اما علاوه بر انتشار این مکتوبات که حالا نحوه مدیریت مسوولان سازمان غذا و دارو را زیر سوال برده، ظرف روزهای گذشته و حدود 50 روز بعد از آتشسوزی گسترده در انبار سازمان اموال تملیکی، به دنبال گفتوگوهای رسانهای معاون این سازمان، حالا معلوم شده حجم بالایی از کالاهایی با ارزش 327 میلیارد تومان که در این آتشسوزی مشکوک و در ماه پایانی فعالیت دولت دوازدهم، به خاکستر تبدیل شد، داروهای وارداتی بلاتکلیف بوده که بنا به گفته مسوولان این سازمان، بارها از مسوولان وزارت بهداشت برای تعیین تکلیف و توزیع این اقلام دارویی درخواست شده بود اما تمام درخواستها در طول فعالیت دولت دوازدهم، بیپاسخ ماند.
دعوای مدیران
جدل مسوولان گمرک و سازمان غذا و دارو، در دهه سوم شهریور ماه و به دنبال درخواست معاون فنی امور گمرکی کشور از مسوولان قضایی برای بازدید و تعیین تکلیف دهها تن دارو و مواد اولیه دارویی دپو شده در انبارهای گمرک امام خمینی (استان تهران) آغاز شد و وقتی سعید عمرانی؛ معاون قضایی دادستان کل کشور، به همراه یکی از اعضای کمیسیون اصل 90 مجلس، در بازدید شبانه از این انبارها با حجم باور نکردنی داروهای کرونا و مواد اولیه دارویی و سرمهای نمکی وارداتی رسوب کرده (۱۸ تن مواد اولیه داروهای مرتبط با کرونا - بیش از چهار تن مواد اولیه داروی فاویپیراویر، ۸۰۰ کیلوگرم مواد اولیه بتادکس، بیش از ۱۳ تن داروی رمدسیویر شامل ۲۰۰ هزار بسته داروی رمدسیویر تزریقی 100 mg) و بسیاری دیگر از اقلام دارویی دپو شده در سردخانههای گمرک مواجه شدند آن هم در حالی که همزمان، دوربینهای شبکههای تلویزیونی کشور و رسانههای بیگانه، تصاویری از صفهای طویل بیماران نیازمند دارو در داروخانهها را ثبت و منتشر میکردند، اولین دستور معاون قضایی دادستان کل کشور این بود که در صورت تعلل در ترخیص این اقلام تا دو ماه آینده، محمولههای داروی وارداتی به سازمان اموال تملیکی منتقل شده و به مزایده گذاشته خواهد شد. عمرانی ضمن این اخطار به واردکنندگان دارو، خطاب به مسوولان وزارت بهداشت هم گفت: «در این بازدید آمدیم تا شاهد ترخیص یکسره و بیمعطلی مواد اولیه سرمسازی از گمرک کشور به سمت بازار هدف باشیم اما در این انبارها داروهای متراکمی که بعضا پیش زمینه ساخت داروهای کرونا دارند، مشاهده میشود و دلیل باقی ماندن این داروها معلوم نیست.چرا نماینده وزارت بهداشت در خصوص ترخیص این کالاها اقدامی نمیکند؟ در این انبارها مواد اولیهای مشاهده میشود که حدود 5 کیلو از آن امکان ساخت و تولید چند صد هزار دوز داروی کرونا را فراهم میکند اما ماندن این کالاها در انبار توجیهی ندارد و اگر ترخیص آنها مشکل تخصیص ارز دارد یا نیازمند مجوزهای وزارت بهداشت است باید نماینده وزارت بهداشت در این محل حاضر شود و به محصولاتی که از روی نیاز، ثبت سفارش شده و به کشور آمده رسیدگی کند .با توجه به نیاز مبرم بیمارستانها و داروخانهها به این مواد اولیه برای ساخت داروی کرونا در کشور، اگر در این امر تسریعی صورت نگیرد، ما به عنوان مدعیالعموم مطالبهگر خواهیم بود چون نه تنها خطر احتکار این اقلام وجود دارد، اگر بخش خصوصی برای ترخیص هر چه سریعتر این اقلام دارویی ورود نکند، این اموال و کالاها را متروکه اعلام میکنیم و از طریق سازمان اموال تملیکی آنها را به حراج میگذاریم تا سایر شرکتهای دارویی از آنها استفاده کنند. وزارت بهداشت باید پاسخگوی دخیره مواد اولیه سرمسازی در گمرک کشور باشد. اگر تعیین تکلیف نشود اموال را حراج و راهی بازار هدف میکنیم.»نتیجه اولیه این بازدید شبانه و اخطار معاون قضایی دادستان کل کشور به مسوولان وزارت بهداشت و واردکنندگان دارو، ترخیص فوری 45 کامیون حاوی سرمهای نمکی وارداتی (از گمرکات هرمزگان و آذربایجان غربی و تهران) ترخیص حدود هفت تن دارو و مواد اولیه دارویی مرتبط با کرونا (حدود پنج تن فاموتیدین، ۱۸۵۰ کیلو رمدسیویر، ۱۴۱۰ کیلو مواد اولیه بتادکس و ۱۰۰ کیلو سایر اقلام مرتبط با کرونا) از مجموع محمولههای دارویی دپو شده در گمرک امام خمینی(ره) بود و پس از آن هم، حجم داروهای ترخیصی به بیش از 20 تن و تعداد کامیونهای واردکننده سرم نمکی به کشور، به بیش از 121 فقره (حامل بیش از 4 میلیون عدد سرم نمکی) افزایش یافت. اما این بازدید شبانه و اخطار پی آن از سوی دستگاه قضا، به مذاق مسوولان حوزه سلامت که خود را برای تودیع وزیر بهداشت دولت دوازدهم آماده میکردند خوش نیامد به خصوص که دستور اکید عمرانی برای ترخیص تمام محمولههای دارویی از پای پرواز، نه از سوی مقام مافوق مسوولان سازمان غذا و دارو، بلکه از سوی دستگاه قضا صادر شده بود. علاوه بر این، به دنبال همین بازدید شبانه مسوولان قضایی بود که معلوم شد کمبود سرم نمکی در کشور، برخلاف اظهارات مسوولان حوزه سلامت، به دلیل کوتاهی در نظارت بر تسریع روند ترخیص و توزیع این محمولهها به اقصی نقاط کشور بوده است.
به دنبال این اتفاقات، محمدرضا شانهساز؛ رییس سازمان غذا و دارو، با برگزاری یک نشست خبری، اتفاقات رخ داده طی هفتههای اخیر و کمبود شدید دارویی با وجود رسوب صدها تن دارو و مواد اولیه دارویی بلاتکلیف در گمرک امام خمینی را «سنگاندازی و مانعتراشیهای مافیا برای دستاندرکاران سلامت» دانست و گفت: «وقتی جلوی واردات کالاهای مشابه تولید داخل را میگیریم، به منافع عدهای برمیخورد و این افراد اقدامات جدی علیه ما، وزارت بهداشت و شخص وزیر شروع کرده و با صرف هزینه، اخبار کذب را منتشر میکنند.بحثی که در زمینه گمرکات طی این چند روز اخیر مطرح شد و به نوعی در ادامه تحرکاتی است که علیه وزارت بهداشت راه افتاده بود و عمدتا در جهت واردات کالاهای مشابه تولید داخلی است. ما دو بار از انبارها به اتفاق همکارانمان بازدید داشتیم. آنچه در انبارها مشاهده شد، جدای از اینکه بسیاری از اقلام ارتباطی به ما نداشت و بذر یا مواد خوارکی مانند خیارشور و کشک و ... بخش عمدهای هم داروها و واکسنهای دامی بود، یک بخشی هم دارو بود. آنچه دیده شد، هیچ یک از اقلام مرتبط با کرونا نبود. حتی ما در همانجا دیدیم که یک محمولهای برای مواد اولیه فاویپیراویر چند ساعت قبلش رسیده بود و فردا صبحش که ما مجددا برای بازدید رفتیم، ترخیص شده بود. محمولهای هم شامل تعداد زیادی رمدسیویر بود که بدون مجوز سازمان غذا و دارو و از یک منبع تایید نشده، بود و نیاز به بررسی دارد. به هر حال دارو است و ما درگیر جنگهای بیولوژیک در دنیا هستیم و باید مراقب باشیم که هر دارویی وارد کشور نشود.یک محمولهای هم سرم وارداتی بود که ما به محض اینکه شاهد کمبود سرم بودیم، ظرف پنج روز سرم را به کشور رساندیم و به هر حال واردکنندگان ما از طریق مرزهای زمینی و دریایی رساندند، زیرا از آنجایی که سرم حجیم و سنگین است، هوایی آن صرفه ندارد و بسیار گران میشود که زمینی و دریایی اقدام کردیم و تا امروز سه میلیون سرم وارد کشور شده است. در زمینه سرم هم محمولهای در گمرک مانده بود که آن هم از یک منبع تایید نشده بود که همکارانمان در حال بررسی هستند. وقتی از یک منبع تایید شده واردات انجام شود، نیاز به آزمایشات خاص نداریم و بدون هیچ معطلی پای پرواز ترخیص میشود اما وقتی واردات از منابع تایید نشده است، باید یکسری آزمایشات و بررسیهای ویژه انجام دهیم که زمانبر است.»
تکذیب رسوب دهها تن دارو و مواد اولیه دارویی در انبارهای گمرک از سوی رییس سازمان غذا و دارو در حالی بود که عضو کمیسیون اصل 90 مجلس که در همان بازدید شبانه 22 مرداد ماه از سولهها و سردخانههای دپوی مواد اولیه سرم در حوزه شماره ۲ اداره گمرکات فرودگاه بینالمللی امام خمینی(ره)، معاون دادستان کل کشور را همراهی میکرد، در گفتوگو با رسانههای تصویری اعلام کرد: «بیش از ۱۰ هزار تن مواد اولیهای که پیش نیاز ساخت و تولید داروهای کروناست در انبارهای گمرکات فرودگاه بینالمللی امام خمینی(ره) آرام گرفته در حالی که شرایط فعلی کشور از حیث درگیری با کرونا اصلا عادی نیست.در جهت رسیدگی به این امور به وزارت بهداشت اخطار و تذکرهای لازم داده خواهد شد، چراکه گمرک کشور رسما اعلام کرد توانایی رسیدگی امور ترخیص پس از ترخیص یکسره مواد اولیه دارویی و داروسازی را دارد اما اینجا وظیفه وزارت بهداشت است که بیاید و تاییدیه خروج کالاها را برای شرکتهای ثبت سفارشکننده تایید و صادر کند.»
مسوولان سازمان غذا و دارو، در مراسم تودیع وزیر بهداشت شرکت کردند و وزیر بهداشت جدید هم وارد وزارتخانه و دفتر کار خود شد و بر اولویتهای درجهبندی شده در روزهای پیشرو به دلیل بحرانی بودن شرایط کشور از بابت شیوع کووید 19 صحه گذاشت ولی آنچه پس از این، اتفاق افتاد، شائبهای از تسویهحساب سیاسی را متبادر میکرد به خصوص وقتی چند روز قبل، رییس سازمان غذا و دارو، در نامهای به عربانصاری؛ معاون نظارت و بازرسی امور فرهنگی و اجتماعی سازمان بازرسی کل کشور با اعلام شکایت علیه گمرک ایران نوشت: «برخلاف رویههای قانونی و اداری، گمرک جمهوری اسلامی ایران بدون دریافت و اخذ مجوز از وزارت بهداشت اقدام به صدور مجوز ورود برخی از اقلام دارویی به گمرکات کرده که این امر منجر به انباشت دارو در گمرکات در شرایط نگهداری نامطلوب شده و ترخیص این کالاها بدون تایید وزارت بهداشت منجر به مخاطره افتادن سلامت هممیهنان عزیز کشورمان خواهد شد. بهرغم بدیهی بودن موضوع ممنوعیت ورود کالاهای فاقد مجوز و ثبت سفارش به گمرکات و اعلام مجدد مدیرکل محترم دارو به معاون محترم فنی گمرک و تاکید بر لزوم اخذ تاییدیه از سازمان غذا و دارو جهت ورود دارو به گمرک، متاسفانه معاون محترم فنی گمرک چند هفتهای است به استناد کمبود دارو (که تشخیص آن خارج از صلاحیت آن گمرک محترم است) اقدام به مصاحبههای مکرر در خصوص فشار به وزارت بهداشت و واردکنندگان کالاهای غیرقانونی جهت ترخیص کالاهای غیرمجاز کرده است.»
در ادامه این شکواییه، رییس سازمان غذا و دارو در توضیح علت ممنوعیت ترخیص برخی اقلام دارویی، اعلام کرد که برخی از این اقلام دارویی چون آلوده به رسوب، ذرات خارجی و حشره بوده اجازه ورود و مصرف در کشور نداشته و برخی دیگر هم در تناقض با سیاست واردات و ثبت سفارش، وارد شده و افزود: «سوال این است که چطور بهرغم اعلام مکرر ممنوعیت واردات داروهای فاقد ثبت سفارش و فاقد مجوز وزارت بهداشت به گمرکات و حساسیت شرایط نگهداری دارو از نظر نور و دما برای محصولات مذکور خصوصا محصولات تزریقی، معاون محترم فنی گمرک بهرغم عدم صدور مجوز و تاییدیههای لازم از وزارت بهداشت به گمرک اصرار بر ترخیص کالاهای مذکور را در رسانههای عمومی مطرح میکند؟ این سازمان در خصوص خطر ترخیص کالاهای فاقد مجوز به گمرک محترم هشدار داده و مسوولیت ایجاد هر گونه عارضهای را بر عهده آن گمرک محترم میداند.»به دنبال علنی شدن این جدال بین مسوولان حوزه سلامت و اقتصاد، گمرک ایران با ارایه توضیحات و اسنادی اعلام کرد که داروهایی که گفته شده فاقد مجوز واردات بوده، در همین مدت اخیر، با مکاتبه مسوولان سازمان غذا و دارو با گمرک ایران، درخواست ترخیص داشته و مهرداد جمال ارونقی؛ معاون فنی گمرک ایران در واکنش به شکایت رییس سازمان غذا و دارو، ضمن انتشار اسنادی موید طی شدن روال عادی بای ترخیص محمولههای وارداتی دارو به کشور با هماهنگی مسوولان سازمان غذا و دارو، در واکنش به اظهارات شانهساز اعلام کرد: «خروج کالا یا ترخیص آن از اماکن گمرکی، مستلزم انجام تشریفات گمرکی است که مجوزهای قانونی لازم از جمله مجوز وزارت بهداشت، در زمان انجام تشریفات گمرکی، به صورت سیستمی اخذ و سپس با رعایت سایر مقررات، اجازه ترخیص قطعی کالا از گمرک و خروج آن داده میشود. بنابراین، تمام کالاهای سلامت محور مشمول اخذ مجوزهای قانونی، با مجوز ترخیص وزارت بهداشت ترخیص و از گمرک خارج میشوند. علاوه بر این، داروها، در انبارهای شرکت تحویلگیرنده (شرکت انبارهای عمومی فرودگاه امام خمینی(ره)) نگهداری میشود و نه در گمرک. ضمن آنکه طبق مفاد گزارش مورخ 23 مرداد 1400 اینجانب با عنوان دادستان محترم عمومی و انقلاب تهران تصریح شده که وزارت بهداشت، به قید فوریت، مستندا نسبت به اعلام نظر درخصوص «ترخیص» یا «عدم ترخیص» محموله ۲۰۰ هزار بسته داروی کرونا، با عنایت به اظهارات مدیرعامل شرکت موصوف مبنی بر ترخیص و توزیع چند محموله قبلی از این دارو در کشور با مجوز ترخیص وزارت بهداشت اقدام کند.بنابراین، هیچگونه فشاری بر وزارت بهداشت مبنی بر ترخیص این دارو بدون اخذ مجوز، وجود نداشته و آنچه خواسته شده، تعیین تکلیف کالایی است که در بحران کرونا، در انبارهای فرودگاه امام خمینی(ره) خاک میخورد.»معاون فنی امور گمرکی کشور در ادامه، نسبت به تناقض زمانی در برخی مکتوبات مورد بحث رییس سازمان غذا و دارو درباره داروهای ممنوع از ترخیص به دلیل وجود برخی آلودگیها هم طرح سوال کرده و نوشته است: «آن مرجع محترم در مکتوب روز 4 مرداد 1400 اعلام کرده که طی گزارشی مبنی بر موارد متعدد شکایت و ریکال از داروهای مختلف شرکت [....] به دلایلی چون وجود رسوب، ذرات خارجی و حشره در ویالهای تزریقی و تغییر رنگ و شکل دارو، کلیه خطوط تولید محصولات دارویی شرکت مذکور مورد تایید آن اداره نیست. اگر این موضوع در چهارم مردادماه سال جاری به اطلاع سازمان غذا و دارو رسیده است، چگونه در تاریخ ششم مرداد سال جاری، سازمان غذا و دارو، دقیقا برای داروی از همان برند و از همان کارخانه و دقیقا برای همان شرکت، مجوز ترخیص صادر و به گمرک ابلاغ کرده تا کالا ترخیص شود و چرا نسبت به جلوگیری از پخش و توزیع این دارو اقدامی نشده و اجازه داده شده تا کالا از گمرک ترخیص و به چرخه توزیع، روانه شود؟»
در بخش دیگری از مکتوبات ارونقی، تناقض درخواست سازمان غذا و دارو برای ممنوعیت ترخیص سرم نمکی وارداتی از کشور ترکیه به دلیل نداشتن سیاست واردات و ثبت سفارش در تاریخ 25 مرداد 1400 و صدور مجوز ترخیص همین کالا توسط این سازمان در تاریخ اول شهریور 1400 زیر سوال رفته و خطاب به رییس سازمان غذا و دارو یادآور شده: «همکاران جنابعالی در اولین روزهای کمبود سرم در بیمارستانهای کشور، مکررا استمداد میکردند تا سرمهای خریداری شده، به هر نحو مقتضی به کشور برسد و بلافاصله از گمرک ترخیص شود. هیچ کالای سلامتمحوری اعم از واکسن، سرم، مواد اولیه دارو و دارو، بدون هماهنگی و مجوز ترخیص آن مرجع، از گمرک، ترخیص نشده است.» به دنبال انتشار این مکتوبات، دیروز، سید حیدر محمدی؛ مدیرکل داروی سازمان غذا و دارو، برای تعدیل جوی که حالا در جامعه متخصصان عرصه سلامت و اذهان عمومی نسبت به این جدل دوجانبه بر سر حیاتیترین اقلام مورد نیاز مردم شکل گرفته، گفت: «بعضی از ذینفعان باعث بروز اختلاف شدهاند. اختلاف اساسی ما این است که چرا کالا بدون ثبت سفارش به گمرک وارد میشود. نامه رییس سازمان غذا و دارو به رییس سازمان بازرسی کل کشور هم، شکایت نیست، گلهمندی از اظهارات معاون فنی گمرک در رسانه ملی است که گفته وزارت بهداشت کالاهایی را که در گمرک رسوب کرده، ترخیص نمیکند. درخواست ما این است کالایی که در گمرک رسوب کرده است، به ما اعلام کنند. اولین مشکل ما این است که سامانهای نداریم موجودی اقلام در انبارها را بدانیم. سازمان غذا و دارو به گمرک اعلام کرد که ما موافق این نیستیم که کالایی که ثبت سفارش انجام نداده، وارد گمرک شود زیرا وقتی کالا وارد گمرک میشود، فشار از سوی مالک کالا برای ترخیص آن شروع میشود. تا جایی که اطلاع دارم، انبارهای عمومی پیمانکار گمرک است و تنها گیت ورودی به کشور، گمرکات هستند. ما چیزی به عنوان انبارهای عمومی به عنوان تحویلگیرنده نداریم و گمرکات هستند که کالا را وارد سرزمین اصلی میکنند.»
حرفهایی دیگر
روزهای اول مرداد سال جاری، رییس انجمن تولیدکنندگان شیرخشک نوزاد در گفتوگو با ایسنا گفت: «تعرفه وارداتی برخی مواد اولیه تولید شیر خشک نوزاد تغییر و این مواد در گمرک رسوب کرده و با وجود نامهنگاریهای بسیاری که انجام دادیم و بین وزارت صمت و سازمان غذاو دارو پاسکاری شدیم ولی هنوز امکان ترخیص این مواد وجود ندارد، زیرا هنوز در گروه کالایی یک قرار نگرفته و در گروه کالایی دو دیده میشود.مواد اولیه تولید شیرخشک نوزاد بدون انتقال ارز و با اعتبار تجار وارد شده، ولی حالا که قرار است ترخیص شود میگویند باید با ارز نیمایی ترخیص صورت گیرد.»
طی روزهای اخیر، سید حسین میرمعینی، معاون سازمان اموال تملیکی؛ در گفتوگو با خبرگزاریها، پرده از انبارداری محمولههای سنگین دارو و مواد اولیه دارویی بلاتکلیف برداشت و افزود که تا امروز، مسوولان وزارت بهداشت هیچ اقدامی برای تحویل این محمولهها انجام ندادهاند.
میرمعینی گفت: «دارو و مواد اولیه دارویی، شامل کالاهای متروکه و قاچاق به سازمان اموال تملیکی وارد میشود. در خصوص بحث قاچاق اغلب محصول نهایی دارو وارد کشور میشود اما در بخش کالاهای متروکه جز دارو، مواد اولیه هم از این طریق وارد میشود. مجمع عمومی سازمان اموال تملیکی اعلام کرده با قیمتی که خود وزارت بهداشت در نظر دارد؛ حتی یک ریال، حاضریم تمام دارو و مواد اولیه دارویی در انبارهایمان را در اختیار آنها قرار دهیم تا خود وزارت بهداشت و هلال احمر تصمیم بگیرند که این دارو و مواد اولیه را استفاده کنند یا خیر ولی تاکنون این همکاری صورت نگرفته است.ماده 40 قانون تاسیس سازمان اموال تملیکی میگوید این سازمان در خصوص دارو مکلف است تمام مواد اولیه دارویی و داروهای خود را به وزارت بهداشت و هلال احمر خارج از مزایده واگذار کند اما در 30 سال عمر سازمان اموال تملیکی بهرغم اینکه اعلام کردهایم این آمادگی را داریم تا کالاها را با قیمت بسیار پایین در اختیار وزارت بهداشت قرار دهیم و وزارت بهداشت خودش بخش قابل مصرف را استفاده و آنچه نمیخواهد منهدم کند، اما تاکنون نه وزارت بهداشت و نه هلالاحمر یک قلم دارو را هم تحویل نگرفتهاند.وزارت بهداشت معتقد است که دارو باید از کانالهای تعریف شده و تحت شرایط نگهداری خاص و با آنالیز تعریف شده وارد کشور شود و هر آنچه تحت این شرایط نباشد، مورد قبول وزارت بهداشت نیست و قابلیت مصرف ندارد اما سازمان اموال تملیکی میگوید تمام داروها نیازمند شرایط نگهداری خاص نیستند و برخی داروها و مواد اولیه را میتوان در هر دمایی نگهداری کرد و مشکلی برای سلامت آن پیش نمیآید. بنابراین، تا امروز هیچ دارویی را نفروختهایم و اساسا امکان فروش آن را نداریم مگر اینکه مجوز آن از سوی سازمان غذا و دارو صادر شده باشد. چنانکه در بحث اقلام ضد کرونا، اقلام مصرفی مانند الکل، ماسک، دستکش و گانهای قاچاق را در اختیار وزارت بهداشت قرار دادیم و حجم آنها بسیار قابل توجه بود.ما به دنبال تعیین تکلیف هر چه سریعتر این کالاهای دپوشده فسادپذیر هستیم، چراکه برای مثال 8 کانتینر سرم در ترمینال غرب دپو شده بود و بعد از اینکه تاریخ مصرف آن به پایان رسید به سازمان اموال تملیکی اعلام کردند که در این مرحله دیگر جز انهدام کار دیگری نمیشد انجام داد. با وجود آتشسوزی گسترده اخیر در انبار دارویی سازمان اموال تملیکی در تهران، هنوز هم حجم بالایی از دارو و مواد اولیه دارویی در انبارها وجود دارد که حاضر هستیم تمام آن را تقدیم وزارت بهداشت کنیم.»
نظرات کاربران