باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور - پسته یکی از محصولات کلیدی و با ارزشی است که به زودی بر روی تابلوی بورس کالا قرار خواهد گرفت و ما در گفت‌و‌گو با جواد فلاح، مدیر خزانه‌داری و انبار‌های بورس کالای ایران، به بررسی جزییات این معاملات خواهیم پرداخت.
سوال: به زودی معاملات گواهی سپرده پسته در بورس کالا آغاز خواهد شد؛ می‌توانید در مورد جزئیات این معاملات و انبارهای مورد قبول توضیح دهید؟
فلاح: همان‌طور که مطلع هستید، پس از انجام مراحل پذیرش انبار پسته متعلق به شرکت مانی آسیا و انتشار اطلاعیهٔ گشایش این انبار، تنها یک گام تا آغاز معاملات گواهی سپرده کالایی پسته باقی مانده است. با موجودی شدن کالا در انبار بورس به مقدار کافی برای شروع معاملات، اطلاعیهٔ گشایش نماد منتشر می‌شود و به این ترتیب، معاملات گواهی سپرده پسته آغاز خواهد شد. انبار شرکت مانی در شهرستان بناب به عنوان انبار مورد پذیرش قرار گرفته و حداقل میزان تحویل و ترخیص به انبار ۲ تن می‌باشد. در زمان تحویل کالا به انبار، از محموله نمونه‌برداری به عمل می‌آید و در صورتی که معیارهای مشخص‌شده در اطلاعیه گشایش انبار پسته رعایت شود، محموله پذیرفته خواهد شد. هزینه ارزیابی از سپرده‌گذار تا سقف ۲۵ تن، برابر با ۷۰ میلیون ریال خواهد بود. نوع، سایز و عیار پسته‌های قابل پذیرش نیز در اطلاعیهٔ بورس کالا تعیین شده است. برای هر نوع، سایز و عیار مشخص، یک ضریب حیث تخصیص داده شده است که تعیین‌کننده تعداد گواهی‌هایی است که هر کیلوگرم پسته از هر یک از گرید‌های پذیرفته شده در انبار تولید می‌کند.
سوال: آیا معاملات گواهی سپرده پسته به صورت پیوسته انجام می‌شود یا ناپیوسته؟ همچنین در مورد تفاوت این دو نوع معاملات توضیح دهید.
فلاح: معاملات گواهی سپرده کالایی پسته به شیوه حراج پیوسته مانند سایر نمادهای فعال در این بازار اجرا می‌شود. به طور دقیق‌تر، امکان خرید و فروش در روز‌های شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۱۲ ظهر تا ۶ عصر فراهم است. در گذشته، برخی کالاهای صنعتی از جمله سیمان، شیشه و میلگرد به روش ناپیوسته مورد معامله قرار می‌گرفتند که دلیل این مسئله، ابهامات مربوط به نحوه پرداخت مالیات بر ارزش افزوده در بازار گواهی سپرده کالایی برای کالاهای مشمول این مالیات بود. اما با تصویب قانونی در سال ۱۴۰۰ که این ابهام‌ها را برطرف کرد، تمامی کالاهای مشمول مالیات بر ارزش افزوده نیز به شکل حراج پیوسته قابل معامله خواهند بود؛ با این حال، پسته به عنوان یک محصول کشاورزی، از مالیات بر ارزش افزوده معاف است.
سوال: آیا امکان تحویل فیزیکی پسته در معاملات گواهی سپرده بورس کالا وجود دارد؟ چه افرادی قابلیت خرید و معامله این گواهی را دارند؟
فلاح: تحویل فیزیکی در تمامی نمادهای گواهی سپرده کالایی قابل انجام است و این موضوع شامل پسته نیز می‌شود. حداقل مقدار قابل تحویل از انبار برابر با ۲ تن است. افرادی که حداقل ۲۰۶۵ گواهی سپرده کالایی پسته را خریداری کرده‌اند، می‌توانند درخواست ترخیص از انبار را ثبت نمایند. متقاضیان باید در نظر داشته باشند که محل تحویل کالا، کارخانه شرکت مانی آسیا در شهرستان بناب است که اطلاعات دقیق آن در اطلاعیهٔ گشایش انبار پسته در وبسایت بورس کالا قابل دسترس است. در صورت درخواست تحویل‌گیرنده، تبدیل پسته مغز نیز توسط انباردار انجام خواهد شد و وزن مغز بسته به عیار پسته با احتساب ۱ درصد ضایعات محاسبه می‌گردد. حداکثر ۵ درصد از مغز پسته نیز به شکل لپه و خرد در خواهد آمد. هزینه این خدمت برای هر کیلوگرم پسته دهان‌بست، ۷۵۰ هزار ریال خواهد بود. تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی مجاز به خرید و فروش این گواهی هستند و هیچ گونه محدودیتی در این زمینه وجود ندارد.
قیمت پسته تحت تأثیر متغیرهای مختلفی قرار دارد. نوع، سایز و عیار از مهم‌ترین ویژگی‌های مؤثر بر قیمت هستند که به صورت ضریب‌هایی منعکس شده‌اند. دارایی پایه در این معاملات، پسته فندقی دهان‌بست سایز ۳۲-۳۰ با عیار ۵/۵۰-۵/۴۹ تعیین شده است. به انواع دیگری از پسته (که در اطلاعیه گشایش انبار پسته مانی آسیا ذکر شده‌اند) به نسبت سایز و عیار، ضریبی تخصیص داده خواهد شد که نمایان‌گر قیمت آن‌ها به نسبت دارایی پایه خواهد بود. بنابراین، سپرده‌گذاری پسته‌هایی با کیفیت و با سایز و عیار بالاتر، گواهی‌های بیشتری برای سپرده‌گذار تولید می‌کند و از سوی دیگر، اشخاص با تعداد معین گواهی، از پسته با کیفیت، سایز و عیار بالاتر، وزن کمتری دریافت خواهند کرد. همچنین، کشف قیمت در نماد معاملاتی بر اساس قیمت دارایی پایه صورت می‌پذیرد.
تعریف گریدهای مختلف به منظور تسهیل ورود و پذیرش کالا در انبار انجام شده تا کشاورزان و تاجران بتوانند محصولات پسته خود را با محدودیت‌های کمتری به انبار بورس تحویل دهند. در نهایت، تلاش شده تا نوع و سایز پسته‌ها به گونه‌ای انتخاب شود که بخش وسیعی از بازار را در بر گیرد.