بحران گذرا یا فروپاشی زودهنگام؟
ساعت 24 -در دیپلماسی، بهویژه در پروندههای پیچیدهای چون روابط ایران و آمریکا، مرحله پس از دستیابی به توافقات اولیه، دشوارترین مرحله است. جایی که طرفها باید تعهدات کلی را به سازوکارهای اجرایی، زمانبندیهای مشخص و تضمینهای قابل سنجش تبدیل کنند. امضای یادداشت تفاهم میان تهران و واشنگتن در واقع پایان یک مسیر نبود، بلکه آغاز مرحلهای تازه و بسیار حساستر بود.
در این مرحله، پرسشهای بنیادینی مطرح میشود؛ از نحوه و زمانبندی رفع تحریمها گرفته تا سازوکارهای راستیآزمایی و ترتیبات امنیتی منطقهای. طبیعی است که در چنین وضعیتی، هر اختلاف برداشت یا هر تحول میدانی بتواند روند مذاکرات را با وقفه مواجه کند.
بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه در آخرین اظهارات خود تا زمان نگارش این مطلب درباره مرحله بعدی مذاکرات برای تدوین توافق نهایی گفت: «رایزنیهای لازم از طریق میانجیگرها برای این منظور در حال انجام است و در صورت فراهمشدن شرایط لازم برای شروع مذاکرات، اطلاعرسانی خواهد شد. »
در حال حاضر، سه بازیگر اصلی در حال آزمودن اراده یکدیگر هستند. اسرائیل میکوشد نشان دهد بدون در نظر گرفتن ملاحظات امنیتی آن، هیچ نظم جدیدی در منطقه شکل نخواهد گرفت.
ایران تلاش دارد اثبات کند که توافق با آمریکا به معنای چشمپوشی از ملاحظات منطقهای و امنیتیاش نیست و امنیت متحدانش را بخشی از معادله امنیت ملی خود میداند. و آمریکا در پی آن است که میان این دو واقعیت متعارض، نوعی تعادل پایدار ایجاد کند.
دولت ترامپ از یک سو توافق با ایران را به عنوان یک دستاورد مهم سیاست خارجی معرفی کرده و مایل است آن را به نتیجه برساند، و از سوی دیگر، نمیخواهد هزینه سیاسی تقابل آشکار با اسرائیل را بپردازد. به همین دلیل، کاخ سفید ناگزیر است میان پیشبرد توافق با ایران و حفظ انسجام ائتلاف سنتی خود در منطقه تعادل برقرار کند.
عامل دیگری که نباید از نظر دور داشت، مخالفان داخلی توافق در هر دو کشور است. در ایران، خاطره خروج آمریکا از برجام همچنان زنده است و بسیاری نسبت به پایداری هرگونه توافق جدید تردید دارند.
در آمریکا نیز جریانهای سیاسی و امنیتی قدرتمندی وجود دارند که هرگونه مصالحه با تهران را امتیازدهی به رقیب تلقی میکنند. در چنین شرایطی، هر گام جدید در مسیر توافق با مقاومتهای سیاسی و رسانهای همراه خواهد بود. از این منظر، آنچه در سوئیس رخ داد را باید بیش از آنکه یک شکست دیپلماتیک بدانیم، بخشی از نبردی بزرگتر بر سر شکل آینده نظم منطقهای تلقی کنیم.
سرنوشت توافق نه با لغو یک نشست، بلکه با نحوه مدیریت این بحرانها مشخص خواهد شد. اگر طرفین بتوانند از این پیچ عبور کنند، توافق وارد مرحله تثبیت خواهد شد؛ اما اگر تنشهای میدانی و فشار مخالفان بر روند دیپلماسی غلبه کند، این وقفه موقت ممکن است به آغاز فرسایش تدریجی توافقی تبدیل شود که هنوز در نخستین گامهای خود قرار دارد. توسعه ایرانی