ولودمیر زلنسکی روز چهارشنبه اعلام کرد که یک «گفتوگوی تلفنی طولانی و معنادار» با رییسجمهور چین داشته است. براساس گزارش تلویزیون دولتی چین، دو رییسجمهور در این مکالمه تلفنی به گفتوگو درباره «بحران اوکراین و روابط دوجانبه» پرداختهاند.
در روایت طرف چینی از این گفتوگو هیچ نشانی از دو واژه «جنگ» یا «روسیه» وجود ندارد. براساس این روایت، شی «موضع اصلی» چین را «ترویج صلح و گفتوگو» خوانده و تاکید کرده که «احترام متقابل به استقلال و تمامیت ارضی» مبنای روابط دوجانبه چین و اوکراین بوده است.
تلویزیون دولتی چین اضافه کرده است که دولت چین تصمیم دارد یک فرستاده ویژه در امور اوراسیا را به اوکراین و سایر کشورهای منطقه اعزام کند تا با همه طرفهای ارتباط عمیق برای حل بحران اوکراین داشته باشد.
این فرستاده ویژه لی هویی نام دارد که پیشتر در سال 2019 از ولادیمیر پوتین رییسجمهوری روسیه «مدال دوستی» دریافت کرده بود.
رییسجمهوری اوکراین هم در توییتر نوشت: «من معتقدم که این تماس تلفنی، مانند انتصاب یک نماینده ویژه، انگیزه قدرتمندی برای توسعه روابط دوجانبه خواهد بود.»
از 24 فوریه 2022 که نیروهای نظامی روسیه به دستور ولادیمیر پوتین حمله نظامی به اوکراین را آغاز کردند، زلنسکی بارها و بارها برای گفتوگو با رییسجمهوری چین ابراز تمایل کرده بود. چین یکی از مهمترین شرکای سیاسی و اقتصادی روسیه به حساب میآید و تنها کشوری است که با توجه به روابط نزدیک با مسکو و کییف امکان نقشآفرینی برای پایان جنگ و آغاز گفتوگوهای صلح را دارد.
مقامهای چینی برای مدتها درخواستهای بعضا علنی اوکراینیها برای گفتوگو در سطح سران را نادیده میگرفتند و شی جینپینگ یک بار این گفتوگوها را به «زمانی مناسب» موکول کرده بود. پذیرش درخواست اوکراینیها برای انجام گفتوگوی تلفنی میان زلنسکی و شی میتواند نشانهای از پیشرفت در گفتوگوهای پشت پرده و امیدواری پکن برای به ثمر رسیدن طرح صلح پیشنهادی چین باشد.
برخی تحلیلگران معتقدند این امکان وجود دارد که تماس تلفنی اخیر برای ترمیم وجهه دولت چین در اروپا پس از اظهارات عجیب سفیر این کشور در فرانسه انجام گرفته باشد.
لو شای، سفیر چین در فرانسه چندی قبل استقلال کشورهای جدا شده از اتحاد جماهیر شوروی ازجمله اوکراین را زیر سوال برده بود. ترزا فالون، مدیر اجرایی مرکز مطالعات روسیه، اروپا و آسیا در بروکسل در این باره گفته است: «استراتژی شی تضعیف اتحاد فراآتلانتیک است و به همین دلیل برای او بسیار اهمیت دارد که خیلی زود رابطه با اروپا را اصلاح کند.»
طرح صلح چین
رییسجمهوری چین در اواخر ماه مارس در سفری به مسکو با پوتین دیدار کرده بود. پیش از او نیز، وانگ یی، دیپلمات ارشد چین در سفری به پایتخت روسیه پیشنهادات پکن برای پایان دادن به جنگ در اوکراین را با سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه به بحث گذاشته بود.
فوریه 2022 چین طرحی شامل 12 بند برای پایان دادن به جنگ در اوکراین ارایه کرد. بند اول درباره احترام به حاکمیت ملی کشورهاست: قوانین بینالمللی به ویژه اهداف و اصول منشور ملل متحد باید کاملا رعایت شود. حاکمیت ملی، استقلال و تمامیت ارضی همه کشورها باید بهطور موثر مورد حمایت قرار گیرد. بند دوم بیانیه به ضرورت «کنار گذاشتن ذهنیت جنگ سردی» میپردازد و تاکید میکند امنیت یک کشور نباید به قیمت زیر سوال بردن امنیت دیگر کشورها تامین شود: «امنیت یک منطقه نباید از طریق گسترش و توسعه بلوکهای نظامی به دست آید.» بند سوم درخصوص «توقف درگیریهای خصمانه» است: «هیچ کسی از جنگ یا مناقشات سود نمیبرد.» دولت چین در بند چهارم طرح صلح از ضرورت «آغاز دوباره گفتوگوهای صلح» سخن گفته و تاکید کرده که بحران اوکراین تنها از این طریق قابل حل است. بند پنجم درباره «حل و فصل مسائل بشردوستانه»، بند ششم درباره «حفاظت از غیرنظامیان و اسرای جنگی» و بند هفتم درباره «ایمن نگه داشتن تاسیسات هستهای» است. در بند هشتم این بیانیه آمده است که باید ریسکهای استراتژیک جنگ کاهش یابد. در همین راستا پکن خواستار کنار گذاشتن تهدید هستهای و هرگونه استفاده از تسلیحات هستهای شده و همزمان تحقیق، توسعه و استفاده از سلاحهای شیمیایی را محکوم کرده است. موضوع بند نهم «تسهیل صادرات غلات» است. در بند دهم دولت چین خواستار توقف تحریمهای یکجانبه شده، در بند یازدهم از ضرورت ادامه کار بخشهای صنعتی و پایدارسازی زنجیره تامین سخن به میان آمده و بند آخر به بازسازی مناطق جنگی میپردازد.
درباره روابط چین و اوکراین
روابط کییف و پکن پیش از شروع جنگ اوکراین روز به روز بهتر میشد. براساس گزارش شورای روابط خارجی امریکا، تا سال 2019 چین به اصلیترین شریک تجاری اوکراین و بزرگترین واردکننده آهن و جو از این کشور به حساب میآمد. اوکراین همچنین بزرگترین تامینکننده ذرت برای چین محسوب میشد و دو کشور در حوزههای گوناگون به ویژه حوزه نظامی همکاریهای زیادی داشتند. روزنامه نیویورک تایمز نوشته است که اولین ناو هواپیمابر چین یک ناو اوراق شده متعلق به شوروی سابق بود که چینیها آن را از اوکراین خریداری کردند و با بازسازی آن توانستند یک ناو هواپیمابر (لیائولینگ) به ناوگان خود اضافه کنند. آخرین گفتوگوی تلفنی رسمی و علنی میان شی جینپینگ و ولودیمیر زلنسکی به 30 ژانویه 2022 بازمیگشت. چند هفته پیش از آغاز جنگ، روسای جمهور چین و اوکراین به مناسبت سیامین سالگرد آغاز روابط دوجانبه میان دو کشور با یکدیگر به صورت تلفنی گفتوگو کردند.
پس از آغاز تهاجم نظامی روسیه به اوکراین شرایط دگرگون شد. مقامهای ارشد و رسانههای چینی ترجیح دادند به روایتهای روسیه درباره این جنگ ضریب دهند. آنها ناتو را مقصر اصلی این «بحران» معرفی کرده و از استفاده از واژه «جنگ» برای توصیف آنچه در اوکراین میگذرد خودداری میکردند.
حتی در چنین شرایطی نیز هرچند روابط چین و اوکراین به پایینترین سطح طی سالها رسیده بود اما اوکراین ترجیح داد سیاستی اتخاذ کند که چین به دشمن علنی کییف تبدیل نشود. بسیاری از کارشناسان تاکید دارند در صورتی که چین بخواهد کمک مستقیم و قابل توجهی برای روسیه ارسال کند، وضعیت میدان جنگ تغییرات قابلتوجهی خواهد داشت. در ماههای گذشته مقامهای غربی اعلام کرده بودند که پکن ممکن است به روسیه کمک نظامی ارسال کند اما رییسجمهوری اوکراین در گفتوگویی تلویزیونی اظهار کرده بود که «نمیخواهم چنین چیزی را باور کنم.» چین اتهام کمک نظامی به روسیه در جنگ اوکراین را رد میکند.
چین در موضعگیریهای خود تاکید دارد که هم روسیه و هم اوکراین را به عنوان کشورهای دوست میداند و اتحاد با روسیه علیه اوکراین را نادرست توصیف میکند. براساس گزارش آسوشیتدپرس، کمی پیش از سفر شی به مسکو نیز وزرای خارجه چین و اوکراین با یکدیگر گفتوگو کرده بودند.
با این حال شواهد کاملا آشکاری وجود دارد که روابط چین با روسیه کاملا متفاوت با روابط چین با اوکراین و البته بسیار عمیقتر است. ژو فنگ، استاد روابط بینالملل در دانشگاه نانجینگ در این باره میگوید: «روابط روسیه و چین هرروز تقویت میشود و همکاریها افزایش مییابد اما سرمایهگذاریهای چین در اوکراین در جنگ از بین رفته و مشخص نیست اوکراین پس از جنگ چه آیندهای داشته باشد.»
در میدان جنگ چه میگذرد؟
پس از تلاشهای گسترده روسیه برای تصرف کامل مناطق شرق اوکراین و ناکامی این کشور در دستیابی به این هدف، وضعیت جبهههای جنگ نوعی سکون پیدا کرده است. روسها در عملیات زمستانی خود موفق شده بودند که شهر باخموت را تصرف کنند. روزنامه نیویورکتایمز نوشته است که همزمان با بمباران گسترده شهرهای اوکراین ازسوی نظامیان روس، روسها در انتظار ضدحمله اوکراین نشستهاند. کارشناسان نظامی پیشبینی کردهاند که مناطق جنوبی اوکراین و به ویژه زاپروژیا ممکن است منطقهای باشد که ضد حمله اصلی اوکراین در آنجا اتفاق بیفتد. روسیه از منطقه زاپروژیا برای دسترسی زمینی به شبهجزیره کریمه استفاده میکند که از سال 2014 در اشغال روسیه است.
آخرین گفتوگوی تلفنی رسمی و علنی میان شی جینپینگ و ولودیمیر زلنسکی به 30 ژانویه 2022 بازمیگشت. چند هفته پیش از آغاز جنگ، روسای جمهور چین و اوکراین به مناسبت سیامین سالگرد آغاز روابط دوجانبه میان دو کشور با یکدیگر به صورت تلفنی گفتوگو کردند
از 24 فوریه 2022 که نیروهای نظامی روسیه به دستور ولادیمیر پوتین حمله نظامی به اوکراین را آغاز کردند، زلنسکی بارها و بارها برای گفتوگو با رییسجمهوری چین ابراز تمایل کرده بود. چین یکی از مهمترین شرکای سیاسی و اقتصادی روسیه به حساب میآید
اعتماد
نظرات کاربران