دستکم 200 فیلم در صف اکران مانده. این یکی از موضوعات چالشبرانگیز وزارت ارشاد است که محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی هم از آن با عنوان برنامه فشرده دوران مدیریتش یاد میکند و تأکید کرده به همکارانش در سازمان سینمایی متذکر شده و در حال برنامهریزی هستند تا با حداقل مشکل از این برهه گذر کنند.
سینمای ایران چند هفتهای است که میزبان مخاطبان بیشتری در سالنهای سینما است. سکوت و بیرمقی حاصل از همهگیری کرونا، باعث شد چندین ماه، سالنهای سینما بسته یا نیمهتعطیل باشند و بسیاری تماشای فیلم و سریال در خانههایشان را به دیدن فیلم روی پرده ترجیح دهند و در چنین شرایطی شاید تصور برگشت به دوران ماقبل کرونا برای سینمای ایران کمی غیرممکن به نظر میرسد. «قهرمان» تازهترین اثر سینمایی اصغر فرهادی محرک مناسبی برای حضور طیف گستردهای از مردم در سالنهای سینما بود. فیلمی که بعد از درخشش در جشنواره فیلم کن و البته نماینده سینمای ایران درآکادمی اسکار، بسیاری را مشتاق دیدن این اثر کرد. هرچند تنها نام سازنده این فیلم، کافی است تا بسیاری از علاقهمندان سینما، به تماشای اثرش بنشینند. فارغ از تمامی حواشی اکران این فیلم و فضای دوقطبی پیرامونش تاکنون 101,130,772,500 از گیشه سهم داشته است.
هرچند پیش از اکران «قهرمان» فیلم کمدی «دینامیت» به کارگردانی مسعود اطیابی با رقم 325,733,883,900 فروش خوبی را در گیشه ثبت کرد. اما به یقین میتوان گفت که در دو ماه گذشته شاهد استقبال بیشتر مردم از فیلمهای اکرانشده و البته نمایش فیلمهایی در سالنهای سینما هستیم که سلیقه طیفهای گستردهتری از مردم را شامل میشود.
«گشت ارشاد 3» به کارگردانی سعید سهیلی از دیگر فیلمهای پرفروش هفتههای اخیر است. فیلمی که رقم 249,950,339,000 از فروش گیشه را به خود اختصاص داده و همین فروش نشان میدهد که همچنان تماشای فیلم کمدی اولویت نخست بسیاری از مخاطبان سینما است.
بااینحال میتوان خوشحال بود که همزمان با اکران فیلمهای کمدی، با نمایش فیلمهایی ازجمله «تومان» به کارگردانی مرتضی فرشباف، «آتابای» به کارگردانی نیکی کریمی، «بیهمه چیز» به کارگردانی محسن قرایی و «جنایت بیدقت» ساخته شهرام مکری بخشی از فیلمهای مهم و قابل تأملی که در صف اکران مانده بودند و علاقهمندان بسیاری منتظر تماشای آنها در سالنهای سینما بودند، راهی اکران شدند.
«تومان» اگرچه در زمان اکران، سهمش از گیشه چشمگیر نبوده و پیش از اکران چند باری درباره احتمال نمایشش در اکران آنلاین مطرح شد، اما از جمله آثاری است که علاقهمندان بسیاری در میان مخاطبان جدی و سختپسند سینما دارد و از دیدگاه بسیاری تماشای آن فقط در پرده عریض سینما ممکن است و دیدن روایت پیچیده و غافلگیرکننده این فیلم برای علاقهمندان این دسته از فیلمها، لذت مضاعفی در سالنهای سینما دارد.
«آتابای» ساخته متفاوت و مثالزدنی نیکی کریمی نیز از دیگر آثاری است که بسیاری را برای دیدن چندینبارهاش راهی سالن سینما کرده است. فیلمی با گویش آذری و قصهای گیرا و بازیها و کارگردانی درخشان که تا به امروز فروش خوبی هم در گیشه به دست آورده است و به نظر میرسد فصل اکران پاییزی سینما با نمایش تعداد قابل توجهی فیلم رونق بیشتری گرفت.
«بیهمه چیز» به کارگردانی محسن قرایی ازجمله فیلمهایی است که بهتازگی به اکران رسیده. فیلمی با بازی هدیه تهرانی، پرویز پرستویی، مهتاب نصیرپور، باران کوثری، هادی حجازیفر، بابک کریمی، فرید سجادیحسینی، لاله مرزبان، خسرو پسیانی و پدرام شریفی که جایزه ویژه هیئت داوران سیونهمین جشنواره فیلم فجر را به خود اختصاص داد.
این فیلم پس از گذشت تنها چند روز از اکران حالا درگیر حواشی عجیبی شده است. جواد نوروزبیگی، تهیهکننده این فیلم سینمایی، در گفتوگویی با ایسنا به ممیزیهای سلیقهای حوزه هنری و اعمال نوعی تحریم برای اکران فیلم در سینماهای زیرمجموعه حوزه هنری اعتراض کرده است. «اکران «بیهمه چیز» از ۲۴ آذر آغاز شده، اما بسیاری از سینماها در سراسر کشور در اختیار حوزه هنری است و آنها نهتنها سینماهای کمی را در اختیار این فیلم گذاشتهاند، بلکه در همان سینماهایی که اختصاص دادهاند، بیشتر سالنها کوچک و سانسهای اول صبح و آخر شب را در نظر گرفتهاند. در واقع حوزه هنری فقط ۳۰، ۴۰ درصد از ظرفیت سینماهای خود را برای نمایش «بیهمه چیز» در اختیار گذاشته؛ اگر اسم این کار تحریم نیست، پس چیست؟
به نظر میرسد دلیل اصلی این تصمیمگیری به درخواستی باشد که از سوی بنده با پاسخ منفی مواجه شده؛ آن درخواست هم این است که حوزه هنری میخواهد ممیزیهای خود را بر فیلم اعمال کند ولی من بهعنوان تهیهکننده موظف به اجرای قانون بر مبنای پروانه نمایشی هستم که از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت کردهام. البته فیلم «بیهمه چیز» یک بار در دولت دوازدهم پروانه نمایش گرفته بود، اما در دولت جدید دوباره فیلم بررسی شد و سه روز مانده به اکران اعضای شورای پروانه نمایش جدید که در میان آنها رئیس سازمان تبلیغات اسلامی هم حضور دارد سه مورد ممیزی دیگر بر فیلم وارد کردند که من همه آنها را اصلاح کردم. یکی از این موارد، مدنظر حوزه هنری هم بود اما آنها (حوزه هنری) خواستار اصلاح یک مورد دیگر هم هستند که من تحت هیچ شرایطی زیر بار آن نخواهم رفت چراکه اگر مشکلی وجود داشت وزارت ارشاد ایراد میگرفت». این بخشی از گفتههای نوروز بیگی درباره شرایط اکران فیلم است.
فیلم «گربه سیاه» به کارگردانی کریم امینی و «صحنهزنی» ساخته علیرضا صمدی از دیگر فیلمهایی هستند که در پاییز سال جاری به نمایش گذاشته شدهاند. فیلمهایی که زمان زیادی برای ارزیابی میزان موفقیتشان در گیشه نیاز است. زمان زیادی تا آغاز چهلمین جشنواره فیلم فجر باقی نمانده است و البته اضافهشدن فیلمهای بیشتری در صف اکران فیلمهای سینمایی. شرایطی که نمیتوان تصور درست و دقیقی از چگونگی اکران فیلمها داشت و مشخص نیست اکرانشان در مدتزمانی مشخص چه پیامدهایی خواهد داشت.
اکران مطلوب را در بهترین شرایط برای تابستان 1401 پیشبینی میکنم
غلامرضا موسوی تهیهکننده باسابقه سینما درباره شرایط این روزهای سینما به «شرق» گفت: «نزدیک به دو سال، سینما به مرور با اکران نمونه فیلمهای متفاوت، توانسته کمی به جایگاه اصلی خودش برگردد. طبیعتا هر چقدر به سمت جشنواره فیلم فجر پیش میرویم شرایط کمی تغییر میکند اما بعید میدانم تا شش ماه اول سال آینده هم به شرایط کاملا مطلوب برسیم».
او در بخش دیگری از صحبتهایش گفت: «شرایطی که درحالحاضر شاهدش هستیم، بیشتر ناشی از ردشدن نسبی خطر ابتلا به کروناست. اما تا زمانی که کرونا وجود دارد، سینما به دوران قبل از کرونا برنمیگردد. واقعیت دیگر این است که ما فیلمهای سال 98 و 99 و 1400 را در صف اکران داریم که به مجموع اکران سینماها اضافه میشود. به قول معروف با «یک مویز و چهل قلندر» روبهرو هستیم. یعنی اینکه ما صاحب تعداد محدودی سینما هستیم و نمیتوانیم فیلمهای فراوانی اکران کنیم. حداکثر هفتهای یک یا دو فیلم اکران میشود و باید مراقب بود که فیلمسوزی هم پیش نیاید».
موسوی ادامه داد: «باید توجه داشت که ضمن اینکه اکران بهمرور بهتر شده است، اما باز هم مطلوب نیست. اکران مطلوب را در بهترین شرایط برای تابستان 1401 پیشبینی میکنم و البته فیلمهای زیادی باید اکران شود. فیلمهای خوبی داشتیم که این فیلمها هرکدام به دلایلی تا به امروز اکران نشده است ازجمله فیلمهای کودک که تا مدارس به طور کامل باز نشوند، نمیتوان اکران کرد یا برخی فیلمها باید زمانی که دانشگاهها به طور کامل راهاندازی شد، اکران شوند. درحالحاضر به نظرم نه فیلم «قهرمان» توانسته به نقطه مطلوبی از فروش در گیشه برسد و نه «بیهمه چیز» که هر دو آنها، فیلمهایی خوب در کلاسهای متفاوتی هستند».
او در بخش دیگری از صحبتهایش گفت: «بیشتر مردم در شرایط حال حاضر نگاهشان به فیلمهای اکشن و طنزآمیز است. بعد از چند ماه هنوز «دینامیت» فروش خوبی دارد یا فیلم «گشت ارشاد 3» که تماشاچیان زیادی را به سالنهای سینما جذب کرده است. اما فیلمهای جدیتر هنوز نتوانستهاند آنطور که باید به مخاطبان بیشتری دست پیدا کنند».
موسوی درباره نزدیکشدن به جشنواره چهلم فیلم فجر نیز گفت: «زمان زیادی به آغاز جشنواره چهلم فجر باقی نمانده است. به نظرم جشنواره میتواند باعث و بانی این شود که مردم به سینما توجه کنند. واضح است که تا چندی پیش مردم اصلا نمیدانستند اصلا سینماها باز هستند و فیلمی نمایش داده میشود. یکی از اتفاقات خوب اکران فیلم «منصور» و تبلیغاتی که رادیو و تلویزیون برای فیلم داشت، این بود که باعث شد مردم متوجه شوند که سینماها باز است و انصافا هم فیلم خوبی است. درحالحاضر شرایط به نحوی است که به سمت فیلمهای پرمخاطبی میرویم که در حقیقت کمدی یا طنز هستند و فیلمهای اجتماعی در این شرایط شاید به دلیل فضای تلخی که در جامعه وجود دارد، هنوز نتوانستهاند تماشاچی واقعی خودشان را جذب کنند».
او ادامه داد: «خیلی وقت نیست که واکسیناسیون عمومی به شرایط مطلوبی رسیده است. پیشبینی ما هم این بود که بعد از واکسیناسیون عمومی به سمت عادیشدن پیش میرویم. امیدوارم با تزریق دوز سوم و تکمیل واکسیناسیون، مردم را با دقت بیشتری به سینما دعوت کنیم و بتوانیم از این شرایط دوساله عبور کنیم و زیانهایی را که متوجه سینمای ایران شده است، جبران کنیم».
فکرکردن به تولید چندان ساده نیست
سیدجمال ساداتیان، تهیهکننده، سینمادار و پخشکننده سینمای ایران، هم در گفتوگو با «شرق»، ارزیابیاش از بازگشایی مجدد سینماها طی چند ماه اخیر را مثبت توصیف کرد و گفت: «هزینههای تولید در چند سال اخیر افزایش چشمگیری داشته است و این روزها با هر تهیهکنندهای صحبت میکنم، متوجهم که نگرانی بابت تولید اثرش دارد و ممکن است هزینههای اضافه، او را در بازگشت سرمایه دچار بحران کند و همین موضوع بسیاری را دچار تردید کرده است که در فراغ بالی به تولید فکر کنند. در بخش سینماداری و عرضه فیلم در سالنهای نمایش طی یکی، دو ماه اخیر به برکت اکران فیلمهای طنز مثل «دینامیت» و «گشت ارشاد3» در اعتمادسازی و جلب نظر مخاطب به سینما موفق ظاهر شدند و ارزیابیها هم حاکی از آن است که بعد از گذشت دو سال از شرایط همهگیری کرونا و منزویشدن و شرایط نامطلوب جامعه به دلایل مختلف، شاید مردم متوجه شدند دیدن فیلمهای طنز روش بهتری برای تغییر ذائقهشان است و آنها را کمی از درگیریهای فکری روزانه خارج میکند. بههمیندلیل اکران فیلمهای طنز در این مدت از اقبال بهتری برخوردار بودند».
او در بخش دیگری از صحبتهایش گفت: «شرایط فروش برخی از فیلمهای اجتماعی هم خوب است اما شاید انتظار این بود که بیشتر از چیزی که در حال حاضر هست مورد توجه مردم قرار بگیرد. شاید بخشی از آن هم به این موضوع برمیگردد که اساسا چطور فیلمهایمان را عرضه میکنیم. عنصر تبلیغات بسیار زیادتر از چیزی که میتوان تصور کرد در جلب توجه مردم به اکرانهای سینما اثرگذار است. برخی فیلمها که تیزر تلویزیونی یا بیلبورد خیابانی در اختیار دارند، قطعا شرایط اکران بهتری دارند. این بحثها بارها مطرح شده است که رسانه ملی کجا است و چطور باید حکایت کند. این موضوعی است که طی این دو سال موضوع اصلی بحثها بوده که در شرایط نامطلوب سینماها و همهگیری کرونا، تلویزیون قطعا میتواند به این شرایط بحرانی کمک کند و کنار سینما بایستد و ابزارهای تبلیغاتیاش را در اختیار سینما بگذارد. ولی متأسفانه برای تمامی فیلمها این شرایط محقق نشد».
او ادامه داد: «باید واقعبین بود و گفت که شرایط اکران سینماها نسبت به سه ماه پیش قطعا بهتر شده است و امیدواریم که همینطور استمرار داشته باشد. در این شرایط بخش اعظمی از تهیهکنندگان داوطلب شدند تا فیلمها را اکران کنند و درحالحاضر با حجمی از ارائه فیلم هم مواجه شدیم و برخی سینماها با داشتن سالنهای محدود نمیتوانند حجم درخورتوجهی از فیلمها را اکران کنند و در صورت اکران احتمالا ناقص اکران میشوند و مشکلاتی از این دست هم وجود دارد. از طرفی از این واقعیت هم نمیتوان چشمپوشی کرد که تا مدتی دیگر جشنواره فیلم فجر آغاز میشود و فیلمهای جدیدتری به صف اکران اضافه خواهد شد».
ساداتیان در بخش دیگری از صحبتهایش درباره اکران تعداد درخورتوجهی فیلم در فرصتی کوتاه نیز گفت: «بحث فیلمسوزی از قدیم مطرح بوده و امروز هم دربارهاش صحبت میشود. وقتی فیلمی اکران میشود قطعا باید از ابزارهای تبلیغات برای معرفی بهتر اثر استفاده کرد. در غیراینصورت و نبود تبلیغات مناسب مردم از چه طریقی باید متوجه اکران فیلمی در سینماها شوند؟ و نمیتوان بدون داشتن تبلیغات منتظر ماند تا بالاخره مردم متوجه اکران فیلم شوند و امیدوار بود که تعداد مخاطبان بهمرور بیشتر میشود. باید این را مدنظر قرار داد که هزینه سینماداری بسیار سنگین است و آنها هم قطعا به فیلمهایی توجه میکنند که در جذب مخاطب موفق عمل میکنند یا ابزار تبلیغاتی گستردهتری در اختیار دارند. باید به این نکته هم توجه کرد که تمام فیلمهای ساختهشده را نباید لزوما در سینما دید و چون ابزار دیگری غیر از اکران وجود ندارد، تمرکز همه بر اکران است و برخی فیلمها به اکران میرسند و میروند و مخاطبی هم متوجه نمایش آن نمیشود و بحث فیلمسوزی برای چنین فیلمهایی صادق است».
نظرات کاربران