تعلیق در وین؛ نه فشار کامل، نه گشایش
ساعت 24 -اکنون روند پرونده، بار دیگر در آستانه نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، به پیچیدهترین شکل ممکن بازگشته است؛ جلسهای که از چهارشنبه تا جمعه همین هفته برگزار میشود و قرار است نقشه راه آژانس و کشورهای عضو درباره ایران را تعیین کند. از مرحلهای تازه از بازی طولانی هستهای ایران است.
با وجود همه گمانهزنیها درباره احتمال ارجاع پرونده به شورای امنیت، حالا مقامهای غربی و تحلیلگران میگویند این گزینه فعلاً از دستورکار خارج شده اما این «تنفس»، بیش از آنکه نشانه کاهش تنش باشد، نوعی خرید زمان است؛ فرصتی کوتاه برای ایران و غرب که تصمیم بگیرند مسیر آینده از تنش میگذرد یا از دیپلماسی.
انتظار برای تصمیمی که گرفته نمیشود
شورای حکام در نشست این هفته، نخستین بار پس از فعالشدن رسمی اسنپبک تشکیل جلسه میدهد؛ سازوکاری که اروپا در اقدامی بیسابقه فعال کرد و گفت هدفش بازگرداندن تحریمهای گذشته است.
هرچند تهران اعلام کرد این اقدام «فاقد وجاهت حقوقی» است، اما بیتردید سطح بیاعتمادی را به شدت افزایش داد و اکنون، در آستانه نشست جدید، فضای وین بار دیگر ملتهب است.«لارنس نورمن» خبرنگار باسابقه والاستریت ژورنال که سالهاست تحولات آژانس را از نزدیک دنبال میکند، دیروز در رشتهپیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که «ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت در برنامه نیست» و افزود «میدانم که این موضوع خیلی بعید است. قبلاً در دست بررسی بود، اما حالا دیگر نیست.»
او توضیح داد که یک «قطعنامه چهارجانبه» از سوی آمریکا و تروئیکای اروپایی در دستورکار خواهد بود «قطعنامهای که برای گروسی در مورد گزارشدهی، الزامات شفافتری تعیین میکند و ایران را بهخاطر عدم همکاری سرزنش خواهد کرد. »
نورمن در ادامه نیز نوشت: «جو حاکم این است که به دیپلماسی کمی زمان بدهیم. درگیری ژوئن هنوز تازه است؛ پس فعلاً تنش را بالا نبریم.»منظور او از «درگیری ژوئن»، حمله اسرائیل و آمریکا به تاسیسات هستهای ایران در تابستان سال جاری است؛ حملهای که بهگفته آژانس، موجب قطع بخشی از نظارتها و از دست رفتن «تصویر کامل» از وضعیت مواد هستهای ایران شد.
اما نورمن تاکید کرد که این عقبنشینی «دائمی نیست» و میگوید که «دو مسیر در شورای امنیت همچنان باز است؛ یکی درباره مواد هستهای اعلامنشده و دیگری درباره عدم گزارشدهی ایران از ماه ژوئن. اگر طی چند ماه تغییر محسوسی رخ ندهد، این مسیرها فعال میشود. »
بهاینترتیب، برخلاف برداشت اولیهای که در تهران ایجاد شد، لغو ارجاع پرونده به شورای امنیت نه نشانه کاهش فشار، بلکه وقفهای تاکتیکی است؛ توقفی که میتواند هر لحظه پایان یابد.
پیشنویس قطعنامه جدید
اما در آستانه نشست، آمریکا و سه کشور اروپایی پیشنویس قطعنامهای را به شورای حکام ارائه کردهاند. چنان که «رضا نجفی»، سفیر و نماینده دائم ایران در آژانس، این پیشنویس را «اقدامی غیرقانونی و ناموجه» خوانده و گفته است «این کشورها با سوءاستفاده از اکثریت عددی خود در شورای حکام قصد دارند چیزی را که در نیویورک به دست نیاوردند، در وین تحمیل کنند. »
طبق گزارشهای منتشرشده در پیشنویس جدید از ایران خواسته شده «تمامی اقدامات غنیسازی و بازفرآوری، از جمله فعالیتهای تحقیق و توسعه» را متوقف کند و مطابق مفاد پروتکل الحاقی عمل کند.
اروپا همچنین ادعا کرده ایران طی پنج ماه گذشته اطلاعاتی درباره وضعیت ذخایر اورانیوم در اختیار آژانس قرار نداده است. نجفی در پاسخ به این ادعا گفته است که «تحمیل گزارشدهی بر مدیرکل آژانس بر اساس قطعنامههای منقضیشده شورای امنیت، اقدامی کاملاً غیرقانونی است و ضربهای دیگر به دیپلماسی خواهد زد. »
این سخنان، بازتاب وضعیت پیچیدهای است که ایران در آن قرار دارد و از یکسو تهران میگوید حملات نظامی به تاسیسات هستهایاش همکاری با آژانس را مختل کرده و شرایط «عادی» نیست؛ از سوی دیگر کشورهای غربی میگویند عدم همکاری ایران پس از این حملات ادامه یافته و اکنون باید پاسخ دهد.
گزارش گروسی در میان نگرانی فنی
«رافائل گروسی» در گزارش اخیر خود بار دیگر از «عدم امکان راستیآزمایی وضعیت ذخایر اورانیوم ایران از زمان جنگ ۱۲ روزه» سخن گفته و این وضعیت را «نیازمند رسیدگی فوری» توصیف کرده است. او اشاره کرده بخشی از مواد غنیشده ایران در محلهایی هستند که «توسط آمریکا و اسرائیل بمباران شدهاند» و آژانس «دسترسی کافی» برای ارزیابی آن ندارد.
ایران نیز این ادعا را رد نمیکند، اما آن را ناقص میداند. «عباس عراقچی» وزیر امور خارجه، چندینبار در مصاحبههای خود تاکید کرده که «مواد در همانجایی مدفون هستند که بمباران شد» و افزود«آژانس باید بداند که این شرایط نتیجه اقدام تجاوزکارانه بود، نه تصمیم ایران.»
«اسماعیل بقائی» سخنگوی دستگاه دیپلماسی نیز گفت «ما به دلیل اقدام تجاوزکارانه رژیم صهیونیستی و آمریکا با شرایط خاصی مواجهیم. قبل از تجاوز، همکاری ما متعارف بود و بعد از توافق قاهره هم به تفاهم برای همکاری در شرایط جدید رسیدیم.»