فرارو- مجموع بدهی‌های سایپا از بودجه‌ای که به ۷ وزارتخانه دولت در سال جاری تخصیص یافته، به طرز چشمگیری افزایش یافته و به حدود 90 هزار میلیارد تومان رسیده است.
به گزارش فرارو؛ برای درک بهتر این رقم، تصور کنید که سایپا برای تسویه بدهی‌اش باید تقریبا چهار ماه به تولید 90 هزار دستگاه کوییک بپردازد و با فروش این خودروها، بدهی خود را کاهش دهد. بخش اعظم این مطالبات به بدهی‌های بانک و بدهی‌های سنگین به زنجیره تأمین قطعات مربوط می‌شود. شرکت صنایع تولیدی کروز، که در سال‌های اخیر به تأمین قطعات برای سایپا پرداخته، به خاطر مطالبات معوق بسیار زیادی که دارد، از جمله شرکت‌های متاثر از این شرایط است.
بر اساس مدارکی که به دست فرارو قرار گرفته، در ماه‌های اخیر توافق‌نامه‌ای میان سایپا و کروز به امضا رسیده است که طبق آن، بدهی سایپا به این شرکت قطعه‌ساز، به شکل مرحله‌ای تسویه خواهد شد. اما به نظر می‌رسد که سایپا نتوانسته است به تعهدات خود مندرج در این توافق‌نامه عمل کند. مستندات نشان می‌دهد که بدهی سایپا به کروز، حداقل تا تیرماه 1405، به حدود 15 هزار میلیارد تومان خواهد رسید.
میزان بدهی سایپا چقدر است؟
اگر به اظهارات علی شیخ‌زاده، مدیرعامل سایپا، به عنوان ملاک ارزیابی بدهی‌های این شرکت نگاه کنیم و عدد 90 هزار میلیارد تومان را برای سال 1404 پذیرفته باشیم، می‌توانیم نتیجه بگیریم که این ارقام حکایت از یک بحران مالی بزرگ در این شرکت دارد.
بدهی‌های سررسید شده، کمبود شدید سرمایه در گردش و تعهدات سنگین ناشی از فروش‌های بدون پشتوانه در سامانه یکپارچه خودرو، سه بحران اصلی سایپا محسوب می‌شوند. این حجم از بدهی، یک ادعای منتقدان نبوده و به تصریح مدیران ارشد سایپا ذکر شده است.
طبق اظهارات رسمی مدیرعامل این شرکت، سایپا طی سال‌های 1401 و 1402، با ثبت‌نام‌های بدون پشتوانه، حدود 120 هزار خودرو فراتر از توان واقعی تولید خود پیش‌فروش کرده و حالا این تعهدات به مانند بهمن بر سر سایپا فرود آمده است.
این شرکت به طور طبیعی برای حفظ فعالیت‌های تولیدی خود به قطعات نیاز دارد، اما علی‌رغم توافق‌های متعدد و پذیرش پرداخت بدهی‌های زنجیره تأمین، همچنان نتوانسته است قسمتی از تعهدات خود را انجام دهد و پرداخت مطالبات را به سرانجام برساند.
توافق سایپا و کروز درباره چه موضوعاتی بوده است؟
در اسناد مربوطه، به توافقات قبلی میان دو شرکت که به نتیجه نرسیده‌اند اشاره شده و تأکید شده که شرکت سایپا موظف است به پرداخت منظم بدهی‌های خود ادامه دهد و از طرف دیگر، کروز نیز با پذیرش اعطای فرصتی مناسب برای تسویه بدهی‌ها، روند ارسال قطعات به سایپا را ادامه خواهد داد.
در این توافق بر روی چند موضوع اصلی تفاهم شده است: 1- طرفین در مورد اختلاف حساب‌های خود به توافق رسیده و عدد نهایی آن را در قالب مشخصی تعیین خواهند کرد، 2- سایپا متعهد می‌شود بخشی از بدهی‌های خود را به صورت مرحله‌ای و در مدت زمان معین پرداخت نماید، 3- در عین حال کروز ملزم به تأمین قطعات مورد نیاز برای سایپا شده و 4- برای هر کدام از طرفین در صورت عدم اجرای تعهدات، جریمه‌هایی در نظر گرفته شده است.
در این سند، حداقل بدهی سایپا به کروز تا تاریخ اول اردیبهشت 1405، 11.7 هزار میلیارد تومان برآورد شده و مقرر شده است که در یک بازه زمانی کوتاه، طرفین باید در مورد باقی‌مانده بدهی مذاکره کرده و توافق جدیدی امضا کنند.
به هر حال، برخی اسناد دیگر نشان می‌دهد که این ماجرا به همین جا ختم نمی‌شود و احتمالاً صورت تطبیق‌های مذکور تا پایان خرداد 1405، به بدهی 14.9 همتی سایپا به کروز اشاره دارد که از این مقدار، 13.5 همت آن معوقه است.
شیوه تسویه بدهی سایپا به کروز چگونه خواهد بود؟
پرداخت این ارقام قابل توجه برای شرکتی که با بحران کمبود نقدینگی و انبوه بدهی مواجه شده است، کار آسانی نیست. به همین دلیل روندی زمان‌بندی‌شده و ترکیبی برای تسویه بدهی‌ها پیش‌بینی شده است.
نخست سایپا متعهد است تا تاریخ 10 تیر، 1.5 همت از بدهی‌های خود را خاتمه بخشد. با توجه به عدم وجود نقدینگی کافی، توافق شده تا این تسویه از طریق تحویل خودروهای سالم و آماده فروش در بازار به کروز صورت گیرد. خودروهایی که قیمت آن‌ها با حداکثر تخفیف 3 درصدی از قیمت روز در وب‌سایت‌های خرید و فروش خودرو محاسبه خواهد شد. با این حال، برخی اسناد حاکی از آن است که این روش تسویه، نظر کروز را تأمین نکرده و آن‌ها بر این مسأله تأکید دارند که برای تأمین مواد اولیه، به نقدینگی نیاز دارند و تحویل خودرو به جای پرداخت نقدی، برای آن‌ها مناسب نیست.
در مرحله دوم، ۲ هزار میلیارد تومان باید تا تاریخ 31 تیر پرداخت شود و در مرحله بعدی، ۱ هزار میلیارد تومان دیگر تا 15 مرداد تسویه گردد. در این مراحل، سایپا می‌تواند اعاده بدهی را به صورت واریز نقدی یا مجدداً تحویل خودرو انجام دهد.
در عوض، بر اساس این توافق، کروز نیز متعهد شده که با ادامه ارسال قطعات به سایپا، کمک کند تا هر چه سریع‌تر قطعات به اصطلاح کف کارخانه جمع‌آوری شود. با این حال، از آنجا که ارسال قطعات جدید به معنی افزایش بیشتر بدهی است، سایپا بایستی علاوه بر پرداخت هزینه قطعات تأمین شده، مبالغ بیشتری را به صورت هفتگی به کروز واریز کند تا به مرور زمان، مطالبات معوقه این شرکت پرداخت شده و تسویه گردد.
از یکسو، مستندات نشان می‌دهد که سایپا احتمالاً به پرداخت حدود 4.5 همت از بدهی‌های خود تا مرداد 1405 متعهد نخواهد بود و از سوی دیگر، کروز در چند روز گذشته در یک بیانیه رسمی اعلام کرد که ارسال قطعات به سایپا همچنان ادامه خواهد داشت، اما هزینه قطعات ارسالی جدید نیز هنوز پرداخت نشده است. این وضعیت نشان می‌دهد که احتمالاً بدهی سایپا به کروز مجدداً افزایش خواهد یافت.
چرا مارپیچ بدهی سایپا به قطعه‌سازان به پایان نمی‌رسد؟
اصطلاح گرفتار شدن در مارپیچ بدهی، شاید بهترین توصیف از وضعیت کنونی سایپا باشد. بحران کنونی میان این شرکت، شبکه بانکی و قطعه‌سازان، به یک دام بدهی و عدم نقدینگی در جاده مخصوص دامن می‌زند. سایپا برای تسویه حساب به پول نقد نیاز دارد. برای به دست آوردن پول نقد باید خودرو بفروشد و برای فروش حتماً باید منتظر تأمین قطعات باشد. همزمان، خودروهای ثبت‌نامی بسیاری نیز هنوز تحویل داده نشده‌اند و در عین حال قطعه‌سازان نیز بدون دریافت مطالبات خود و نقدینگی، قادر به تأمین این قطعات نیستند. بدهی‌های سایپا به شبکه بانکی، تأمین منابع مالی این شرکت را با چالش‌های جدی مواجه کرده است.
در این زمینه، برخی رسانه‌ها با استناد به گمانه‌زنی‌ها و اطلاعات غیرمستند ادعا کرده‌اند که قطعه‌سازانی از جمله کروز، با عدم ارسال قطعات به سایپا، به دلایلی چون حفظ انحصار در صنعت قطعه‌سازی یا تلاش برای خرید سایپا به قیمتی پایین‌تر، وضعیت این شرکت را پیچیده‌تر کرده‌اند.
شرکت کروز به این ادعاها پاسخ داده و مدیران این شرکت در پاسخ‌ها و با ارائه آمار و اطلاعات متعدد، تمامی این اظهارات را رد کرده و دلیل اصلی مشکلات را ناشی از شیوه مدیریت سایپا، قبول سفارشات فراتر از ظرفیت و عدم پایبندی این شرکت به توافقات و تعهدات خود اعلام کرده‌اند. از دعواهای مالی و حقوقی بین سایپا و کروز که فاصله بگیریم، این پرسش دوباره مطرح است که میزان بدهی سایپا چقدر است؟
سایپا و کوه یخ بدهی‌ها و تعهدات معوق
سایپا حدود 90 هزار میلیارد تومان بدهی دارد که تنها بخشی از آن به کروز مربوط می‌شود و مابقی به سایر شرکت‌های زنجیره تأمین، شبکه بانکی و مهمتر از همه، متقاضیانی که مدت‌هاست با پرداخت مبالغ هنگفت به این شرکت، خودرو ثبت نام کرده‌اند، اختصاص می‌یابد. اما 90 هزار میلیارد تومان واقعاً معادل چه چیزی است؟
برای وضوح بیشتر، می‌توان قیمت یکی از پرفروش‌ترین محصولات این شرکت را در نظر گرفت. قیمت کوییک S در کارخانه سایپا حدود 999 میلیون و 500 هزار تومان تعیین شده است. با یک محاسبه ساده روشن می‌شود که 90 هزار میلیارد تومان بدهی تقریباً معادل ارزش 90 هزار دستگاه کوییک S صفرکیلومتر است.
برای متوجه شدن زمان لازم برای تولید این حجم از خودرو، باید به آمار تولید نگاهی بیندازیم. در سال 1404 سایپا به طور کلی حدود 282 هزار و 217 خودرو را از خط تولید خود خارج کرده است. تولید 90 هزار دستگاه خودرو به معنای فعالیت بی‌وقفه کارگران و خطوط تولید این شرکت به مدت تقریباً چهار ماه خواهد بود. این بدان معناست که سایپا باید نزدیک به یک‌سوم سال را صرف تولید و فروش کند، بدون اینکه از هزینه‌های نیروی انسانی یا خرید مواد اولیه کسر کند تا بتواند به تسویه این بدهی نجومی بپردازد.
افزون بر این، مقایسه این بدهی با بودجه‌های دولتی نیز نشان‌دهنده مقیاس بالای آن است. میزان بدهی سایپا به تنهایی معادل بودجه یک سال وزارت اقتصاد ایران است و این رقم به مراتب بیشتر از بودجه کل وزارتخانه‌هایی همچون وزارت صمت، وزارت ورزش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت میراث فرهنگی، وزارت امور خارجه، وزارت دادگستری و حتی وزارت نفت می‌باشد.
در نهایت جای سؤال است که این کوه بدهی انباشته شده شرکت سایپا چه زمانی تسویه خواهد شد و چه راهکاری برای پرداخت این بار سنگین وجود دارد؟ به‌ویژه که اسناد جدید نشان می‌دهد که شرکت کروز دوباره ادعای عدم پایبندی سایپا به توافقات جدیدش را مطرح کرده و مطالبات زنجیره تأمین از این شرکت به مرور در حال افزایش است.
نظرات کاربران