سوای از جذابیتهای عمومی، از آنجایی که بخشی از مخاطبان این رویداد را منتقدان،کارشناسان و صاحب نظران سینمایی تشکیل میدهند برگزاری جشنواره فیلم فجر یک ارزیابی و کارشناسی دوبارهای هم برای سینمای ایران به حساب میآید اینکه در یک سال گذشته سینمای ایران به چه توفیقاتی به لحاظ سختافزاری دست پیدا کرده و چه تعداد فیلمساز توانسته تربیت کند و هرکدام آنها روایتگر چه داستانها و مضمونهایی هستند یا نقاط قوت و ضعف تولیدات سینمایی و... همه و همه مورد تعمق و بازبینی بیشتری قرار میگیرد.
با تمام این صحبتها در 38 دورهای که این رویداد سینمایی برگزار شده فراز و فرودهای زیادی متحمل شده و مخالفان وموافقان جدی داشته، اگر از بخش بحثبرانگیز سیاسی آن عبور کنیم که همواره باعث حواشی بسیار برای آن بوده، عمده انتقادها، چالشها یا تعاریف وتمجیدها از این رویداد را باید متوجه دبیر بدانیم. از آنجایی که شخص دبیر در کسوت رییس، صاحب همه تصمیمگیریهاست و در راس امورات جشنواره قرار میگیرد،کانون انتقادات رسانهها و سینماگران هم هست و باید در مقام پاسخگویی برآید . به طوریکه با پایان یافتن هردوره این فستیوال، نام دبیر است که برتارک جشنواره قرار میگیرد و بینظمی یا انضباط، حواشی و همه اتفاقات همان دوره با اسم دبیر تداعی میشود.
اینکه دبیر مهمترین رویداد سینمایی کشورمان متاثر از چه عامل و منویاتی انتخاب میشود و اساسا چه کارآمدی و کارکردی داشته باشد تا از پس این مسوولیت مهم برآید ضمنا به ارزش و اعتبار هنری این رویداد بیفزاید کمی گنگ است و اساسا مشخص نیست برچه اصولی پایبند است.
البته که عرف در جشنوارههای بزرگ جهان این است که دبیر جشنوارههای مهم سالهای متمادی بر سمت خود باقی میماند و اتفاقا این تنها شغل آنها محسوب میشود و آنها تمام زمان خود را به برگزاری هر چه پرشکوه آن اختصاص میدهند اما فستیوال سینمایی فجر در ایران این گونه نیست و اساسا بسیاری از شخصیتهای فرهنگی که در 39 دوره در کسوت دبیر قرار گرفتهاند اساسا فعالیت سینمایی نداشتهاند. این رویداد سینمایی طی 39 دوره 14 دبیر را تجربه کرده که به جز سیدمحمد بهشتی، سیفالله داد و علیرضا رضاداد هیچ کدام بیش از 3 سال دبیر جشنواره نبودهاند. در میان همه دبیران دورههای مختلف جشنواره فیلم فجر، سید محمد بهشتی با 10 دوره رکورددار است. علیرضا رضاداد با 6 دوره در رتبه دوم قرار دارد. زندهیاد سیفالله داد هم 4 دوره دبیر جشنواره فیلم فجر بوده است. در گزارش پیش رو با نگاهی به همه فعالیتهای دبیران 39 دوره جشنواره فجر، نسبت آنها را با سینما مورد بررسی قرار دادیم.
دورههای ابتدایی
اولین دوره جشنواره فیلم فجر سال 1361 به دبیری حسین وخشوری (مدیرکل تحقیقات و روابط سینمایی وزارت ارشاد) برگزار شد که در کارنامه او مدیرمسوولی و صاحب امتیازی هفتهنامه سینما و هفتهنامه رویداد هفته دیده میشود. شاید جالب باشد بدانید «حاجیواشنگتن» ساخته علی حاتمی، «خط قرمز» مسعود کیمیایی، «مرگ یزدگرد» بهرام بیضایی، «اشباح» به کارگردانی رضا میرلوحی و «سفیر» فریبرز صالح در زمان دبیری وخشوری به نمایش درآمدند.
در دوره دوم جشنواره نامی از دبیر دیده نمیشود و گویا امور جشنواره به صورت گروهی انجام شده است. «استعاذه» محسن مخملباف، «بازجویی یک جنایت» محمدعلی سجادی «خانه عنکبوت» علیرضا داوودنژاد و... فیلمهایی بودند که در این دوره به نمایش درآمدند.
10 دوره ریاست
از دوره سوم، سیدمحمد بهشتی دبیری و مسوولیت این رویداد سینمایی را بر عهده میگیرد و دراین مقام میماند به طوری که امتداد ریاست او تا دوره دوازدهم به طول میانجامد.تقریبا هر زمانی صحبت از سیدمحمد بهشتی در محافل سینمایی میشود از او به عنوان مدیر تاثیرگذار و مهم سینمایی در دهه 60 یاد میشود. او زمانی این مسوولیت را قبول میکند که مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی بوده با این حال فعالیت سینمایی خاصی در کارنامه بهشتی دیده نمیشود و فعالیتهای او بیشتر اجرایی است.
گمنامترین دبیر
سال 1373 مهدی فریدزاده(معاون وقت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد) دبیر سیزدهمین دوره جشنواره فیلم فجر را برعهده میگیرد. او از سال 72 تا 74 معاون سینمایی مصطفی میرسلیم بوده است.
مهدی فریدزاده از گمنامترین مدیران جشنواره فیلم فجر است که دبیر گروه فرهنگ و ادب و هنر شبکه اول و مسوول برنامهسازی دفتر لندن سیمای جمهوری اسلامی از فعالیتهای اجرایی اوست. در زمان دبیری او در جشنواره فیلم فجر، فیلمهای «روسری آبی»، «کیمیا» و فیلم «روز واقعه» به اکران درآمده بودند.
تلویزیونیترین دبیر
از سیدعزتالله ضرغامی(معاون وقت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد) به عنوان دبیر دورههای چهاردهم و پانزدهم یاد میشود. او از سال ۱۳۷۹ در دوره ریاست علی لاریجانی بر صداوسیما به معاونت امور مجلس و استانهای سازمان صدا و سیما منصوب شد و از سال 83 نزدیک به 10 سال تا سال 93 ریاست سازمان صداوسیما را برعهده داشت. تلویزیونیترین دبیری که جشنواره فیلم فجر به خود دیده است با هیچ سابقه و فعالیت سینمایی.
سیفالله داد و دغدغههای سینمایی
دوره شانزدهم، هفدهم، هجدهم و نوزدهم جشنواره فیلم فجر، مرحوم سیفالله داد مسوولیت برگزاری جشنواره را بر عهده داشت. در دوره شانزدهم و همزمان با دبیری داد بود که بخش اصلی سینمای بینالملل به صورت رقابتی برگزار شد و عباس کیارستمی رییس هیات داوران بخش بینالملل بود. از میان تمام دبیران جشنواره سینماییترین آنها سیفالله داد است و دلیلش هم این است که او پیش از اینکه در کسوت دبیری قرار بگیرد چند فیلم موفق ساخته بود و با سینما و مصائب آن کاملا آشنا بود. داد دو سال ریاست هیات مدیره خانه سینما را بر عهده داشت. همچنین در دولت اصلاحات معاون سینمایی عطاءالله مهاجرانی شد و این کارگردان که فیلم انتخاباتی خاتمی را نیز ساخته بود از سال 76 تا 80 در این سمت حضور داشت. عضویت شورای بررسی فیلمنامه و بازبینی فیلم، عضو شورای فرهنگی بنیاد سینمایی فارابی و مسوول واحد تهیه طرح بنیاد سینمایی فارابی از دیگر فعالیتهای اجرایی او به شمار میرود. فیلمهای «سگکشی»، آژانس شیشهای، قرمز، بوی کافور عطر یاس، رنگ خدا، باران، دستهای آلوده دراین دوران در جشنواره نمایش داده شدند.
رضا داد و عسگرپور
سال 80 و دوره بیستم محمدمهدی عسگرپور با سمت رییس بنیاد سینمایی فارابی دبیر جشنواره فیلم فجر میشود و سال بعد هم او دراین سمت میماند. معاونت واحد جنگ بنیاد سینمایی فارابی، رییس هیاتمدیره و مدیرعامل خانه سینما و دبیر جشن خانه سینما از فعالیتهای اجرایی او به شمار میرود. اگرچه امروز عسگرپور از مدیران و سینماگران شناخته شده و با اقتدار سینماست ولی آن سالها و همزمان با مسوولیت دبیری فقط فیلم «پرواز درنهایت» را ساخته بود و بیشتر درکسوت مدیر فعالیت داشت تا سینماگر شناخته شده.
از سال 82 تا سال 85 رضاداد به عنوان مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی دبیر دوره بیست و دوم تا بیست و پنجم جشنواره فجر میشود. سابقه مدیریتی رضاداد هم مثل اکثر دبیران جشنواره به تلویزیون مربوط میشود از جمله مدیرکل تولید، طرح و برنامه و قائم مقام شبکه 2 سیما، معاونت تولید مرکز سیما فیلم و مدیرکل تولید سیما از فعالیتهای اجرایی اوست. به این نکته اشاره کنیم فیلمهای میهمان مامان، مارمولک، ننه گیلانه، بوتیک، چهارشنبه سوری، روز سوم، تهران انار ندارد، سنتوری و اتوبوس شب در این چند دوره جشنواره حضور داشتند.
دبیر فعال در حوزه نشر
مجید شاه حسینی همزمان با مدیریت در بنیاد سینمایی فارابی دبیر بیست و ششمین و بیست و هفتمین دوره جشنواره هم میشود. او دانشآموخته پزشکی عمومی از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی است. از او کتابهایی با عناوین رد پای زن اسطورهای در سینما، سینما و صهیونیسم و... به چاپ رسیده است. او ریاست هیات هنری ایران در جشنوارههای کن و برلین را هم بر عهده داشته. از مجید شاه حسینی به عنوان دبیری میتوانیم یاد کنیم که در حوزه نشر بیشتر فعالیت داشته تا فعالیتهای سینمایی. بد نیست بگوییم نمایش فیلم درباره الی به کارگردانی اصغر فرهادی باتمام حواشی در زمان دبیری او در جشنواره اتفاق افتاده بود. فیلمهای وقتی همه خوابیم، سوپراستار، زادبوم، بیپولی و آتش سبز از دیگر فیلمهای حاضر در این رویداد بودند.
مسعود شاهی و چالشهای پیش رویش
سالهای 88 و 89 و همزمان با قدرتگیری اصولگرایان که اوضاع سیاسی کشور هم کمی ملتهب بود وجشنواره آن سال کاملا تحت تاثیر مسائل سیاسی برگزار شده بود. در این زمان بود که مهدی مسعودشاهی مدیر مهربان و همیشه خندان سینما دبیر جشنواره بیست و هشتم و بیست و نهم بود. او با سمت رییس سازمان جشنواره دوسال عهدهدار این سمت شد. از او در مقام پایهگذاران بنیاد سینمایی و موسس مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی یاد میشود. اگر خاطرتان باشد بهمن ماه سال 88 بود که فیلم به رنگ ارغوان به کارگردانی ابراهیم حاتمیکیا در برج میلاد به نمایش درآمد و حواشی زیادی به همراه داشت. این فیلم پس از 5 سال توقیف در جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و جایزه سیمرغ بلورین بهترین فیلم جشنواره را به دستآورد.
جشنواره اصولگرایان
اما سال 90 سیامین دبیر جشنواره محمد خزاعی بود. از محمد خزاعی به عنوان سرمایهگذار و تهیهکننده فیلمهای بیک پروداکشن یاد میشود. او چند دوره دبیری جشنواره فیلم مقاومت را هم برعهده داشته.تا زمانی که او مسوولیت دبیری جشنواره فیلم فجر را بر عهده میگیرد،کار شاخصی در مقام سینماگر در کارنامه ندارد.
سی ویکمین دوره جشنواره فیلم فجر سال 91 با مسوولیت محمدرضا عباسیان برگزار شد. عباسیان را بیشتر به عنوان مستندساز و تهیهکننده در سینمای ایران میشناسیم. اگرچه در مقطعی مدیرعامل رسانه تصویری هم بود ولی نمیتوانیم از او به عنوان دبیری یاد کنیم که با سینما و عناصر آن آشنا باشد.
6 دوره تجربه دبیری
اما بعد از سالها علیرضا رضاداد با حکم ایوبی در دوره 32 به جشنواره برگشت و در دوره 33 نیز عهدهدار این مسوولیت بود. جشنواره سی ودوم بعد از روی کار آمدن دولت روحانی و در زمان وزارت علی جنتی برگزار شد. دقیقا از همین زمان بود که از رضاداد به عنوان مرد پشت پرده سینمای ایران یاد میشود که تصمیمگیری مسائل مهم سینمای ایران با صلاحدید و نظر او انجام میشود. البته اگر اوایل دهه 80 رضاداد بیسابقه سینمایی مدیریت جشنواره را بر عهده گرفته بود اما دهه 90 که دوباره دبیر جشنواره شد دیگر کاملا با سینما و مسائل آن آشنا بود همچنین چندسالی مجری طرح فیلم «محمد رسولالله(ص)» بود. فیلمهای رستاخیز، خداحافطی طولانی، رخ دیوانه، چ، امروز، مهمان داریم، قصهها رخشان بنی اعتماد و شیار 143 در این دو دوره در جشنواره به نمایش درآمدند .
دبیری با گرایشهای تئاتری
جشنواره سیوچهارم و سیوپنجم به محمد حیدری محول شد. وقتی به کارنامه محمد حیدری نگاه میکنیم بیشتر فعالیتهای تئاتری به چشم میآید تا سینمایی. او چند سال ریاست مجموعه تئاتر شهر را بر عهده داشت و در دورهای هم مدیرعامل موزه سینمای ایران بود.
آقای دکتر
سیوششمین، سیوهفتمین و سیوهشتمین جشنواره فیلم فجر بر عهده ابراهیم داروغهزاده بود. ابراهیم داروغهزاده با تحصیلات پزشکی، مدتی مدیرعامل موسسه رسانههای تصویری و مدیرعامل موسسه تصویر شهر بود. ریاست پخش شبکه 4 سیما و مدیریت گروه اجتماعی شبکه اول سیما از دیگر فعالیتهای اجرایی او به شمار میآید. داروغهزاده به تازگی در جایگاه تهیهکننده با کمال تبریزی در سینمای ایران همکاری میکند ولی سالهای قبل بیشتر سمتهای اجرایی داشته. او با عنوان معاون ارزشیابی و نظارت سازمان سینمایی در رفع توقیف بسیاری از فیلمهای مهم سینمای ایران نقش داشت.
طباطبایینژاد تقدیم میکند
حالا سیونهمین دوره جشنواره فیلم فجر دریکی از سختترین شرایط روزگار به سید محمدمهدی طباطبایینژاد محول شده است. سابقه فعالیتهای سینمایی این دبیر هم مثل دیگر دبیران مجهول و نامشخص است و مثل بقیه پیش از سینما در تلویزیون فعالیت میکرده از او به عنوان تهیهکننده ارشد سیمای جمهوری اسلامی یاد میشود. او همچنین مدیر طرح و برنامه شبکه اول سیما در سالهای ۷۹تا ۸۶ و مدیر گروه فرهنگ و تاریخ و هنر شبکه اول سیما درسالهای ۸۳ تا ۸۶ بوده است. در کارنامه طباطبایینژاد تهیهکنندگی تعدادی فیلم مستند دیده میشود. اساسا نگاهی به پیشینه کاری تمام دبیران جشنواره فیلم فجر در تمام دورهها، چیزی را که بیشتر مشخص میکند اینکه اکثر آنها یا از مدیران اصلی صداوسیما بودند یا به صورت جنبی در این سازمان فعالیت میکردند. تقریبا بیشتر آنها مشغله و پرکاری سینمایی در کارنامه آنها دیده نمیشود. نهایت سختکوشی آنها در سینما ساخت چند فیلم مستند یا یک تعداد فیلم کوتاه بوده، حال چگونه شخصی بیهیچ سابقه فعالیت سینمایی عهدهدار رسالت و وظیفه دبیری میشود، پرسش مهمی است.
نظرات کاربران