بنبست در مذاکرات درباره برجام در دولت جدید امریکا هم ادامه پیدا کرده و تنها تفاوت در وضعیت برجام پیش و پس از تغییر دولت در امریکا، تکاپوی دیپلماتیک برای حفظ برجام است که میتوان گفت جایگزین سکون تحمیلی به این پرونده شده است. ایران و امریکا میگویند هیچ کانال دیپلماتیک مستقیمی با یکدیگر ندارند اما بیشترین موضعگیریها درباره برجام از سوی مقامهای تهران و واشنگتن صورت میگیرد و البته هر کشوری که هم با ایران و هم با امریکا رابطه حسنهای دارد تلاش میکند نقش پیامبر یا میانجی را برای کاهش تنش برعهده بگیرد. نقشی که به نظر میرسد در این مقطع هیچ نیازی هم به آن نیست و فعلا گره کار در اراده سیاسی در هر دو طرف برای حرکت همزمان به سمت احیای برجام است. در تازهترین تحولات، آنتونی بلینکن، وزیر خارجه ایالات متحده ادعا کرده که کاخسفید برای پای میز مذاکره نشاندن ایران امتیازی به تهران نخواهد داد و محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران نیز خاطرنشان کرده که تکرار یک سیاست اشتباه به نتیجهای متفاوت منتهی نخواهد شد.
بلینکن: امتیاز نمیدهیم
ظریف: نتیجه نمیگیرید
آیا میتوانید به ما اطمینان دهید که فقط برای دیدار با ایران به این کشور امتیاز نخواهید داد؟
بله میتوانم.
این پاسخ بسیار خوبی است.
این پرسش و پاسخ به ظاهر ساده در جلسه کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا میان یک قانونگذار جمهوریخواه و وزیر خارجه بلافاصله به تازهترین موضعگیری امریکا در مقابل ایران تعبیر شد. بلینکن اظهارنظر در این باره را به همین پاسخ مثبت خلاصه نکرد و در ادامه پیشبینی کرد که ایران قبل از اقدام امریکا در رفع تحریمها به برجام پایبند خواهد شد.
وزیر خارجه امریکا در بخش دیگری از سخنانش درباره ایران با درخواست از تهران برای پایبندی به توافق هستهای، اعلام کرد که اگر ایران به تعهداتش بازگردد، ما هم همان کار را میکنیم. او همچنین موضع قبلی واشنگتن را تکرار کرده و تاکید کرد که هدف تیم او از بازگشت به برجام، ساختن توافقی طولانیتر و قویتر با ایران است.
بلینکن با طرح این ادعا که توپ در زمین ایران است، افزود: باید دید که ایرانیها چقدر [برای بازگشت به برجام] جدی هستند؟ وزیر خارجه امریکا مشخصا به موضوع اموال بلوکهشده ایران در کرهجنوبی پرداخته و مدعی شد تا زمانی که ایران به توافق هستهای بازنگردد، این پولها آزاد نمیشوند. به گزارش «اعتماد»، قریب به ده روز پیش برخی مقامهای ایرانی ادعا کرده بود که بخشی از اموال ایران در کرهجنوبی و عراق آزاد شده است. خبری که در صورت صحت صرفا با موافق خزانهداری دولت امریکا ممکن بود.
ساعاتی پس از انتشار سخنان وزیر خارجه امریکا، جواد ظریف در پاسخ به همتای امریکاییاش در توییتر نوشت: «ایالات متحده مدعی است که موافق دیپلماسی است و نه سیاست شکست خورده «فشار حداکثری» ترامپ. اما آنتونی بلینکن با افتخار درباره جلوگیری از انتقال پول خودمان توسط کره به کانال سوییس -که صرفا برای تهیه غذا و دارو استفاده میشود- صحبت میکند. تکرار سیاست مشابه، نتیجه جدید دربر نخواهد داشت. تنها راه: #تعهد_اقدام_جلسه.»
ایلهان عمر: چرا ما گام نخست را برنداریم؟
ایلهان عمر، نماینده حزب دموکرات در مجلس نمایندگان امریکا تنها چهرهای بود که در جلسه کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان با وزیر خارجه به نقض عهد از سوی امریکا در برجام اشاره کرد. ایلهان عمر از وزیر خارجه امریکا پرسید: به نظر میرسد درخصوص مذاکرات ایران، با توجه به اینکه هر دو طرف منتظرند طرف مقابل اولین گام را بردارد نوعی بنبست ایجاد شده است. حقیقت مبرهن این است که ما طرفی بودیم که از توافق خارج شدیم. چرا ما نباید اولین طرفی باشیم که گام نخست را برای پیوستن مجدد به برجام برمیداریم؟ بلینکن در جواب این سوال گفت: «ما به صراحت گفتهایم مسیر دیپلماسی باز است و کاملا آمادهایم درخصوص آن تعامل کنیم. رییسجمهور بارها گفته اگر ایران به پایبندی برگردد، ما هم همین کار را انجام میدهیم و بعد تلاش خواهیم کرد روی مسائل دیگری که محل اختلاف است، از جمله طولانیتر و قویتر کردن توافق، کار کنیم.»
بلینکن و بازی با کلمات
پس از انتشار مواضع بلینکن، یک مقام ارشد امریکایی در گفتوگو با بلومبرگ در تبیین سخنان وزیر خارجه این کشور اعلام کرد که شاید امریکا مایل باشد آزادسازی قسمتی از اموال مسدود شده ایران در کرهجنوبی به عنوان بخشی از تلاشها برای گفتوگو به منظور بازگشت ایران و امریکا به اجرای تعهداتشان را بررسی کند. البته این مقام امریکایی ادعا کرد که واشنگتن هیچ اقدام یکجانبه یا پیشنهاد امتیازی برای نشاندن ایران پای میز مذاکره نه انجام و نه مطرح خواهد کرد.
به گزارش «اعتماد»، وزیر خارجه امریکا در حالی مدعی شده اخبار مربوط به صدور مجوز از سوی اوفک برای نقل و انتقال بخشی از اموال مسدود شده ایران نادرست است که روایت منابع ایرانی با این ادعا اندکی متفاوت است. شنیدههای «اعتماد» حاکی از آن است که کرهجنوبی در دو هفته گذشته پیشنهادهایی را به ایران برای مذاکره درباره نحوه پرداخت بخشی از بدهی سئول به تهران ارایه کرده بود و با توجه به نیاز قطعی کرهجنوبی به اخذ مجوز از خزانهداری امریکا برای هرگونه نقل و انتقال، بسیار بعید است که مجوز اولیهای از سوی واشنگتن دریافت نشده باشد. در این شرایط یا چهرههای دولت جو بایدن به شمول وزیر خارجه تلاش میکنند با توجه به فضای حساس داخلی پیرامون بازگشت امریکا به برجام، بخشی از فعالیتها را پشت پرده و در سکوت پیش ببرند یا کرهجنوبی برای کاستن از حجم فشار صرفا در مذاکره با طرف ایرانی، صحنه را به گونه دیگری چیده است.
بلینکن در حالی صدور مجوز برای نقل و انتقال اموال مسدود شده ایران از کشوری چون کرهجنوبی را مصداق «امتیاز دادن» به تهران میداند که تداوم سیاست فشار حداکثری علیه ایران، مبارزه با کرونا و روند خرید واکسن را در ایران کند کرده است. در حالی که جو بایدن، چند روز پس از حضور در کاخ سفید به وزارت خزانهداری دستور بررسی نحوه تاثیرگذاری تحریمهای امریکا بر مبارزه کشورها با ویروس کرونا را داد، دولت او تاکنون کوچکترین گامی برای تسهیل روند نقل و انتقال اموال ایران حتی به کانالی مانند سوییس که تنها کاربرد آن تامین تجهیزات پزشکی، مواد غذایی و دارو برای ایران است، برنداشته است.
آغاز هماهنگیهای رسمی واشنگتن-تلآویو
بخشهایی از سخنان آنتونی بلنیکن در نخستین جلسه روابط خارجی مجلس نمایندگان امریکا به نگاه رژیم اسراییل به برجام و رابطه ایران و ایالات متحده اختصاص داشت. وزیر خارجه دولت بایدن در این جلسه تاکید کرد که این دولت خود را به مشورت با اسراییل و دیگر متحدان منطقهای درخصوص توافق هستهای برجام متعهد میداند. بلینکن با اشاره به اینکه چند و چون بازگشت همه به برجام بر وضعیت متحدان امریکا در منطقه تاثیرگذار است، ادعا کرد که تعامل با آنها در ابتدای کار و نه انتها، یک ضرورت است. 24 ساعت پس از این سخنان بلینکن، نخستین جلسه مشورتی میان مقامهای ارشد تیم امنیت داخلی رژیم اسراییل و امریکا برای هماهنگسازی سیاستها درخصوص ایران و مسائل منطقهای برگزار شد. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم اسراییل از مخالفان سرسخت بازگشت امریکا به برجام است
به گونهای که مقامهای این رژیم هفته گذشته ادعا کردند تلآویو مسیر مقابله با ایران را مستقل از امریکا و سایرین پیش میبرد. تهدیدی که بلافاصله با پاسخ تهران روبهرو شد. برخی رسانههای امریکایی مانند روزنامه نیویورکتایمز برگزاری این جلسه را در راستای تلاش دولت بایدن، برای جلوگیری از مخالفت تلآویو با بازگشت واشنگتن به برجام تعبیر کردهاند. ریاست این کارگره را مشاوران امنیت داخلی دو طرف یعنی «جیک سالیوان» از طرف امریکا و «مئیر بنشابات» از طرف رژیم اسراییل به عهده دارند. به گزارش خبرگزاری فارس، کارگروه مشورتهای راهبردی امریکا-اسراییل» برای نخستینبار در دوره اول ریاستجمهوری «باراک اوباما» با هدف هماهنگسازی سیاستها میان تلآیو-واشنگتن علیه ایران تشکیل شده بود، اما در دور دوم ریاستجمهوری او به تریبونی برای ابراز اختلافات بر سر توافق هستهای برجام تبدیل شد. در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ، نمایندگان امریکا و رژیم اسراییل در جلسات این کارگروه درباره خروج امریکا از توافق هستهای و هماهنگسازی سیاستها درخصوص کارزار «فشار حداکثری» به بحث و
تبادل نظر پرداختند.
راب مالی:
مذاکره با ایران را به انتخابات وابسته نکردیم
از دیگر تحولات پیرامون برجام در 48 ساعت گذشته، سخنان راب مالی نماینده وزارت امور خارجه امریکا در امور ایران در نخستین گفتوگو از هنگام انتصاب بود. راب مالی که چهره نامآشنایی در تاریخ مذاکرات هستهای ایران با 1+5 است، در بخشهایی از این گفتوگو تاکید کرده که واشنگتن آشکارا به تهران این پیام را داده که آماده مشارکت در روند جدی دیپلماتیک برای دستیابی به هدف بازگشت دوجانبه به پایبندی به برجام است.
مالی در بخش دیگری از این گفتوگو، مذاکره مستقیم میان تهران و واشنگتن را موثرتر از مذاکرات چندجانبه خوانده و گفت: از دید ما مذاکرات مستقیم موثرتر است و کمتر در معرض آسیب سوءتفاهم قرار دارد، هر چند از نظر ما اصل این موضوع از اهمیت بیشتری نسبت به شکل و روش اجرای آن برخوردار است. در حالی که بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران مسائل ایران معتقدند که انتخابات ریاستجمهوری 1400 در ایران بر چند و چون مذاکرات پیشروی ایران و امریکا تاثیرگذار است، راب مالی در این خصوص گفت: انتخابات ریاستجمهوری ژوئن (خرداد ماه) ایران، بر تصمیمهای دولت بایدن در مورد پیشرفت مذاکرات هستهای، تاثیرگذار نخواهد بود. ما قصد نداریم مذاکراتمان را به انتخابات ایران، وابسته کنیم، بلکه این روند به مقدار هماهنگی مان با دفاع از منافع و امنیت ملی ایالات متحده بستگی خواهد داشت. به دیگر بیان ما قصد شتاب دادن یا کند کردن امور را با توجه به انتخابات (آتی ریاستجمهوری) ایران نداریم.
موانع پیشروی تیم بایدن
به گزارش «اعتماد»، در حالی که فضای رسانهای پیرامون تلاشها برای احیای برجام، نوسانهای روزمره را تجربه میکند به نظر میرسد که فعلا ایران و امریکا در حال زورآزمایی و سنجش مقاومت یا انعطافپذیری یکدیگر هستند. هر چند که خروج دونالد ترامپ از کاخ سفید مورد استقبال تحلیلگران و کارشناسان مسائل ایران قرار گرفت اما از همان ابتدا بسیار گفته و نوشته شد که ریاستجمهوری جو بایدن به معنای حل سریع و آسان اختلافها میان ایران و غرب از برجام تا فعالیتهای منطقهای یا آزمایشهای موشکی ایران نخواهد بود. هر چند که بازگشت به برجام، سیاست اعلامی تیم بایدن حتی پیش از راهیابی به کاخ سفید بود و ایران یکی از پروندههایی است که تیم جدید در کاخ سفید در قریب به 55 روز گذشته هم رایزنیهای فشردهای را پیرامون آن پیش برده و هم بهکرات درباره آن اظهارنظر کرده اما این صرفا چراغسبز نشان دادنها به دیپلماسی به معنای عجله تیم بایدن برای بازگشت به توافق نیست. تیم بایدن در پرونده ایران دو برگ امتیاز برای خود متصور است: توان اجماع با سه کشور اروپایی و اهرم تحریم.
همزمان چند مانع نیز پیش روی این تیم قرار دارد که پرش بیمحابا از روی آنها برای بایدن هزینهساز خواهد بود: ساختار سیاسی در کنگره اعم از جمهوریخواه تا دموکرات موافق بازگشت فوری و بدون قید و شرط امریکا به برجام نیستند، لابی اسراییل سرمایهگذاری سیاسی، امنیتی و اقتصادی قابل توجهی برای به تعویق انداختن بازگشت امریکا به برجام کرده است، هرگونه حرکت واشنگتن بدون حداقل هماهنگی و مشورت با اسراییل میتواند به عکسالعملی از سوی تلآویو منتهی شود که تهدیدی برای برجام باشد، پروندههای بلاتکلیف در حوزه سیاست خارجی روی میز جو بایدن کم نیستند و بایدن برای حل و فصل آنها به جلب رضایت کنگره نیاز دارد لذا نمیتواند با تعجیل در پیوستن به برجام، احتمال همکاری کنگره با کاخ سفید در سایر حوزهها را کاهش بدهد. دموکراتها باید از امروز به فکر انتخابات 2024 نیز باشند لذا نمیتوانند در حوزه سیاست خارجی دست به هر ریسکی بزنند. تنها یکی از مهمترین موانع پیش روی تیم جو بایدن، سناتور باب منندز، رییس کمیته روابط خارجی سنای امریکا است. فارن پالیسی اخیرا در مطلبی درباره نقش منندز در تبیین سیاست خارجی جو بایدن تاکید کرده بود که او قرار نیست به بایدن اجازه دهد اشتباهات اوباما را تکرار کند. اگر بایدن فکر میکند که میتواند بدون رایزنی با باب منندز در حوزه سیاست خارجی تصمیم بگیرد اشتباه میکند. از نظر منندز، اوباما با سیاست خارجی به گونهای رفتار کرد گویا که تنها ملاحظه کاخ سفید است. این سناتور ۶۷ ساله دور سومی و از نمایندگاه قدیمی اسبق مجلس نمایندگان امریکا در قبال چندین مساله از جمله توافق هستهای ایران و قصد اوباما برای شروع مجدد روابط با کوبا در سمت مخالفت کاخ سفید قرار گرفت. جای تعجب نیست که کاخ سفید کمپینی برای جلب نظر منندز راه انداخته است. نزدیکی به منندز برای موفقیتهای سیاست خارجی بایدن حیاتی خواهد بود.
ارنست مونیز، وزیر انرژی سابق امریکا: وقت برای دیپلماسی جدی دولت «جو بایدن»، رییسجمهور امریکا با ایران رو به اتمام است. انتخابات ریاستجمهوری ایران که قرار است چند ماه دیگر برگزار شود ممکن است گفتوگوها بر سر برنامه هستهای ایران را وارد «وقفه» کند. تا این انتخابات که طبعا خواستار تغییراتی خواهد شد فرصت بسیار اندکی باقی است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی: درباره روند بازگشت به برجام اینطور نیست که بگویید یک شبه به توافق سال ۲۰۱۵ برمیگردیم. از آن زمان تاکنون اتفاقهای بسیاری روی داده است. ما دیدیم که ایران موادی ساخته، محصولاتی از این مواد (اورانیوم غنی شده) تولید شده است. اگر این مواد فروخته شود، اگر همین مواد از ایران خارج شود، چه کسی آن را کنترل خواهد کرد؟ اصولا این وظیفه ما است. گروهی از پژوهشها و فعالیتها [طبق برجام] ممنوع بود و ایران این ممنوعیت را نقض کرد. باید ببینیم با این وضعیت چه کار باید کرد و ما چطور میتوانیم آن را کنترل کنیم.
نظرات کاربران