این بدان معناست که وضعیت هستهای ایران به عنوان تهدیدی برای امنیت بینالمللی تلقی میشود، امری که میتواند بهانهای برای اقدامات شدیدتر برای برخی کشورها باشد. هرچند ایالات متحده در حال حاضر تمایلی به اقدام نظامی نشان نمیدهد، اما گزارش الشرقالاوسط حاکی از آن است که آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان در حال تهیه پیشنویس قطعنامهای بر اساس فصل هفتم هستند که میتواند راه را برای چنین اقداماتی هموار کند.
روابط ایران با قدرتهای شرقی، به ویژه چین و روسیه، در کنار غرب، ابعاد پیچیدهای دارد. این دو کشور، با وجود عضویت دائم در شورای امنیت، در گذشته به تحریمهای ضدایرانی رای مثبت دادهاند و اکنون نیز توانایی آنها در کنترل تحولات بینالمللی و تاثیرگذاری بر مسائل ایران محدود است
ایران استدلال میکند که کشورهای غربی، به ویژه اروپاییها، خود در ابتدا مفاد برجام را نقض کردهاند و بنابراین حق درخواست فعالسازی این سازوکار را ندارند. محمدجواد ظریف، وزیر پیشین امور خارجه، این اقدام را سوءاستفاده از شورای امنیت و احیای غیرقانونی قطعنامههای لغو شده خوانده که تنها نقش دیپلماتیک اروپاییها را از بین میبرد. سیدعباس عراقچی، وزارت امور خارجه ایران نیز با ارسال نامهای به دبیرکل سازمان ملل و رئیس شورای امنیت، بر غیرقانونی بودن این اقدام و عدم تعهد ایران به تبعیت از آن تاکید کرده است.
در همین راستا، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، نیز اجرای اسنپبک را غیرقانونی دانست و هشدار داد «در صورتی که کشوری بخواهد بر اساس این قطعنامههای غیرقانونی اقدامی علیه ایران انجام دهد، با اقدام متقابل و جدی ایران روبرو خواهد شد و سه کشور اروپایی بانی این اقدام غیرقانونی هم واکنش ما را خواهند دید».
با این حال، کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، تاکید کرده که بازگشت تحریمها به معنای پایان دیپلماسی با ایران نیست و راهحل پایدار تنها از طریق مذاکره ممکن است. او همچنین از ایران خواسته است تا همکاری کامل خود با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را از سر گیرد. این اظهارات نشان میدهد که غرب، با وجود اعمال تحریمها، همچنان دریچه دیپلماسی را کاملاً نبسته است، هرچند که شرایط کنونی، بنبست دیپلماتیک طولانیمدت را محتمل میسازد.
واقعیتهای پیچیده روابط ایران و غرب
فعالسازی مکانیسم ماشه، نمادی از شکست دیپلماسی و بازگشت به دوران تقابل است. ایالات متحده، که از زمان خروج یکجانبه از برجام تحریمهای گستردهای را علیه ایران اعمال کرده، همچنان بر رویکرد فشار حداکثری تاکید دارد. اگرچه مقامات آمریکایی مانند مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا از دیپلماسی به عنوان یک گزینه سخن میگویند، اما در عمل، واشنگتن تمایلی به مذاکره بدون پیششرط و با هدف نابودی تاسیسات هستهای ایران ندارد.
اروپا نیز، با وجود تلاشهای اولیه برای حفظ برجام، در نهایت با ایالات متحده همسو شده است. دیپلماتهای اروپایی اعلام کردهاند که به راهبرد سال ۲۰۰۳ شامل ترکیبی از فشار و گفتوگو بازمیگردند. این راهبرد، که پیش از برجام نیز دنبال میشد، نشاندهنده عزم اروپا برای اعمال فشار بیشتر بر ایران است. اتحادیه اروپا نیز بدون تاخیر، روند بازگرداندن تحریمهای تعلیق شده خود را آغاز خواهد کرد. این همسویی، به گفته کارشناسان با هدف حفظ اهرمهای فشار بر ایران صورت گرفته است.
در این میان، ایران ادعاهای سه کشور اروپایی و آمریکا مبنی بر بازگشت قطعنامههای لغوشده را رد کرده و بر قصور آنها در اجرای تعهدات برجامی و حمایت ضمنی از تجاوزات اسرائیل تاکید میکند. تهران معتقد است که اقدامات اعتمادسازش نه تنها کافی، بلکه فراتر از تعهدات برجامی بوده است. این وضعیت، روابط ایران با غرب را در یک دور باطل از اتهامزنی قرار داده است. تنشهای منطقهای و بینالمللی نیز بر این روابط سایه افکنده با این حال، امر مسلم اینکه غرب با یک صدای واحد، خواهان محدود کردن برنامه هستهای و موشکی ایران است و دیپلماسی، اگرچه کاملاً متوقف نشده، اما در بنبست عمیقی قرار گرفته است.
دیپلماسی فعال و هوشمندانه با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و کشورهای غربی، همچنان یک گزینه حیاتی است. ایران نباید تصور کند که با فعالسازی مکانیسم ماشه، تمام پلهای ارتباطی با غرب قطع شده است. تهران باید متناسب با منافع ملی و شرایط بینالمللی، راههای جدیدی برای گفتوگو و همکاری تعریف کند
توسعه ایرانی
نظرات کاربران