با استناد به جزئیات تازهای که از آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو منتشر شده است، از این پس همه خودروهای سواری بنزینی که عمر مفیدشان به بیش از ۲۰ سال رسیده باشد، به شکل رسمی در فهرست «خودروهای فرسوده» قرار میگیرند. دولت با اجرای این آییننامه، مسیر نوسازی ناوگان را دنبال کرده و در چارچوب آن، برای این گروه از خودروها مجموعهای از محدودیتها را تعریف میکند؛ از جمله حذف ابطال سهمیه سوخت یارانهای و همچنین منع تردد در محدودههای پرترافیک و شلوغ کلانشهرها.
ممنوعیت رفتوآمد و قطع سهمیه بنزین برای خودروهای فرسوده
طبق مفاد آییننامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، نظارت بر خودروهای سواری بنزینی با عمر ۲۰ سال یا بیشتر وارد فاز جدیتر و سختگیرانهتری شده است؛ به این معنا که این خودروها، دیگر مثل سایر وسایل نقلیه فعال در چرخه روزمره، از امتیازها و خدمات معمولِ خودروهای در حال تردد برخوردار نخواهند بود. محور اصلی این تصمیم، ساماندهی و بازچینی ساختار ناوگان حملونقل کشور از مسیر کاهش محسوس تعداد خودروهای فرسوده، شکلدهی به مدیریت دقیقتر و کنترل بهتر مصرف سوخت در شبکه حملونقل عمومی و همچنین بخش خصوصی، و در نهایت بالا بردن سطح ایمنی در مسیرهای جادهای اعلام شده است.
در میان موارد تعیینکننده این دستورالعمل، «حذف کامل سهمیه بنزین یارانهای» دیده میشود؛ یعنی خودروهای مشمول این مقرره دیگر امکان بهرهمندی از بنزین با نرخهای اول و دوم را نخواهند داشت. علاوه بر این، صدور یا حتی فعالسازی کارت سوخت نیز به ثبتنام نهایی و قطعی مالک در سامانه رسمی جایگزینی خودروهای فرسوده و طی کردن تمامی مراحل اداری مرتبط با این فرایند وابسته خواهد بود.
همزمان، مطابق این تصمیم، هرگونه فعالیت مرتبط با خودروهایی که بیش از ۲۰ سال از عمرشان گذشته باشد در سکوهای حملونقل اینترنتی و همچنین ارائه خدمات حملونقل عمومیِ بار و مسافر نیز ممنوع اعلام میشود. این محدودیتها صرفاً به حوزه سوخت و فعالیتهای تجاری محدود نیست و به سطح تردد شهری و بهخصوص در کلانشهرها کشیده شده است. بر اساس مقررات جدید، این خودروها در محورهای اصلی و نیز محدودههای ترافیکی داخل شهرهای بزرگ، با ممنوعیت تردد مواجه خواهند بود.
در ادامه همین سیاست، انجام هرگونه نقلوانتقال رسمی و قانونی و نیز تعویض پلاک برای این گروه از خودروها در شهرهای بزرگ ممنوع گردیده است. افزون بر آن، برای تخلفات ناشی از تردد این وسایل نقلیه، سازوکارهای ثبت خودکار از طریق سامانههای نظارت تصویری و دوربینهای ترافیکی فعال است؛ بنابراین تخلفها در چارچوب مقررات مربوط، ثبت و با جریمههای سنگین همراه خواهد شد.
اجرای این برنامه میتواند به عنوان یک تغییر اساسی، وضعیت خودروهای قدیمی را در کشور تحت تأثیر قرار دهد و بخش قابل توجهی از ناوگان موجود را مستقیم و محسوس درگیر سازد. با این حال، میزان موفقیت چنین طرحی تا حد زیادی به میزان توان دولت در ارائه حمایتهای مؤثر، اختصاص تسهیلات بانکی کارآمد و همچنین ایجاد یک مسیر شفاف، مشخص و در عین حال ساده برای جایگزینی سریع خودروهای فرسوده با مدلهای جدیدتر، کممصرفتر و استانداردتر وابسته است.
با توجه به گستردگی خودروهای فرسوده در چرخه ترافیکی کشور، اگرچه اجرای مرحلهای این سیاست میتواند در میانمدت و بلندمدت به کاهش واقعی مصرف سوخت، ارتقای کیفیت هوا در کلانشهرها و افزایش ضریب ایمنی تردد در جادهها منجر شود، اما در صورتی که مشوقهای اقتصادی کافی و بستههای حمایتی دقیق و هدفمند برای مالکان در نظر گرفته نشود، اعمال این محدودیتها ممکن است فشار مضاعفی بر وضعیت معیشتی و اقتصادی افرادی وارد کند که همچنان خودروهای فرسوده در اختیارشان است
نظرات کاربران