زندگی صنعت ایران در مهر ماه

بررسی رشد تولید صنایع در شهریور و مهر 99 نسبت به مدت مشابه سال قبل نشان می دهد که رشد تولید تمامی صنایع به جز صنعت منسوجات در مهر ماه بهتر از رشد آنها در شهریور ماه بوده است. همچنین روند افزایشی رشد صنعت پتروشیمی (محصولات شیمیایی) نیز در ماه های اخیر قابل توجه بوده و از 5.5- (منفی) درصد در تیرماه به محدوده صفر در مرداد و 2.9 در شهریور رسیده است. در مهرماه نیز رشد این صنعت به 7.7 رسیده که رقم قابل توجهی محسوب می شود. از سوی دیگر بیشترین رشد تولید مانند ماه های اخیر به صنعت لاستیک و پلاستیک با 25 درصد و بعد از آن به خودرو سازی با 20.2 تعلق می گیرد و کمترین رشد نیز به صنعت منسوجات و محصولات کاغذی مربوط می شود.

در این رابطه و به منظور تحلیل جامع از چرایی تغییرات تولید تنها بررسی آمار تولید به تنهایی اکتفا نکرده و نیاز به بررسی تغییرات در موجودی انبار محصولات یا مواد اولیه نیاز است. زیرا این امر علاوه بر اینکه تحلیل بهتری از تغییرات ارائه می دهد، از آنجا که شاهدی از وضعیت بازار ارز و تقاضاست، می تواند در پیش بینی روند آتی تولید نیز موثر باشد.

محدودیت مالی و رشد صنعت

در اقتصاد ایران محدودیت نقدینگی در صنایع همواره از اصلی ترین مشکلات تولید بر شمرده می شود. هر چند که محدودیت مالی برای همه شرکت ها به یک اندازه نیست، بررسی آمارها از آذر97 تا اسفند 98 نشان می دهد که رشد تولید در شرکت هایی که محدودیت مالی شدیدتری داشته اند کمتر از رشد تولید شرکت های با محدودیت مالی کمتر است.

این آمارها همچنین نشان می دهد که در فروردین 99 کاهش تولید قابل توجه به واسطه همه گیری کرونا اتفاق افتاده، ولی دوباره از اردیبهشت 99 به بعد رشد تولید گروه با محدودیت شدید کمتر از گروه با محدودیت مالی کم بوده است.

صادرات و رشد صنعت

از آنجا که رشد تولید در برخی صنایع به شدت وابسته به بازارهای صادراتی است، بررسی ها نشان می دهد که با توجه به اینکه در ماه های ابتدایی سال 98 رشد تولید در شرکت های صادرات محور بیشتر از شرکت های کمتر صادرات محور بوده است، محدودیت های صادراتی نه تنها مانعی جدی برای رشد منفی صنعت نبوده، بلکه باعث بهبود وضعیت کلی صنعت نیز شده است. در شهریور 97 به طور متوسط رشد تولید گروه شرکت های صادرات محور شدید بیش از 12 درصد بیشتر از رشد تولید گروه شرکت های کمتر صادرات محور بوده است. در این سال با توجه به اینکه رشدتولید شرکت های صادراتی در محدوده مثبت و نزدیک به صفر در نوسان بود، اما با نزدیک شدن به پایان سال نرخ رشد شرکت های غیر صادرات یاز 17- درصد در ابتدای سال 98 به نزدیک صفر درصد در ماه های آخر سال رسیده بود و از این رو می توان گفت که صادرات محوری در نیمه دوم سال 98 را نمی توان محرک قوی برای رشد تولید تلقی کرد؛ زیرا تفاوت رشد این دو گروه ناچیز بوده است. البته اینکه نرخ رشد گروه صادراتی در نیمه اول سال 99 همواره بیشتر از گروه شرکت های غیر صادراتی بوده است، امری خدشه ناپذیر است. اما اینکه تفاوت در نرخ رشد در ماه های اخیر تقریباً ثابت بوده و حتی ماهش نیز داشته است، نشان دهنده این ات که محرک تغییر در بخش صادراتی نمی تواند محرک اصلی رشد تولید باشد.

واردات و رشد صنعت

از آنجا که وابستگی به واردات در بین صنایع و حتی شرکت های مختلف متفاوت است، بدیهی است که مشکلی مانند تحریم که واردات را مختل می کند بر روس صنایع وابسته تر اثر بیشتری خواهد داشت. بررسی آمارها بر روی شرکت ها با درجه وابستگی شدید به واردات و شرکت ها کمتر وابسته، مشخص می شود، تفاوت رشد شرکت های واردات محور با سایر شرکت ها قبال ملاحظه بوده و کاهش تولید صنعتی در ماه های قبل عمدتاً ناشی از کاهش رشد تولید شرکت های واردات محور بوده است. به گونه ای که در شهریور ماه شرکت های واردات محور رشد منفی 12.4 درصدی داشته و شرکت های غیر واردات محور تنها منفی 1.5 درصد بوده است. اما در مهر ماه این شکاف رشد کاهش یافته و رشد شرکت های واردات مور در این ماه به طور متوسط تنها 5.5 درصد کمتر از سایر شرکت ها بوده است و در دی ماه به 1.5 درصد رسیده است. از این رو می توان گفت که در ماه های اخیر محدودیت های وارداتی مانع اصلی رشد تولید صنعتی نبوده و متوسط رشد دو گروه شرکت با وابستگی شدید به واردات و سایر شرکت ها در زمستان 98 کمتر از دو درصد بوده است. از سوی دیگر شوک به تولید ناشی از شیوع کرونا در شرکت های واردات محور اثر کمتری نسبت به سایر شرکت ها داشته است، به گونه ای که در فروردین ماه امسال تولید در شرکت هایی که واردات محورتر بوده اند، کمتر کاهش داشته است. همچنین در ماه های اخیر رشد تولید این دو گروه به هم نزدیک شده و در مهر ماه اختلاف رشد این دو گروه به زیر یک درصد رسیده است.

کالاهای واسطه، مصرفی و سرمایه گذاری

تولید صنایع را می توان بر اساس ماهیت و کارکرد محصولات به سه گروه کالاهای مصرفی، واسطه ای و سرمایه ای تقسیم کرد. از آنجا که عوامل اثرگذار بر روی این کالاها با یکدیگر متفاوت است، طبیعی است که روندهای متفاوتی نیز داشته باشد. طبق بررسی های به عمل آمده، روند رشد تولید این کالاها در سال های 97 و 98 نشان می دهد که بیشترین کاهش تولید مربوط به کالاهای نهایی (مصرفی و سرمایه ای) بوده است و تولید کالاهای واسه ای در این دوره کاهش به مراتب کمتری را تجربه کرده است. رشد کالاهای سرمایه ای در ماه های اخیر نوسانات زیادی داشته است و در بهمن و اسفند 98 جهش یکباره ای در رشد این محصولات مشاهده می شود. در فروردین 99 با وارد شدن شوک کرونا، شاهد کاهش قابل ملاحظه تولید محصولات کالاهای سرمایه ای بوده ایم. تولید این محصولات در فروردین ماه 47 درصد از مدت مشابه سال گذشته بوده است. کاهش شدید تولید در فروردین ماه برای کالاهای سریمایه ای جبران شد و رشد شاخص تولید این محصولات از خرداد ماه به بعد مثبت شد. همچنین رشد تولید کالاهای سرمایه ای در مهر ماه نسبت به مدت مشابه 2.7 درصد بوده که کمتر از رشد محصولات واسطه ای و مصرفی است.

از سوی دیگر رشد تولید کالاهای واسطه ای بعد از یکسال رشد ثبت در فروردین 99 منفی شد. رشد تولید کالاهای واسطه در فروردین نسبت به مدت مشابه به منفی 8.77 درصد رسیده اس که در دو سال اخیر بی سابقه بوده است. البته ادامه این روند رشد تولید کالاهای واسطه در اردیبهشت ماه به منفی 9.4 درصد رسید هاست. در خرداد ماه نیز کاهش رشد تولید در این گروه متوقف شده و در شهریور بعد از 6 ماه رشد، این گروه مثبت شده و در مهرماه به 3.3 درصد رسیده است.

سودآوری در صنایع

اگر چه سودآوری در شرکت ها و صنایع مساله مالی به حساب می آید، ولی باید به این نکته توجه کرد که برای تداوم تولید و پایداری رشد در صنعت داشتن حاشیه سود مطمئن از الزامات به شمار می آید. با بررسی جدول سودآوری شرکت های تولید بورس در بازه عملکردی سال 98 و شش ماهه نخست سال جاری، شاخص ها نشان می دهند که از میان 439 شرکت که اطلاعات آنها در دسترس بوده، در سال 98 معادل 51 شرکت زیان دهد وجود داشته است که این تعداد نسبت به سال 97، 12 واحد کاهش داشته است. البته در سه ماهه نخست 99 از 426 شرکت، 77 شرکت زیان ده وجود داشته که نسبت به مدت مشابه سال قبل، 19 شرکت از تعداد شرکت های زیان ده کمتر شده است. همچنین در 6 ماهه نخست امسال از 419 شرکت که صورت های مالی مربوطه را منتشر کرده اند، 51 شرکت زیان ده وجود داشته که نشان می دهد تعداد شرکت های زیان ده نسبت به مدت مشابه سال قبل 20 واحد کاهش پیدا کرده است.

آمارها در خصوص سود اسمی نیز که عمدتاض ناشی از رشد قیمت هاست، نشان می دهد مجموع سود 439 شرکت بورسی در سال 98 نسبت به سال قبل 56.8 درصد رشد داشته است. سود اسمی شرکت ها در سه ماهه ابتدای 99 نسبت به مدت مشابه سال قبل 20.57 درصد افزایش داشته است. این نرخ سود اسمی در مقایسه با نرخ رشدی که در سال 98 به دست آمده(یعنی 56.8) کاهش در نرخ رشد سود اسمی را نشان می دهد. این کاهش نرخ رشد را می تواند به شیوع کرونا و تعطیلی واحدها نسبت داد، چرا که این کاهش نرخ رشد در شش ماهه جبران می شود و مجموع سود اسمی 419 شرکت در شش ماهه 99 حدود 64.8 درصد رشد می کند.

در این رابطه در بین صنایع مهم شرکت های خودروسازی و ساخت قطعات بدترین وضعیت را دارند به گونه ای که از مجموع 36 شرکت در بازه سال 98 تا سه ماهه و شش ماهه 99 به ترتیب 10، 15 و 10 شرکت زیان ده بوده و در مجموع سود خالص کل شرکت های این صنعت در دروه های اخیر منفی بوده است. هر چند زیان این شرکت ها در سال 98 نسبت به سال 97 کاهش 54 درصدی داشته است، ولی به رشد مثبت نرسیده و زیان آنها در شش ماهه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل بیشتر شده است.

در بین صنایع رشد سود اسمی صنایع دارویی و محصولات غذایی به طور قابل ملاحظه ای بیشتر از صنایع دیگر بوده است، به گونه ای که در شش ماهه اول امسال رشد سود خالص صنایع دارویی و محصولات غذیی نسبت به مدت مشابه به ترتیب 83.5 و 195 درصد بوده است. صنایع و محصولات شیمیایی و فلزات اساسی نیز که عمدتاً وارداتی هستند در شش ماهه نخست امسال رشد سود خالص اسمی آنها به ترتیب 48.3 و 64.7 درصد بوده که نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش داشته است.