اگرچه از همان ساعت‌های ابتدایی برخی گمانه‌زنی‌ها از شلیک موشک به این هواپیما خبر می‌داد، اما سرانجام ۲۱ دی‌ماه، 3 روز پس از وقوع حادثه علت اصلی روشن شد. ستادکل نیروهای مسلح، شلیک موشک پدافند هوایی سپاه را علت حادثه اعلام و در اطلاعیه‌ای درباره پرواز نافرجام ایران-اوکراین، به «خطای انسانی» به عنوان علت شلیک اشاره کرد و در نهایت مشخص شد که پرواز ۷۵۲ اوکراین به ‌دلیل شلیک دو موشک در فاصله ۲۴ ثانیه در نزدیکی تهران منهدم شده است. اما پرسشی که از همان زمان تاکنون یعنی یک‌سال پس از وقوع حادثه مطرح است و خانواده جانباختگان، افکار عمومی و گروهی از مسوولان کشور به ‌دنبال پاسخ برای آن هستند، این است که مقصر وقوع این حادثه تلخ کیست. پس از اینکه ستادکل نیروهای مسلح، موضوع شلیک به هواپیما را تایید کرد، دستگاه قضایی اعلام کرد که تحقیقات برای یافتن مقصران این حادثه آغاز شده است. تحقیقاتی که با گذشت نزدیک به یک‌سال از این حادثه، سخنگوی قوه قضاییه از احتمال ارسال پرونده به دادگاه خبر داده‌است؛ چنانکه غلامحسین اسماعیلی روز گذشته خبر داده که تحقیقات این پرونده تکمیل شده و به زودی، شاید تا پایان ماه جاری پرونده برای رسیدگی از دادسرای نظامی تهران به دادگاه ارسال خواهد شد و رسیدگی برابر ضوابط و مقررات قانونی انجام می‌شود. سخنگوی قوه قضاییه تحت ‌امر سیدابراهیم رییسی در حالی از احتمال ارسال پرونده به دادگاه تا پایان ماه جاری خبر می‌دهد که حدود یک ماه پیش سردار فدوی، جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران وعده داده بود که حکم قاضی برای مقصران سقوط هواپیمای اوکراینی تا پیش از سالگرد این اتفاق ناگوار صادر شود. حالا اما باتوجه به اظهارات روز گذشته اسماعیلی، احتمالا وعده سردار فدوی عملی نخواهد شد و برگزاری دادگاه مقصران این حادثه که البته هنوز هویت‌شان هم مشخص نیست، به هفته‌ها و شاید ماه‌های پس از سالگرد این واقعه تلخ موکول خواهد شد.

محکومیت شیرین نجفی به اتهام همکاری با روح‌الله زم
نکته دیگری که سخنگوی قوه قضاییه در سی‌وهفتمین نشست خبری خود به آن اشاره کرد، ماجرای وضعیت پرونده قضایی همدستان روح‌الله زم بود. پس از اعدام ناگهانی روح‌الله زم و حاشیه‌هایی که درپی داشت، نکته‌ای که مورد توجه و پرسش افکار عمومی قرار گرفت، سرنوشت همدستان مدیر کانال آمدنیوز بود که داخل کشور فعالیت می‌کردند. چه آنکه برخی اطلاعات و بعضا اسنادی که روح‌الله زم به آنها دسترسی داشت و اقدام به انتشارشان می‌کرد، از طرف برخی نیروهای داخل کشور برای او ارسال می‌شد. نکته مهم در دستگیری زم هم همین بود؛ شناسایی افرادی که با او همکاری می‌کردند. روح‌الله زم روز ۲۲ آذرماه ۹۹، یعنی یک‌سال و ۲ ماه پس از بازداشت، اعدام شد. اما تمام طول مدت بازداشت، در حالی که هر از گاه ویدیویی از اعترافاتش در صداوسیما منتشر می‌شد، هیچ‌گاه درباره همدستانش در ایران صحبتی نشد. در نهایت هم روح‌الله زم در شرایطی اعدام شد که کسی نمی‌دانست چه کسانی در ایران این اطلاعات درست و نادرست را در اختیار او قرار داده‌اند. حالا اما سخنگوی دستگاه قضایی از صدور رای و کیفرخواست برای برخی افراد مربوط به این پرونده خبر داده است. غلامحسین اسماعیلی با بیان اینکه «این پرونده ابعاد گسترده‌ای دارد»، گفته است: «بخشی منتهی به رای شد، اما این پرونده به اتمام نرسیده است. اخیرا از ناحیه دادگاه پس از صدور کیفرخواست در مورد ۶ نفر دیگر از متهمان دیگر حکم صادر شده و ۶ نفر به محکومیت حبس 2 تا ۱۰ سال محکوم شدند.» نکته بسیار مهم اما اشاره سخنگوی دستگاه قضایی به بازداشت و صدور حکم برای «شیرین نجفی» است. شیرین نجفی یکی از همکاران و ادمین‌های کانال و پایگاه اینترنتی آمدنیوز بود که ادعا شده در تشویق روح‌الله زم به سفر از فرانسه به عراق که به بازداشت زم و انتقالش به ایران منجر شد، نقشی کلیدی داشته است. شیرین نجفی پس از بازداشت روح‌الله زم چند نوبت با رسانه‌های فارسی‌زبان خارج کشور گفت‌وگو کرده و در مواردی مدعی شده بود که در روند بازداشت روح‌الله زم، از جمله سفر او از فرانسه به عراق نقشی نداشته و در حالی که خودش هم به عراق دعوت شده بود، به این سفر نرفته است. آنچه اما موضوع را پیچیده‌تر می‌کرد، این بود که شیرین نجفی پس از مدتی ناپدید شد و دیگر نه‌تنها خبری از او در شبکه‌های ماهواره‌ای نبود، بلکه به ‌ادعای برخی از این رسانه‌ها، تلاش خبرنگاران برای دسترسی به او نیز ناکام مانده است. جالب آنکه بنا بر گزارشی که باشگاه خبرنگاران جوان نیز منتشر کرده، در زمان حضور پررنگ شیرین نجفی در رسانه‌های فارسی‌زبان خارج کشور، یک نوبت یکی دیگر از میهمانان یکی از این برنامه‌ها، از او خواسته بود که اگر به‌ واقع در بازداشت نیست، دوربین را بچرخاند تا سوی دیگر اتاق نیز دیده شود اما نجفی به ‌بهانه حفظ «حریم خصوصی» کسانی که به ‌گفته او، «میهمان‌شان» بوده، از این کار سر باز زد و بار دیگر دستگیری‌اش را تکذیب کرد. اما روز گذشته سخنگوی قوه قضاییه خبر داد که شیرین نجفی دستگیر و برایش حکم صادر شده است؛ «خانمی که گفتید در زمره افرادی است که دستگیر شد و تحت ‌تعقیب قرار گرفت و حکم صادر شده و محکومیت یافته اما چون (این حکم) قطعی ‌نشده و در مرحله تجدیدنظرخواهی است، از بیان عناوین اتهامی و موضوعات مربوط به میزان دقیق آنها معذورم.» غلامحسین اسماعیلی همچنین اعلام کرد که در مورد نفر دیگر در پرونده کیفرخواست صادر شده و هفته آینده دادگاه برگزار می‌شود. البته از خلال صحبت‌های سخنگوی دستگاه قضایی تحت امر سیدابراهیم رییسی نمی‌توان دریافت که نحوه دستگیری شیرین نجفی چگونه بوده و این اتفاق چه زمانی رخ داده است. همچنین هنوز به آن پرسش قدیمی افکار عمومی مبنی بر اینکه همدستان زم داخل کشور چه کسانی بوده‌اند، پاسخ داده نشده است.

صدور کیفرخواست بخش دوم پرونده اکبر طبری
پرونده اکبر طبری یکی دیگر از مسائل مطرح شده در نشست خبری دیروز سخنگوی دستگاه قضایی بود. شهریورماه که غلامحسین اسماعیلی خبر صدور حکم در پرونده اکبر طبری را اعلام در عین حال تاکید کرد: این بخشی که مورد رای قرار گرفته، تنها یک بخش پرونده است و بخش دیگر در همین دادگاه مفتوح است؛ به‌ویژه نسبت به کسانی که در حال حاضر خارج کشور هستند، دادگاه هنوز رای نداده و متعاقبا رای خود را صادر خواهد کرد و بخش سوم پرونده هنوز در دادسرا در مرحله تکمیل تحقیقات است و بعد از تکمیل تحقیقات چنانچه دادسرا عقیده‌ای به مجرمیت داشته باشد، پرونده را جهت ادامه رسیدگی به دادگاه ارسال خواهد کرد. غلامحسین اسماعیلی روز گذشته درباره بخش دوم پرونده اکبر طبری چنین توضیح داد: «بخش دوم پرونده دارای ۲۲ متهم است که منتهی به صدور کیفرخواست از ناحیه دادسرا و به دادگاه ارجاع شده و به زودی جلسات دادگاه رسیدگی به این پرونده برگزار خواهد شد؛ همچنین اصل پرونده هم در دیوان عالی است و دیوان تاکنون رای نهایی را صادر نکرده است.»

شناسایی افراد اقدام دستگاه قضایی در مبارزه با قمار
موضوع دیگری که سخنگوی دستگاه قضایی درباره آن توضیحاتی ارایه کرد، ماجرای سایت‌های شرط‌بندی و قمار بود که در هفته‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته و واکنش‌های بسیاری به دنبال داشته است. نمایندگان مجلس در همین راستا طرحی به هیات رییسه تقدیم کردند که در آن افساد فی‌الارض و اعدام مجرمان راهکاری برای برخورد با قمار مجازی پیشنهاد شده است. همچنین دادستان عمومی و انقلاب تهران از تشکیل کارگروه ویژه‌ای در دادستانی برای رصد و شناسایی سایت‌های شرط‌بندی و گردانندگان آنها گفت. غلامحسین اسماعیلی اما مقصر این ماجرا را «فضای مجازی» می‌داند و معتقد است که رها بودن فضای مجازی میدان مناسبی برای اعمال مجرمانه مختلف از جمله شرط‌بندی‌ها و قماربازی‌ها شده که بارها گفته‌ایم این فضای مجازی نیازمند ساماندهی است. او از شناسایی افراد دخیل در این پدیده به عنوان نمونه‌ای از اقدامات دستگاه قضایی در برخورد با شرط‌بندی در فضای مجازی یاد کرد و در این باره توضیح داد: «این افراد به 3 گروه تقسیم می‌شوند؛ برخی از آنها افراد تازه‌وارد به این بستر هستند که برای آنها پیامک صادر شده که این اقدام نیز اثرگذار بوده است؛ گروه دوم آن دسته افرادی هستند که فعالیت‌شان و اعمال مجرمانه‌شان در بستر پدیده شرط‌بندی در فضای مجازی بیشتر بود و سودهایی را از این طریق به دست آورده بودند که حساب‌های بانکی که این اموال نامشروع وارد آنها شده بود، شناسایی شده و این حساب‌ها و کارت‌های بانکی مرتبط با آنها توقیف شده که در زمان مراجعه صاحبان حساب‌ها، بررسی‌های لازم در مورد آنها صورت می‌گیرد؛ اما گروه سوم کسانی بودند که در این بستر سردمدار و سرشبکه بودند که شناسایی شده‌اند و برای آنها پرونده تشکیل شده و تحت‌ تعقیب قرار گرفته‌اند و همچنین برای رسیدگی به پرونده آنها در دادسرای تهران شعبه‌ای ویژه اختصاص داده شده و بازپرس ویژه‌ای به این پرونده‌ها رسیدگی می‌کند.» اسماعیلی با اشاره به تشکیل کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه در دادستان، از اضافه شدن بسیاری از این موارد به مصادیق مجرمانه خبر داد و گفت: «با مصوبه قانونی و با نظر کارگروه مربوطه، برخی از این سایت‌ها که تعداد زیادی هستند تا الان فیلتر شده و سایت‌های دیگر به محض اینکه فعالیت‌های غیرقانونی انجام دهند، فیلتر می‌شوند؛ همچنین اطلاعاتی هم در اختیار مجلس و کمیسیون قضایی برای جرم‌انگاری و تشدید مجازات برخی موارد مرتبط با فعالیت‌های شرط‌بندی در فضای مجازی قرار گرفته است.»