هر چند که رسانهها اطلاعاتی مهم مبنی بر ارتباط این فرد بازداشت شده با پرونده خاشقجی منتشر کردهاند، اما تردیدهای زیادی درخصوص رویکرد دولت فرانسه به این پرونده با توجه به روابط نزدیک پاریس و ریاض وجود دارد.
واشنگتن پست به نقل از یک منبع در پلیس فرانسه نوشته است که این تبعه سعودی به نام خالد العتیبی از سوی دادگاهی در ترکیه تحت تعقیب قرار گرفته بود و قصد داشت از فرودگاه شارل دوگل به مقصد عربستان پرواز کند.
پلیس فرانسه در اعلامیهای که سهشنبه شب منتشر کرده درخصوص هویت واقعی خالد العتیبی و ارتباط او با ماجرای قتل جمال خاشقجی ابراز تردید کرده و نوشته است که هنوز این اطمینان وجود ندارد که آیا فرد درستی را دستگیر کردهایم یا او همان خالد العتیبی که در ماجرای خاشقجی نقش داشته، نیست و به اشتباه بازداشت شده است.
خالد العتیبی یکی از 17 تبعه سعودی بود که در سال 2018 به دلیل نقش داشتن در قتل خاشقجی از سوی وزارت خزانهداری ایالات متحده تحریم شد. بررسی پاسپورت مردی که به نام خالد العتیبی بازداشت شده نشان میدهد او دقیقا همزمان با سه سفر خاندان سلطنتی سعودی به ایالات متحده، به امریکا سفر کرده بود و براساس گزارش تحقیقی روزنامه واشنگتن پست در سال 2018، شماره تلفن همراه او از جمله شماره تلفنهایی بود که با یکی از شناسههای مربوط به گارد سلطنتی عربستان در اپلیکیشن MenoM3ay علامتگذاری شده بود.
یک مقام سعودی، به شرط ناشناس ماندن اعلام کرده «ادعاهای رسانهای مبنی بر بازداشت فردی مرتبط با جنایت علیه جمال خاشقجی، شهروند عربستانی صحت ندارد.» به گفته او، «صرفا یک تشابه اسمی وجود داشته» و افرادی که در قتل این خبرنگار منتقد سعودی نقش داشتند، اکنون در حال گذراندن دوران محکومیت خود در عربستان هستند.
نیویورک تایمز مینویسد: «عتیبی یکی از 15 نفری بود که برای کشتن جمال خاشقجی در دوم اکتبر 2018 به کنسولگری عربستان در استانبول اعزام شده بود.» به نوشته این روزنامه، خاشقجی برای دریافت مدارک هویتی خود به این کنسولگری مراجعه کرده بود و تصور میکرد در ترکیه در امنیت کامل قرار دارد.
این اولین بازداشت یک فرد مرتبط با پرونده خاشقجی در بیرون از عربستان سعودی بود و تنها دو روز پس از دیدار امانوئل مکرون، رییسجمهور فرانسه با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان اتفاق افتاد. گزارشهای رسمی اطلاعاتی در ایالات متحده، نقش محمد بن سلمان در صدور دستور قتل جمال خاشقجی را تایید میکنند و مکرون اولین رهبر مطرح غربی است که از زمان قتل خاشقجی با ولیعهد سعودی دیدار میکند.
در سال 2019، دادگاهی در عربستان سعودی 5 نفر را به جرم قتل خاشقجی به اعدام و 3 نفر را به زندان محکوم کرد. حکم افراد محکوم شده به اعدام، چندی بعد با اعلام بخشش خانواده خاشقجی تغییر کرد. یکی از بازرسان سازمان ملل متحد که این دادگاه را پیگیری میکرد در آن زمان گفت که این دادگاه بیشتر یک «خیمه شب بازی» بود و «عدالت را به سخره میگرفت» چرا که اجازه میداد عاملان و آمران اصلی این حادثه در امان بمانند.
دادگاهی در ترکیه، کشوری که اولینبار مساله قتل جمال خاشقجی را افشا کرد و از رهبران عربستان سعودی خواست که درخصوص این مساله مسوولیتپذیر باشند، سال گذشته آغاز به کار کرد و در این دادگاه بیش از 20 متهم که تمامی آنها در عربستان سعودی حضور داشتند، محاکمه شدند و حکم تعقیب آنها به صورت غیابی صادر شد. با این وجود، امیدها درخصوص رونمایی از اطلاعات جدیدی پیرامون نقش مقامهای ارشد عربستان در قتل یک روزنامهنگار منتقد در پی تلاش آنکارا به منظور بازسازی روابط خود با ریاض تا حد زیادی کمرنگ شد.
بر اساس اطلاعاتی که مقامهای ترکیه پیشتر منتشر کرده بودند، 15 نفر که روز دوم اکتبر از ریاض به استانبول پرواز کرده بودند، همان روز به کنسولگری عربستان رفتند و در زمان ورود جمال خاشقجی در کنسولگری حضور داشتند. در آن زمان، خدیجه چنگیز نامزد جمال خاشقجی که بیرون از کنسولگری منتظر او بود پس از چند ساعت انتظار به ماموران امنیتی ترکیه اطلاع داد که احتمالا اتفاقی برای خاشقجی در درون کنسولگری رخ داده است.
خدیجه چنگیز روز چهارشنبه در واکنش به خبر بازداشت خالد العتیبی در فرانسه خواستار محاکمه او شد. او در توییتر نوشت: «فرانسه باید او را به خاطر جنایتی که مرتکب شده محاکمه کند یا او را به کشوری تحویل دهد که اراده و توان لازم برای تحقیق و تحت پیگرد قرار دادن او و همچنین کسی که دستور قتل جمال را صادر کرده است، داشته باشد.» گزارش اطلاعات امریکا که در ۲۶ فوریه از طبقهبندی خارج شد، حاکی از آن است که محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، عملیاتی را در استانبول برای دستگیری یا کشتن جمال خاشقجی روزنامهنگار سعودی تصویب کرده است. این گزارش آمده که این کار به دستور مستقیم ولیعهد سعودی و با همکاری اعضای محافظ و مشاور اصلی او صورت گرفته است. در بخشی از گزارش آمده است: «ولیعهد کنترل کاملی بر سازمانهای امنیتی و اطلاعاتی پادشاهی داشته است، به همین دلیل بسیار بعید است که مقامات سعودی بدون مجوز ولیعهد، عملیاتی از این دست را انجام دهند.» این گزارش همچنین میگوید که ولیعهد عربستان خاشقجی را به عنوان تهدیدی برای پادشاهی قلمداد و در صورت لزوم برای سکوت وی از اقدامات خشونتآمیز حمایت میکرد. در این گزارش نام ۲۱ نفر وجود دارد که سازمان اطلاعات مرکزی امریکا از مشارکت آنها در قتل خاشقجی به نیابت از ولیعهد عربستان اطمینان دارد. در این گزارش آمده است: «گروه سعودی که در تاریخ ۲ اکتبر ۲۰۱۸ وارد استانبول شدند، شامل برخی مسوولان مرکز پژوهشهای دیوان پادشاهی بوده است؛ این مرکز در آن زمان توسط سعود القحطانی اداره میشد.» سعود القحطانی سال ۲۰۱۸ اعلام کرد که هیچ تصمیمی را بدون موافقت ولیعهد اتخاذ نکرده است. براساس این گزارش هفت نفر از اعضای این تیم، نیروهای واکنش سریع که مسوولیت حفاظت از ولیعهد را برعهده دارند بوده و آنها به دستور کسی دیگر جز خود ولیعهد عمل نمیکنند. این افراد پیش از این نیز در عملیات سرکوب مخالفان در داخل و خارج از کشور به دستور محمد بن سلمان مشارکت داشتهاند. کالامارد، گزارشگر سابق سازمان ملل در قتلهای فراقانونی و دبیرکل عفو بینالملل در توییتی نوشت: بازداشت یکی از متهمان ترور جمال خاشقجی، روزنامهنگار منتقد سعودی در پاریس احتمالا نقض بزرگی در پرونده است اما باید این مساله تایید شود. اگر این شخص همانی باشد که نامش در لیست تحریمها و در گزارش من آمده این ثابت میکند که وی در آن لحظه در مقر کنسولگری بوده است. با این وجود این فرد عصر روز چهارشنبه آزاد شد. به گزارش خبرگزاری فرانسه، یک منبع پلیس فرانسه گفت که این مرد صبح روز سهشنبه در فرودگاه شاردوگل زمانی که پاسپورتش هنگام اسکن کردن زنگ هشدار را به صدا درآورد و نشان داد که او در ارتباط با تحقیقات قتل براساس حکم بازداشت ترکیه تحت تعقیب است، دستگیر شد. این منبع فرانسوی افزود: مقامات فرانسه ۴۸ ساعت از لحظه دستگیری وی در فرودگاه یعنی قبل از ساعت ۱۰ صبح پنجشنبه، فرصت داشتند تا هویت وی را بررسی کنند و سپس او را آزاد یا به دادستانی معرفی کنند. یک منبع قضایی در مورد حکم بازداشت ترکیه میگوید که از زمان دستگیری ۴۰ روز فرصت وجود دارد تا از طریق مجاری دیپلماتیک درخواست استرداد رسمی را به فرانسه اطلاع بدهد که در صورت عدم ارایه درخواست، فرانسه مظنون را آزاد خواهد کرد. اما دادستانی فرانسه اعلام کرد، فرد بازداشت شده آزاد شده است. دادستانی فرانسه گفت: تحقیق از هویت فرد بازداشت شده نشان داد که حکم جلب منطبق با هویت و شرایط او نیست.
دوم اکتبر 2019، یک سال پس از به قتل رسیدن جمال خاشقجی روزنامهنگار منتقد عربستانی، در مراسمی که برای اولین سالگرد قتل او برپا شده بود، از بنای یادبود جمال خاشقجی رونمایی شد. جف بزوس، مالک روزنامه واشنگتنپست به همراه خدیجه چنگیز، نامزد جمال خاشقجی در مراسم استانبول شرکت کردند. گروهی از دوستان جمال خاشقجی و نماینده چند سازمان غیردولتی نیز در مراسم حضور داشتند. روی سنگ بنای یادبود جمال خاشقجی که در یک پارک کوچک مقابل ساختمان کنسولگری عربستان در استانبول قرار دارد، سال تولد و سال قتل این روزنامهنگار حک شده است. بهرغم اینکه قاتلان خاشقجی شناسایی شدند و محل قتل او نیز معلوم است اما جسد او هیچوقت پیدا نشد. یاسین آکتای، مشاور وقت رجب طیب اردوغان و معاون حقوق بشر حزب حاکم عدالت و توسعه ترکیه سال 2018 در روزنامه حریت نوشت که قاتلان روزنامهنگار منتقد سعودی به این ترتیب از شر جسد او خلاص شدند که آن را با اسید و مواد شیمیایی ذوب کردند. یاسین آکتای در این یادداشت تاکید کرد که عاملان قتل خاشقجی میخواستند مطمئن شوند که هیچ ردی از جسد او بر جای نخواهد ماند. همان زمان، روزنامه واشنگتنپست نیز با انتشار گزارشی و با اشاره به «پیدا شدن برخی شواهد بیولوژیکی در ساختمان کنسولگری» ادعای یاسین آکتای را تایید کرد.
نظرات کاربران