وزرای خارجه 6 کشور کویت، بحرین، قطر، عمان، عربستانسعودی و امارات متحده عربی، روز یکشنبه در جلسه مجازی وزرای خارجه برای تعیین دستور کار نشست سران گردهم آمدند. جلسه مقدماتی وزرای خارجه کشورهای عضو معمولا، با فاصله کمی از جلسه سران برگزار میشد، اما به نظر میرسد که جلسه اخیر برای رایزنی جهت حل و فصل اختلافات دیپلماتیک میان قطر و چهار کشور محاصرهکننده عربی، با فاصله بیشتر برگزار شود. به نوشته رسانهها در صورتی که این نشست موفقیتآمیز باشد، انتظار میرود تا هفته آینده و قبل از برگزاری اجلاس سران شورای همکاری خلیجفارس، توافقی میان کشورهای عضو، دستکم درخصوص بازگشایی آسمان کشورهای عربی همسایه به روی پروازهای قطری به دست بیاید. در صورت رفع اختلافات دیپلماتیک، ممکن است با حضور امیر قطر، بعد از سه سال و نیم، بار دیگر نشست سران شورا با حضور قطر و کشورهای محاصرهکننده برگزار شود.
عربستانسعودی، امارات متحده عربی، بحرین و مصر، چهار کشوری بودند که خرداد ماه سال ۱۳۹۶ در اقدامی هماهنگ قطع کامل روابط سیاسی و اقتصادی و محاصر کامل مرزی قطر را اعلام کردند. چهار کشور عربی با صدور بیانیهای ۱۳ شرط برای برقراری روابط عادی با قطر اعلام کردند که از جمله آنها قطع روابط صمیمانه با تهران، اخراج نظامیان ترکیه از خاک قطر، اخراج رهبر معنوی اخوانالمسلمین از خاک قطر، تعطیلی شبکه خبری الجزیره و «قطع حمایت از تروریسم» بود.
آشتی علیه ایران؟
برخی رسانهها و تحلیلگران غربی، تلاش عربستان برای آشتی با قطر را در راستای احیای اتحاد علیه ایران در میان کشورهای حاشیه خلیجفارس توصیف میکنند. خبرگزاری رویترز روز یکشنبه با انتشار خبر برگزاری نشست وزرای خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس نوشت که این نشست با هدف حل «اختلافاتی که باعث ایجاد مانع برای اتحاد علیه ایران شده است» برگزار شد. با این حال، ایران رسما از هرگونه پیشرفت در زمینه آشتی میان کشورهای عربی جنوب خلیجفارس استقبال کرده است و آن را در راستای ثبات منطقه توصیف میکند .
خرداد ماه سال جاری در سومین سالگرد آغاز محاصره قطر توسط چهار کشور عربی، رسانههای امریکایی از تلاش رییسجمهور امریکا برای آشتی در خلیجفارس برای افزایش فشار بر ایران خبر داده بودند. 6 ماه پیش وال استریت ژورنال در گزارشی نوشت، دونالد ترامپ رییسجمهوری امریکا، عربستانسعودی و امارات را تحت فشار قرار داده تا به ممنوعیت اعمال شده علیه شرکتهای هواپیمایی قطر برای پرواز در آسمان این کشورها پایان دهند. ماه گذشته در پی سفر داماد دونالد ترامپ، به عربستان و قطر، این ادعا مجددا توسط رسانههای امریکایی تکرار شد.
نیمه آذر ماه امسال، جارد کوشنر، داماد رییسجمهور امریکا در سفری به عربستانسعودی و قطر با محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی و تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر دیدار و گفتوگو کرد. به گزارش رسانهها هدف اعلام شده این سفر میانجیگری میان قطر و عربستان برای حل اختلافات و گشودن حریم هوایی سعودی به سوی هواپیماهای قطری و نیز گشودن مرزهای زمینی آن به منظور محروم کردن ایران از ۱۰۰ میلیون دلار در سال از عبور هواپیماهای قطری از حریم هوایی ایران که در حال حاضر انجام میشود.
بلافاصله بعد از این سفر بود که ناصر محمد احمد الصباح، وزیر خارجه و اطلاعرسانی کویت در بیانیهای از پیشرفت جدی در گفتوگوها برای حل بحران دیپلماتیک خلیجفارس و توافق قریبالوقوع میان طرفین خبر داد. وزیر خارجه کویت در این بیانیه از تلاشهای رییسجمهور امریکا و داماد او هم تشکر کرد. در پی اعلام این خبر، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با انتشار پیامی به زبان عربی در حساب کاربری توییتر خود، از پیشرفتها در زمینه آشتی در خلیجفارس استقبال کرد. ظریف نوشت: «از تفاهمات اعلامی کویت در خلیجفارس استقبال میکنیم. سیاست دیرینه ایران دیپلماسی، روابط مبتنی بر حسن همجواری و گفت و گوی منطقهای است. امیدواریم این آشتی به ثبات و توسعه سیاسی و اقتصادی برای همه ملتهای منطقه ما کمک کند.»
آشتیکنان دوم ریاض
بعد از ماهها گمانهزنی و دو تلاش ناموفق کویت برای تشکیل نشست سران با حضور پادشاه عربستان و امیر قطر، مقامهای کویتی امیدوارند که نشست هفته آینده، ۵ ژانویه در ریاض، توافقی برای آشتی میان قطر و کشورهای محاصرهکننده ایجاد شود. امیر فقید کویت، صباح احمد جابر الصباح، سال گذشته در تلاشی ناموفق برای ایجاد آشتی در شورای همکاری خلیجفارس، از پادشاه سعودی خواسته بود تا امیر قطر را برای شرکت در نشست چهلم سران شورا در ریاض دعوت کند. بهرغم ارسال دعوتنامه عربستانسعودی برای شرکت امیر قطر، نهایتا این طرح ناموفق ماند و وزیر خارجه قطر به نمایندگی از دوحه در نشست سال گذشته شرکت کرد. یک سال قبل از آن، در نشست کویت، بهرغم حضور امیر قطر، سه کشور محاصرهکننده عضو حاضر به شرکت در بالاترین سطح نشدند و فقط وزرای خارجه خود را به اجلاس سران اعزام کردند. با این حال سهشنبه هفته آینده بار دیگر قرار است که نشست چهلم و یکم سران کشورهای عضو بار دیگر در ریاض برگزار شود. در نشست قبلی، امیر فقید کویت، حتی بعد از شکست میانجیگریاش برای حضور امیر قطر در جلسه، شخصا تلاش کرد تا با کنار کشیدن پادشاه سعودی و وزیر خارجه قطر، دستکم به شکل ظاهری دوستی و تفاهم آنها را در مقابل دوربینهای تلویزیونی به نمایش بگذارد، اما پادشاه سعودی بهرغم اصرار امیر کویت، حاضر به دست دادن و معانقه با وزیر خارجه قطر نشد.
رهبران فقید
جلسه هفته آینده رهبران شورای همکاری خلیجفارس در شرایطی برگزار میشود که دو تن از رهبران کشورهای عضو درگذشتهاند و جانشینان آنها قرار است در نخستین نشست سران شورای همکاری شرکت کنند. صباح احمد جابر صباح، امیر پیشین کویت، مهر ماه امسال پس از یک دوره طولانی بیماری درگذشت و جای خود را به نواف احمد جابر الصباح، برادر ناتنی ۸۳ سالهاش داد. در عمان هم، از دی ماه سال گذشته و در پی درگذشت سلطان قابوس، هیثم بن طارق آل سعید به عنوان جانشین او انتخاب شده است. عمان و کویت، هر دو موضع بیطرفانه در بحران دیپلماتیک خلیجفارس داشتند و تلاشها برای میانجیگری میان چهار عضو دیگر شورای همکاری به خرج داده بودند.
نظرات کاربران