میلیونها نفر بهطور روزانه ساعتها را به تماشای پیدرپی ویدیوهای کوتاه در پلتفرمهای مختلف اختصاص میدهند. این پدیده عالمگیر، سؤالات زیادی درباره سلامت روان و تأثیرات آن بر عملکرد مغز برانگیخته است. تحقیقی تازه، که از سوی پژوهشگران دانشگاه ژجیانگ چین انجام گردیده، بهطور مستقیم بر روی این موضوع تمرکز کرده و نتایج جالبی در ارتباط با کنترل شناختی مغز ارائه داده است. این پژوهش نشان میدهد که چگونه این نوع محتوا میتواند بر فعالیت شبکههای عصبی ما تأثیر بگذارد و همچنین درک ما از اعتیاد به شبکههای اجتماعی را عمیقتر کند.
تماشای ویدیوهای کوتاه؛ عاملی برای غیرفعال شدن بخشهای حیاتی مغز
میلیونها نفر بهصورت روزانه ویدیوهای کوتاه گوناگونی را مشاهده میکنند. یک مطالعه جدید با بهرهگیری از اسکن مغزی به این نتیجه رسیده است که تنها پایان تماشای یک کلیپ مورد علاقه، بهطور موقت نواحی مغزی را که در تمرکز و ارزیابی اهداف بلندمدت نقش دارند، آرام یا غیرفعال میکند. این یافتهی مهم بخشی از نتیجهی جدیدترین تحقیق دانشگاه ژجیانگ است که در ژانویه ۲۰۲۶ در نشریه NeuroImage به چاپ رسیده.
پژوهشگران با به کارگیری fMRI و طیفسنجی رزونانس مغناطیسی پروتون، فعالیت مغز ۵۶ بزرگسال جوان را در حین تماشای آزادانهی کلیپهای ویدیویی کوتاه درون اسکنر بررسی نمودند. نتایج حاکی از آن بود که قشر کمربندی قدامی پشتی (dACC) و قشر پیشپیشانی پشتی-جانبی (dlPFC)، در زمان تماشای ویدیوهایی که شرکتکنندگان به شکل قابل توجهی دوست داشتند، کاهش فعالیت مشهودی را تجربه میکنند.
کنترل شناختی مغز به افراد یاری میرساند تا لذتهای آنی را با اهداف بلندمدت متعادل سازند و اختلال در این فرآیند با بیماریهایی نظیر افسردگی، اضطراب، ADHD و اعتیاد مرتبط است. شرکتکنندگان این مطالعه از ۵۶ نفر (۳۷ مرد و ۱۹ زن، با میانگین سنی ۲۳.۳ سال) تشکیل شده بودند و همگی تجربهی قبلی استفاده از برنامههای ویدیوهای کوتاه را داشتند.
تحلیل فعالیت مغزی و تأثیر نوروشیمیاییها
این مطالعه نشان میدهد که قشر dACC و dlPFC در حین تماشای ویدیوهای مورد علاقه بهطور قابل توجهی کمتر از سطح پایه فعال بودند. در ویدیوهای ناخواسته، فعالیت dACC تقریباً نزدیک به سطح پایه باقی ماند، در حالی که فعالیت dlPFC همچنان سرکوبشده بود، اما نه به شدت ویدیوهای دلخواه. این تفاوت به ما میگوید که کاهش فعالیت مختص نواحی کنترل شناختی است و بهعنوان یک اثر کلی تماشای ویدیو تعریف نمیشود.
غلظت گلوتامات dACC در حالت استراحت نیز تأثیرگذار بوده و گلوتامات بالاتر به معنای سرکوب کمتر فعالیت dACC در هر دو حالت و کاهش فعالیت dlPFC در ویدیوهای ناخواسته پیشبینی میشود. این یافته الگویی از ارتباط بین وضعیت نوروشیمیایی مغز و تأثیر تیک تاک بر مغز ارائه میدهد. با این حال، غلظت GABA هیچگونه ارتباط معناداری با فعالیت dACC یا dlPFC نداشت.
ارتباط بین dACC و dlPFC در هر دو حالت تماشای ویدیوهای محبوب و ناخواسته افزایش یافته که این افزایش در ویدیوهای مورد علاقه بهطور چشمگیری قویتر بود.
درک واقعی غیرفعال شدن مغز در برابر ویدیوهای کوتاه
محققان تأکید دارند که این غیرفعال شدن نباید به عنوان نشانهای از اختلال در عملکرد شناختی به شمار رود. آنها در مقاله خود تصریح کردهاند که «این غیرفعالسازی نباید بهعنوان ناتوانی در ظرفیت کنترل شناختی در نظر گرفته شود.» برعکس، تیم پژوهشی بر این باورند که این الگو احتمالاً بهعنوان یک تغییر انطباقی به سمت پردازش خودکار و کمتلاش در حین تماشای غیرفعال و بیتوجهی نشاندهنده است.
این نتایج را میتوان به حالات «جریان» (Flow) که در رسانههای غوطهورکننده نظیر فیلمها و بازیهای ویدئویی وجود دارد، مرتبط دانست، که بهطور مشابه کاهش نظارت پیشپیشانی را در زمانهای توجه متمرکز نشان میدهند. این دیدگاه، درک ما را از تأثیر تیک تاک بر مغز فراتر از Negativity میبرد.
محدودیتهای اصلی مطالعه
همانند هر پژوهش، این مطالعه نیز دارای محدودیتهایی است که خود محققان به آنها اشاره کردهاند:
نظرات کاربران