-دانشمندان انگلیسی میگویند واکسنهایی که نیازی به نگهداری در یخچال ندارند، برای نخستینبار با موفقیت روی بیماران آزمایش شدهاند.
در حال حاضر بیشتر واکسنها باید در یخچال یا فریزر نگهداری شوند، اما هر سال حدود نیمی از واکسنها در جهان هدر میروند؛ دلیل اصلی این است که بر اثر قرار گرفتن در دمای بسیار بالا یا پایین، دیگر قابل استفاده نیستند.
در این آزمایش که با حضور ۶۰ داوطلب انجام شد، شرکت Stablepharma یک واکسن مایع کزاز-دیفتری را به نسخهای «بدون نیاز به یخچال» تبدیل کرد. در این روش، واکسن به مدت یک سال به شکل پودر خشک و در دمای اتاق نگهداری شد و سپس پیش از تزریق با آب ترکیب شد.
چالش زنجیره سرد واکسنها
واکسنها معمولاً از زمان تولید تا لحظه تزریق به بیمار، به کنترل دقیق دما در مراحل نگهداری و حملونقل نیاز دارند.
این فرآیند که به آن «زنجیره سرد» گفته میشود، بهویژه در فقیرترین و دورافتادهترین مناطق جهان یا مناطق جنگزده دشوار است؛ جایی که دسترسی به یخچال محدود است و برق نیز قابل اعتماد نیست.
مؤسسه ملی تحقیقات سلامت و مراقبت انگلیس (NIHR) در حال آزمایش این فناوری جدید «بدون نیاز به یخچال» است.
الهام از گیاهان زندهشونده
این فناوری از گیاهانی الهام گرفته شده که در زمان خشکسالی خشک میشوند و ظاهراً از بین میروند، اما با رسیدن باران دوباره زنده میشوند.
این گیاهان مقدار زیادی قندی به نام ترهالوز (Trehalose) تولید میکنند که به حفظ سلولهای گیاه در شرایط خشکی کمک میکند.
در این آزمایش، واکسن کزاز-دیفتری با استفاده از ترهالوز خشک شد تا اجزای حیاتی آن حفظ شود.
نتایج اولیه امیدوارکننده
پروفسور سال فاوست، مدیر مرکز تحقیقات بالینی NIHR در ساوتهمپتون، گفت این واکسن در مطالعات اولیه:
- پاسخ ایمنی مشابه واکسن معمولی ایجاد کرده،
- ایمن بوده،
- و بهخوبی توسط بدن تحمل شده است.
او افزود:
«این فناوری میتواند وابستگی به زنجیره سرد را از بین ببرد، میزان هدررفت واکسنها را کاهش دهد و دسترسی مردم به واکسن را افزایش دهد.»
آزمایش بزرگتری با حضور ۱۶۰ نفر نیز قرار است در ماههای آینده آغاز شود.
از آنجا که واکسن اصلی از قبل تأیید و مجوز دریافت کرده است، این پژوهش نیازی به آزمایشهای گستردهای که برای تولید واکسنهای کاملاً جدید لازم است، ندارد.
هدف سازمان جهانی بهداشت
این مطالعات برای رسیدن به هدف سازمان جهانی بهداشت (WHO) انجام میشود؛ هدفی که تولید واکسنی است که بتواند در دمای ۳۰ درجه سانتیگراد و رطوبت ۷۵ درصد دوام بیاورد.
پژوهشگران میگویند دادههای جداگانه نشان داده است که اجزای این واکسن حتی در برابر تغییرات دمایی بین منفی ۲۰ تا مثبت ۴۰ درجه سانتیگراد نیز مقاومت دارند.
این موضوع میتواند به معنای آن باشد که واکسن پس از حمل در بخش سرد هواپیما و سپس انتقال با کامیون در هوای گرم نیز همچنان قابل استفاده باقی بماند.
چرا واکسنها هدر میروند؟
سازمان جهانی بهداشت تخمین میزند که حدود ۵۰ درصد واکسنهای جهان در نهایت دور ریخته میشوند.
دلایل مختلفی برای این موضوع وجود دارد، از جمله:
- آسیب دیدن در زمان حملونقل،
- پایان تاریخ مصرف،
- باقی ماندن دوزهای استفادهنشده در شیشههای چنددوزی،
- و مهمتر از همه، شکست در زنجیره سرد.
امید برای مناطق محروم
پروفسور سر جاناتان ونتام، معاون پیشین مدیر ارشد پزشکی انگلیس و مشاور شرکت Stablepharma، گفت در گذشته هنگام کار در مناطق دورافتاده، همیشه نگرانی حفظ زنجیره سرد واکسنها وجود داشته است.
او گفت:
«به یاد دارم واکسنها را در جعبههای سردکننده به مناطق دورافتاده میبردیم؛ در جادههایی بسیار دشوار که نمیشد پیشبینی کرد چه زمانی به مقصد میرسیم و همیشه نگرانی این بود که آیا واکسنها به موقع به کودکان منتظر خواهند رسید یا نه.»
کاربردهای گستردهتر
فناوری جدید برای واکسنهای mRNA قابل استفاده نیست، اما بسیاری از واکسنهای فعلی میتوانند با استفاده از قند ترهالوز پایدارتر شوند.
این روش همچنین ممکن است برای برخی داروها مانند آنتیبادیهای مونوکلونال که نیاز به نگهداری در یخچال دارند، کاربرد داشته باشد.
واکنش کارشناسان
پروفسور تاک سنگ وونگ، مدیر مرکز تحقیقات تولید واکسن بریتانیا و جنوب شرق آسیا، که در این مطالعه حضور نداشت، این دستاورد را «بسیار هیجانانگیز» و «پیشرفتی مهم در علم بریتانیا» توصیف کرد.
با این حال، او گفت هنوز موضوعاتی نیاز به بررسی بیشتر دارند؛ از جمله:
- میزان پایداری واکسن در شرایط تغییر مداوم دما،
- و عملکرد آن در گروههای بزرگتر و متنوعتر از نظر قومی.
نتایج این تحقیق در مجله eClinicalMedicine از مجموعه نشریات Lancet منتشر شده است.
افرام تکله لمانگو، معاون مدیر بخش ایمنسازی یونیسف، گفت:
«واکسیناسیون یک خدمت نجاتبخش است که به یخچال وابسته است. این نوآوری میتواند به ما کمک کند کودکان بیشتری را واکسینه کنیم و راه را برای آیندهای با واکسنهای بدون نیاز به یخچال هموار کند.»
دکتر بروس روزر، بنیانگذار Stablepharma، نیز گفت:
«واکسنهای بدون نیاز به یخچال که قابل اعتماد و ایمن باشند، میتوانند تحولی بزرگ در سلامت جهانی ایجاد کنند؛ زیرا کمک میکنند واکسنهای نجاتبخش به میلیونها نفر بیشتر در هر نقطه از جهان برسد و برنامههای واکسیناسیون برای نسلهای آینده پایدارتر و عادلانهتر شود.»
«منبع : بی بی سی «
نظرات کاربران