درباره توافق هیچ کس چیزی نمیداند
ساعت 24 - یکی از طنزهای تلخ ماجرا این است که اکنون همه نگاهها بر تنگه هرمز متمرکز شده، نه بر پرونده هستهای؛ همان پروندهای که ظاهراً در وهله نخست، دلیل آغاز تنشها معرفی میشد. البته در همینجا نیز تناقضی آشکار وجود دارد؛ زیرا ترامپ مدعی بود در ژوئن گذشته (خرداد/تیر ماه گذشته)، برنامه هستهای ایران را نابود کرده است! بنابراین، ما با لایههایی از تناقض روی تناقض و منطقگریزی پشت منطقگریزی روبهرو هستیم.
با این حال، نکته جالب این است که تمرکز فعلی چندان بر پرونده هستهای قرار ندارد. مذاکره درباره این پرونده بسیار پیچیده خواهد بود و در شرایط کنونی، فوریترین تهدید برای واشنگتن به شمار نمیآید.
اما ترامپ صدای منتقدان را میشنود. او میداند مخالفان چه خواهند گفت: اگر این توافق را امضا کند و پرونده هستهای را در بر نگیرد، شاید دیگر هرگز نتواند به آن بازگردد. از همین روست که او مدام تاکید میکند: «البته که باید به پرونده هستهای هم رسیدگی کنیم» و میخواهد از همان ابتدا امتیازی در این زمینه به دست آورد.
اگر تمام چیزی که او در گام نخست میخواهد، صرفاً اعلامیهای از سوی ایران باشد مبنی بر اینکه هرگز بهدنبال سلاح هستهای نخواهد رفت، چنین تعهدی پیشتر در برجام نیز وجود داشت
. اگر خواسته او تعهدی از سوی ایران برای مذاکره درباره سرنوشت اورانیوم با غنای بالا باشد، احتمالاً دستیابی به آن نیز ممکن است؛ به شرطی که متن تعهد عمداً مبهم بماند. یعنی ایران وعده دهد درباره محدودیتهایی بر برنامه هستهای خود در برابر رفع تحریمها، وارد گفتوگو میشود. چنین چیزی همچنان در قلمرو امکان قرار دارد.
اما اگر ترامپ خواستهای مشخصتر و الزامآورتر مطرح کند، بعید است بتواند به آن دست یابد؛ زیرا ایران در چنین شرایطی، خواهان رفع فوری تحریمها خواهد شد. لازم نیست خود را جای مقامهای ایرانی بگذارید تا بفهمید تهران دیگر نمیتواند به وعدهای که از زبان رئیسجمهور آمریکا بیرون میآید اعتماد کند. او همان کسی است که در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) از برجام خارج شد؛ آن هم در حالی که ایران همچنان به تعهدات خود پایبند بود.
علاوه بر این، در یک سال گذشته نیز دو بار، درست در میانه روند مذاکرات، به ایران حمله کرد. از همین رو، ایران هیچ امتیاز ملموسی در پرونده هستهای واگذار نخواهد کرد، مگر آنکه در برابر آن، امتیازی ملموس و فوری در حوزه تحریمهای اقتصادی دریافت کند؛ امری که رئیسجمهور آمریکا ظاهراً آمادگی پذیرش آن را ندارد. به همین دلیل، بسیار بعید میدانم که در مرحله نخست، توافقی دقیق، جزئی و الزامآور درباره پرونده هستهای حاصل شود.
«احتمالاً اکنون ایران بیش از هر مقطع دیگری در تاریخ خود به فکر دستیابی به سلاح هستهای افتاده است، اما همزمان میداند که بیش از همیشه زیر نگاه و نظارت آمریکا و اسرائیل قرار دارد. از همین رو، بازسازی برنامه هستهای برای تهران میتواند بسیار دشوارتر از گذشته باشد. »
به همین دلیل، این پرونده در حال حاضر فوریترین مسئله به شمار نمیآید و میتوان تصور کرد توافقی اولیه شکل بگیرد و مذاکرات هستهای به مرحلهای بعد موکول شود. اینکه آیا در نهایت روزی توافقی واقعی در این حوزه حاصل خواهد شد یا نه، کسی نمیداند. اما آمریکا و اسرائیل تلاش میکنند این پیام را روشن کنند که اگر ایران در آستانه بازسازی برنامه هستهای خود قرار گیرد، بار دیگر به گزینه نظامی بازخواهند گشت.
رابرت مالی - نماینده سابق امریکا درباره ایران - فرارو