به نقل از ایلنا، منابع دیپلماتیک مربوط به کاخ سفید به رسانه اماراتی «ارم نیوز» اعلام کرده‌اند که دونالد ترامپ گروهی متشکل از مشاورانش و مقامات وزارت خارجه، وزارت دفاع، خزانه‌داری، پنتاگون و سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا را به بررسی امکان احیای یک تفاهم‌نامه که پیش‌تر میان تهران و واشنگتن به حالت تعلیق درآمده بود، منصوب کرده است.
تفاوت اساسی نسخه جدید با توافق قبلی، نحوه رسیدگی به موضوع تنگه هرمز به‌شمار می‌آید. بر اساس این طرح، ایالات متحده به‌دنبال این است که ابتدا موضوع عبور و امنیت کشتیرانی در هرمز را به‌صورت جداگانه حل و فصل کند، و سپس مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای ایران، تحریم‌ها و دارایی‌های بلوکه‌شده را دنبال نماید.
از نظر واشنگتن، هدف این رویکرد به‌وضوح بیشتر از همه چیز، جلوگیری از آن است که جمهوری اسلامی در مذاکرات آتی، موضوع کشتیرانی در هرمز را به مسائل هسته‌ای و دیگر درخواست‌های خود مرتبط نماید.
واشنگتن در جستجو برای تغییر زمین بازی مذاکرات
یکی از دیپلمات‌های آمریکایی نزدیک به کاخ سفید در گفت‌وگو با «ارم نیوز» اعلام کرده است که ترامپ در نظر دارد نسخه‌ای تجدیدنظر شده از توافق قبلی را آماده کرده و به میانجی‌ها ارائه دهد تا بخشی از مسیر مذاکرات پیش از آغاز مذاکرات اصلی درباره برنامه هسته‌ای تسهیل شود.
بر اساس این روایت، دولت ایالات متحده در مذاکرات قبلی به این نتیجه رسیده که گره خوردن موضوع هرمز با مسائل هسته‌ای و دارایی‌های ایران، به جمهوری اسلامی این توانایی را می‌دهد که از امنیت کشتیرانی به‌عنوان ابزاری برای فشار در مذاکرات بهره‌برداری کند.
به همین دلیل، واشنگتن اکنون می‌کوشد این ارتباط را قطع کند؛ به این معنا که حتی در صورت بروز اختلاف در مذاکرات هسته‌ای، موضوع عبور کشتی‌ها در هرمز به‌عنوان یک ابزار فشار یا تهدید باقی نماند.
از این منظر، پیشنهاد جدید آمریکا صرفاً اصلاح یک متن دیپلماتیک به شمار نمی‌رود، بلکه تلاش به سمت تغییر پایه مذاکرات و محدودسازی اهرم‌های متقابل تهران و واشنگتن است.
هرمز؛ اولویت فوری ایالات متحده
اهمیت این تغییر بیشتر زمانی نمایان می‌شود که درک کنیم تنگه هرمز یکی از کلیدی‌ترین مسیرهای انتقال انرژی در سطح جهانی است و هرگونه اختلال در عبور و مرور کشتی‌ها می‌تواند به‌طور مستقیم بر بازار انرژی و اقتصاد جهانی تاثیر بگذارد.
به همین خاطر، آنگونه که به نظر می‌رسد، آمریکا در تلاش است تا پیش از ورود به مباحث پیچیده‌تری همچون سطح غنی‌سازی، ذخایر اورانیوم، تحریم‌ها و دارایی‌های بلوکه شده، وضعیت هرمز را مشخص سازد.
در این راستا، مذاکرات بین تهران و مسقط درباره ترتیبات کشتیرانی در هرمز به‌شدت مورد توجه قرار گرفته است. یکی از اعضای تیم مذاکره‌کننده ایران اشاره کرده که توافق جدید میان ایران و عمان پیرامون این تنگه، به معنای اجرای نهایی بند مربوط به هرمز در توافقنامه اسلام‌آباد نیست، بلکه فقط در حیطه اصول و راهنمای مذاکرات قرار دارد.
طبق گزارش «ارم نیوز»، کشورهای منطقه نیز توافق کرده‌اند که ایران و عمان به‌عنوان دو کشور ساحلی تنگه هرمز، مسئولیت دستیابی به توافق در مورد سازوکارهای کشتیرانی در این آبراه را بر عهده داشته باشند.
سرنوشت توافقنامه ۱۴ بندی چه شد؟
این تفاهم‌نامه که در تاریخ ۱۷ ژوئن با میانجیگری پاکستان بین تهران و واشنگتن به امضا رسید، شامل ۱۴ بند بود که دو بند آن به موضوع تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی ایران مرتبط می‌شد.
سایر بندهای این توافقنامه به موضوعاتی چون آتش‌بس، احترام به حاکمیت کشورهای دیگر، عدم مداخله در امور داخلی، لغو تحریم‌های آمریکا و تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم ایران مربوط می‌شد.
این توافق تا تاریخ ۸ ژوئیه در برنامه مذاکرات باقی ماند، اما پس از آنکه ترامپ ایران را به هدف قرار دادن نفتکش‌ها در هرمز متهم کرد، خاتمه این تفاهم را اعلام نمود. پس از حملات هوایی آمریکا به مواضع سپاه، تهران نیز چند روز بعد اعلام کرد که این توافقنامه دیگر اعتبار ندارد.
با این حال، به‌نظر می‌رسد که اکنون واشنگتن در پی احیای بعضی از همان چارچوب‌ها، اما با تغییرات عمده در نحوه ارتباط پرونده‌هاست.
چرا آمریکا به دنبال جدا کردن پرونده‌هاست؟
تحلیلی که در این گزارش آمده است، نگرانی اصلی واشنگتن را ایجاد امکان «معامله بین پرونده‌ها» برای تهران نشان می‌دهد؛ به‌طوری که ایران بتواند از یک موضوع مانند هرمز به‌عنوان ابزاری برای دریافت امتیاز در پرونده دیگری مثل تحریم‌ها یا برنامه هسته‌ای استفاده کند.
بر اساس دیدگاه دولت ترامپ، تفکیک موضوع هرمز می‌تواند آزادی عمل ایالات متحده را در مذاکرات هسته‌ای افزایش داده و مانع شود که مسائل مربوط به امنیت انرژی و کشتیرانی جهانی به ابزاری برای حصول امتیازات سیاسی و اقتصادی تبدیل شود.
در عوض، برای تهران نیز موضوع هرمز تنها یک مساله فنی در ارتباط با کشتیرانی نیست، بلکه به حاکمیت، امنیت منطقه‌ای و فشارهای اقتصادی از سوی آمریکا ارتباط پیدا می‌کند. بنابراین، چگونگی تفکیک این موضوع از سایر مسائل می‌تواند یکی از نقاط اصلی چانه‌زنی میان دو طرف باشد.
فرهاد دزه‌یی، پژوهشگر مرکز مطالعات «ستاندر»، با اشاره به کوشش‌های میانجی‌گران منطقه‌ای برای کاهش تنش‌ها میان ایران و ایالات متحده، بیان داشته که با وجود ادامه بی‌اعتمادی میان دو طرف، موضوع هرمز در شرایط کنونی مهم‌ترین بحث برای حرکت به سمت اجرای هرگونه تفاهم به شمار می‌رود.
به عقیده او، آمریکا در تلاش است تا ابتدا وضعیت این آبراه را تثبیت کند؛ چراکه حل و فصل مسئله هرمز می‌تواند به تسهیل مسیر مذاکرات بعدی درباره برنامه هسته‌ای ایران کمک نماید.
بر این اساس، اگر گزارش‌های منتشر شده درباره طرح جدید دولت ترامپ صحت داشته باشد، به نظر می‌رسد واشنگتن در حال گذار از یک «توافق جامع و به‌هم‌پیوسته» به سوی «توافق‌های تفکیک‌شده» است؛ که در این رویکرد، موضوع هرمز در ابتدا به‌روشنی مشخص می‌شود و سپس مسائل هسته‌ای، تحریم‌ها و دارایی‌های ایران در چارچوبی مستقل مورد بررسی قرار می‌گیرند.
نظرات کاربران