٢٠.٣٨ دلار هر بشکه رسید. قیمت برنت و تگزاس در هفته های پیش یکبار سقوط کرده بودند. قیمت گاز نیز مجددا از ٣ دلار به ٩٠.٢ دلار هر یک میلیون بی تی یو رسید. همچنان بخش تقاضا در نیاز به حامل های هیدروکربوری کمتر از پیش بینی است.
٢ - بایدن پیروز انتخابات آمریکا شده است. از طرف دیگر، رفتار ترامپ حاکی از آن است که نتیجه انتخابات را نخواهد پذیرفت. همچنین نتیجه انتخابات حاکی از آن است که ممکن است سنا در دستان جمهوریخواهان باقی مانده، اکثریت دمکراتها در مجلس نمایندگان با تعداد کمتری از نمایندگان دمکرات نسبت به قبل همراه باشد. در این صورت حتی با پیروزی بایدن، ممکن است تصویب قوانینی برای افزایش مالیات، ارائه محرک های مالی و کمک به پروژه های زیربنایی با مخالفت سنا امکان پذیر نگردد. بایدن با بحران های متعددی مانند شیوع کرونا، بیکاری، تغییرات آب و هوایی و شکاف به وجود آمده در بخش سیاسی آمریکا روبروست.
بورس آمریکا همچنان در شاخص های بالا باقی مانده در حالیکه ارزش دلار به پایین ترین مقدار خود در دو ماه اخیر رسیده و اوراق قرضه به انتخابات عکس العملی نشان نداد.
در هفته منتهی به پایان اکتبر مشخص شد که صادرات نفت آمریکا از ٢٦٥.٢ میلیون بشکه در روز در هفته گذشته به ١٩٥.١ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. بگزارش پلاتس تولید نفت آمریکا پیش بینی می شود در ٢٠٢١ مقدار ٢.١ میلیون بشکه در روز کمتر از ٢٠٢٠ بوده و صادرات آمریکا در ٢٠٢١ نیز تنها حدود ١.٢ میلیون بشکه در روز باشد.
وضعیت اقتصاد همراه با رکود آمریکا طوریست که رشد ٥ ساله اشتغال از بین رفته و اندازه نیروی کار آمریکا از زمانی که ترامپ بر سر کار آمد کمتر است. در بخش اکتشاف و استخراج نفت و گاز شیل ٧٠ درصد از ١٠٠ هزار شاغل در این صنعت بیکار شده اند که پیش بینی می شود تا انتهای ٢٠٢١ به کار باز نگردند.
٣ -همان طور که درهفته گذشته گفته شد، اقتصاد چین در حالت بهبودی است. در برنامه پنج ساله چهاردهم چین (٢٠٢٥-٢٠٢١ (که در کنگره حزب تصویب شده، به بخش انرژی تاکید فراوان شده است. به نظر می آید پیامدهای بیماری کووید-١٩ برای هر کشوری مشکلات فراوانی به همراه داشت، برای چین واردات و مصرف انرژی های فسیلی را افزایش داده است.
نیروگاه های تولید الکتریسیته با سوخت ذغال سکویی برای رشد تولید ناخالص داخلی داشته است. چین از قیمت ارزان حامل های انرژی سود جسته، سنگ به کار گرفته شده اند. قیمت نسبتا ارزان ال ان جی نسبت به قبل از کرونا، دستور حکومت برای تحویل گاز با قیمت های کمتر به صنایع، و نفت ارزان همه و همه به اقتصاد چین برای یک شکوفایی دیگر کمک نموده اند.
از طرف دیگر صندوق بین المللی پول معتقد است که چین با توجه به بازگشت به رشد تولید ناخالص داخلیش می تواند مسئولیت های بین المللی برای بهبود اقتصاد جهانی به عهده بگیرد.
به گزارش چاینادیلی این مسئولیت ها می تواند گسترش دسترسی به واکسن کرونا، تمهید تسویه بدهی ها، ادامه سرمایه گذاری بر بخش زیربناهای جهانی باشد. صندوق پول نرخ رشد متوسط چین را در ٢٠٢٠ ٩.١ درصد و در ٢٠٢١ ،٢.٨ درصد پیش بینی کرده است.
۴ -ممکن است که اوپک عرضه اضافه ٢ میلیون بشکه در روز که گفته می شد از ماه ژانویه ٢٠٢١ به بازار سرازیر کند را به تعویق اندازد. وضعیت تقاضا آن طور که انتظار می رفت در پس از موج اول بیماری کووید-١٩ رو به بهبودی نرفت.
۵ -واردات هند از گاز طبیعی مایع شده (ال ان جی) در ماه سپتامبر نسبت به ماه قبل ٥.٣٢ درصد افزایش یافته و به ٦٤٣.١ میلیون تن رسید. همچنین تولید گاز مایع ناشی از نفت (ال پی چی)درداخل هندوستان نیز در ماه سپتامبر به ٩٢٣ هزار تن رسید. افزایش تقاضا برای انرژی بخصوص ال ان جی و ال پی جی در دو ماه پیاپی اوت و سپتامبر نشان دهنده راه افتادن مجدد اقتصاد هند می باشد.
۶ -گزارش رسیده است که پالایشگاه داران ایالات متحده آمریکا در تلاش برای تعامل با انرژی های تجدیدپذیر می باشند. در حالیکه انجمن صاحبان پالایشگاه ها در آمریکا تا کنون میلیونها دلار برای لابی کردن در واشنگتن دی سی هزینه کرده اند تا مانع تصویب و ابلاغ قوانین محدود کننده انرژی های فسیلی گردند، اما درعمل اکنون برخی از آنان بدنبال تغییر خط تولید خود برای ایجاد ظرفیت جهت سوخت های ناشی از انرژی های نو هستند.
برخی از آنان در حال کم کردن ظرفیت تصفیه انرژی های هیدروکربوری هستند. بخصوص اکنون که تقاضا برای چنین فرآورده هایی بخاطرکرونا و کم شدن مسافرت کمتر شده است.
گزارش ها حاکیست که در آینده نزدیک یک میلیون بشکه در روز از ظرفیت سوخت های وابسته به نفت خام در آمریکای شمالی کم خواهد شد. ضمن این که یک تا ٥.١ میلیون بشکه دیگر نیز در میان مدت کاهش تقاضا متصور است. می توان از انبارهای نفت خام و یا فرآورده های هیدروکربوری برای ذخیره کردن فرآورده های تجدیدپذیر مانند روغن سویا، روغن حیوانی، و یا روغن خوراک پزی استفاده شده، بکار برد، به تدریج از امتیازات و اعتبارات دولتی استفاده کرده، و به تدریج خط تولید فرآورده بیودیزل و سوخت هوایی پایدار (SAF (را راه انداخت.
٧ -تولید نفت عراق شامل منطقه خودمختار کردستان در ماه اکتبر نسبت به ماه سپتامبر ٧.٦ درصد رشد داشته است. عراق بعنوان دومین تولیدکننده نفت اوپک در ماه اکتبر ٨٤٢.٣ میلیون بشکه در روز تولید کرده است. توسط اوپک مقرر شده بود عراق ٨٠٤.٣ میلیون بشکه در روز تولید نماید. عراق در برخی از ماه های قبل در ٢٠٢٠ نیز اضافه تولید داشته است.
٨ -تعداد نفتکش هایی که از کانال سوئز عبور کرده اند در ماه اکتبر سال جای ٢٧ درصد نسبت به همین ماه در سال گذشته کاهش نشان می دهد. از ابتدای سال جاری تا انتهای اکتبر ٣٧٠٨ تانکر از کانال سوئز گذشته اند.
نظرات کاربران