بوریس جانسون که روزگاری با پشتگرمی حضور رییس‌جمهوری ضد اتحادیه اروپا در کاخ سفید، با تهدید خروج بدون توافق از سران اروپایی امتیاز می‌خواست، حالا نگران است که دولت جدید امریکا، مانند دولت باراک اوباما، تجارت با اتحادیه اروپا و چندجانبه‌گرایی را به دوستی با «جزیره سرگردانی» در شمال غرب اروپا ترجیح دهد. در شرایطی که کسب و کارها و صنایع بریتانیا مضطرب، چشم‌انتظار یک معجزه در بروکسل هستند، نخست‌وزیر مستاصل بریتانیا، به هر دری می‌زند تا مجبور نشود قافله‌ای را که 4 سال پیش برای خروج از بریتانیا اتحادیه اروپا تجهیز کرده است در میانه اقیانوس تنها و جدا افتاده از جهان خارج رها کند. درست 20 روز دیگر، روز یک ژانویه 2021، بریتانیا رسما تمامی همکاری‌های خود را با اتحادیه اروپا قطع می‌کند. اقتصاد بریتانیا دیگر از قوانین اتحادیه پیروی نمی‌کند و همزمان به دیگر دولت‌های اروپایی هم اجازه نخواهد داد که بر اساس قواعد حاکم بر اتحادیه از بازار و سرزمین‌های این کشور استفاده کنند. نیروی دریایی بریتانیا، روز شنبه اعلام کرد که چندین ناو جنگی و قایق‌های مرزبانی را برای جلوگیری از ورود کشتی‌های ماهیگیری خارجی به آب‌های بریتانیا در وضعیت آماده‌باش قرار داده است. مساله ماهیگیری در آب‌های سرزمینی بریتانیا، یکی از سه اختلاف باقیمانده میان بروکسل و لندن برای توافق جامع تجاری است، اروپا خواستار حق امتیاز بهره‌برداری از منابع شیلات بریتانیا، به ازای مجوز استمرار صادرات آزاد به کشورهای اروپایی است، در برابر بریتانیا معتقد است که حق انحصاری بهره‌برداری و صادرات شیلات در آب‌های سرزمینی‌اش باید مختص بریتانیا باشد، همزمان اجازه صادرات آزاد و ترجیحی ماهی به کشورهای اروپایی هم همچنان حفظ شود. بوریس جانسون، روز جمعه بعد از انجام گفت‌وگویی بدون نتیجه با اورسلا فن در لاین، رییس کمیسیون اروپایی در شهر بلیت انگلیس به خبرنگاران اعلام کرد که هر چند هنوز امیدهایی برای رسیدن به توافق وجود دارد، اما این امیدها روز به روز کم‌رنگ‌تر می‌شوند و امکان برگزیت بدون توافق «بسیار بسیار زیاد» است. جانسون گفت: «ما قطعا روز یک ژانویه به هر آنچه می‌خواهیم می‌رسیم. اما این هدف ممکن است با آنچه قبلا ترجیح می‌دادیم به آن برسیم متفاوت باشد، اما تردیدی ندارم که کشور ما می‌تواند آماده شود تا سربلند از استانداردهای تجارت جهانی بیرون بیاید.»
یک‌سال مذاکره بی‌نتیجه
11 بهمن ماه سال گذشته بود که بعد از سه سال کشمکش، دولت بریتانیا رسما خروجش را از اتحادیه اروپا اعلام کرد. به‌رغم اجرایی شدن برگزیت، اتحادیه اروپا به دولت بریتانیا یک‌سال فرصت داد که همچنان از مزایای اقتصادی و تجاری عضویت در اتحادیه برخوردار باشد. در طول این یک‌سال قرار بود که طرفین به یک توافق جامع تجاری برای تعریف روابط تجاری و اقتصادی اتحادیه اروپا با عضو سابقش برسد. اما به نوشته رسانه‌های بریتانیایی، سه اختلاف همچنان میان طرفین باقیمانده است.
1- شیلات و صید آبزیان: نخستین اختلاف‌نظر در مورد ماهیگیری و بهره‌برداری از منابع شیلات است. اتحادیه اروپا معتقد است که اگر بریتانیا قصد دارد همچنان برای صادرات آبزیان به بازار واحد اروپایی مجوز داشته ‌باشد، باید دست‌کم 10 سال وضعیت کنونی استفاده اشتراکی از آب‌های منطقه را ادامه دهد. بریتانیا به‌رغم به اشتراک گذاشتن آب‌های سرزمینی‌اش با دیگر کشورهای اروپایی، باز هم درآمد زیادی از صادرات آبزیان به کشورهای اروپایی دارد. بیش از سه‌چهارم از صادرات آبزیان بریتانیا، سال گذشته به اتحادیه اروپا بود. بروکسل تهدید کرده است که اگر بریتانیا توافقی برای استمرار وضع موجود در استفاده اشتراکی از آب‌هایش امضا نکند، اتحادیه اروپا دسترسی بریتانیا برای صادرات شیلات به بازار واحد اروپایی را محدود می‌کند.
2- استاندارد و قوانین رقابتی: اتحادیه اروپا معتقد است بریتانیا نباید ناگهان تمامی استانداردها و قواعد سختگیرانه اتحادیه اروپا در تولید و بازار کار را نادیده بگیرد. اروپایی‌ها معتقدند که لندن ممکن است با حذف استانداردها و قواعد سختگیرانه در حوزه‌های مختلف، از جمله محیط زیست، حقوق کارگران، مالیات و یارانه دولت به صنایع، امکان رقابت از رقبای اروپایی را سلب کند و اجناسی بسیار ارزان‌تر به بازار واحد اروپایی سرازیر کند. با این حال، طرف بریتانیایی تاکید می‌کند که اساسا رای برای برگزیت با این انگیزه بود که دست و پای بریتانیا از قید و بند قوانین و کاغذبازی‌های اروپایی راحت شود. با این حال اروپایی‌ها تاکید دارند که آنچه به این توافق بستگی دارد دسترسی ترجیحی بریتانیا به بازار واحد اروپایی و بازار 27 کشور همسایه‌اش است.
3- داوری و رسیدگی به دعاوی: اروپایی‌ها معتقدند که بریتانیا باید در توافق تجاری جدید مجازات‌های خودکار در صورت نقض تعهد و عهدشکنی تحمل کند. بروکسل تاکید دارد که اگر بریتانیا در ایفای تعهداتش در یک زمینه بدعهدی کرد، باید این امکان برای اروپایی‌ها وجود داشته ‌باشد تا اقدام متقابل در حوزه‌ای دیگر انجام دهند تا همان اندازه که خسارت به طرف اروپایی وارد شده است، بریتانیایی‌ها تقاص بدهند.
اختلافات حل نشده دیگر
اما مساله تجارت تنها اختلاف حل نشده میان اتحادیه اروپا و بریتانیا نیست، مسائلی مانند همکاری‌های امنیتی و اطلاعاتی، از جمله مسائل دیگری است که دو طرف در مورد آن اختلاف نظر دارند. مساله ایرلند شمالی و باز ماندن مرزهای ایرلند شمالی با جمهوری ایرلند، بخش دیگری از اختلافات است. هرچند دو طرف در روزهای گذشته خبر از رسیدن به یک توافق مقدماتی در مورد آینده مرزهای ایرلند شمالی با جمهوری ایرلند داده‌اند، اما جزییات این موافقتنامه هنوز به تصویب نهایی دو طرف نرسیده است.
نگرانی از سیاست بایدن
سال 2016 در آستانه برگزاری همه‌پرسی برگزیت، باراک اوباما نخست‌وزیر وقت ایالات متحده امریکا در اظهاراتی کم سابقه که از سوی سیاستمداران هوادار خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا «دخالت امریکا در مسائل داخلی بریتانیا» ارزیابی شد، گفته ‌بود که اگر بریتانیا از اتحادیه اروپا خارج شود در نوبت آخر صف توافق‌های تجارت ترجیحی با ایالات متحده قرار می‌گیرد. بعد از همه‌پرسی مشخص شد که تهدید اوباما نتیجه چندانی در نظر اکثریت مخالف عضویت در اتحادیه اروپا نداشت، اما صرف وجود چنین تهدیدی، سران بریتانیا را نسبت به آینده پسابرگزیت نگران می‌کرد چراکه مقام‌های لندن امیدوار بودند با کاهش داد و ستد و تجارت آزاد با کشورهای عضو اتحادیه، بتوانند امریکا را به عنوان یک شریک تجاری مهم، جایگزین اروپا کنند. چند ماه بعد از همه‌پرسی برگزیت، انتخاب ترامپ به عنوان رییس‌جمهور امریکا، امید را در دل ساکنان ساختمان شماره 10 دانینگ استریت زنده کرد. ترامپ نه تنها برگزیت را تهدیدی برای روابط تجاری لندن و واشنگتن نمی‌دید، بلکه دولت ترزا می، نخست‌وزیر وقت بریتانیا را به شتاب در خروج از اتحادیه اروپا و امضای یک توافق جامع تجارت آزاد با امریکا تشویق می‌کرد. وقتی بوریس جانسون به مقام نخست‌وزیری رسید، دوران ماه عسل هواداران برگزیت هم آغاز شد، جانسون با پشتگرمی حضور ترامپ در کاخ سفید و وعده امضای توافق جامع تجاری با امریکا، در مذاکرات با اتحادیه اروپا اسب برگزیت بدون توافق را می‌تازاند تا برای توافق برگزیت امتیاز بگیرد. اما حالا خلف اوباما به ریاست‌جمهوری امریکا رسیده است. 20 روز بعد از قطع کامل روابط بریتانیا و اتحادیه اروپا، جو بایدن زمام امور در کاخ سفید را در اختیار می‌گیرد، رییس‌جمهور که گفته قصد دارد روابطش با متحدان سنتی امریکا را احیا کند و واشنگتن را به جامعه جهانی و چندجانبه‌گرایی بازگرداند. اوصاف سیاست خارجی دولت بعدی امریکا، بوریس جانسون را که به تک‌روی و یک‌جانبه‌گرایی ترامپ امیدوار بود، به ‌شدت نگران خواهد کرد.