«واکسن جدید در یک آزمایش، مانع بازگشت سرطان شد.»
«سهام مدرنا پس از موفقیت واکسن mRNA سرطان بیش از دو برابر شد.»
«موفقیت مدرنا و مرک میتواند موجی از واکسنهای سرطان را به راه بیندازد.»
اینها بخشی از تیترهایی بودند که پس از انتشار خبر موفقیت آزمایش داروی اینتیسمِران (Intismeran) در ۱۹ اوت منتشر شدند؛ واکسنی که برای درمان ملانوما، نوعی سرطان پوست، آزمایش شده است.
این موفقیت ظاهری خبر خوبی است، اما پرسش اصلی این است: آیا با یک مورد استثنایی روبهرو هستیم یا این اتفاق میتواند راه را برای شیوهای تازه در درمان انواع مختلف سرطان باز کند؟
ایده قدیمی واکسن سرطان دوباره زنده شده است
در سالهای اخیر شاخهای از پزشکی به نام ایمنیدرمانی یا ایمونوتراپی توسعه زیادی پیدا کرده است. هدف این روش آن است که سیستم ایمنی بدن را تحریک کند تا تومورها را شناسایی کرده و از بین ببرد.
اما یکی از قدیمیترین ایدههای این حوزه هیچگاه آنطور که انتظار میرفت موفق نبود: واکسن سرطان.
میلیاردها دلار برای توسعه این واکسنها هزینه شده، اما این حوزه به وعدههایی معروف شده که بارها محقق نشدهاند.
ایده اصلی واکسن سرطان این است که سیستم ایمنی را نسبت به پروتئینهای جهشیافتهای به نام نئوآنتیژنها (Neoantigens) که در سلولهای توموری وجود دارند، حساس کند.
اگر سیستم ایمنی این پروتئینها را بهعنوان عامل خارجی تشخیص دهد، میتواند سلولهایی را که آنها را در خود دارند، شناسایی و نابود کند.
اما اجرای این ایده ساده نبود.
تمرکز روی تنها یک پروتئین کافی نبود، زیرا تومور میتوانست تولید همان پروتئین را متوقف کند. علاوه بر این، برخی واکسنهای اولیه اصلاً پروتئینهای مناسبی را هدف قرار نمیدادند.
یک مانع مهم دیگر این بود که تومورها اغلب توانایی دارند پاسخ سیستم ایمنی را سرکوب کنند.
ورود داروهایی به نام مهارکنندههای نقاط وارسی ایمنی یا Checkpoint Inhibitors شرایط را تغییر داد. این داروها مانع از آن میشوند که تومور پاسخ ایمنی بدن را خاموش کند.
همین موضوع باعث شد دانشمندان دوباره به واکسنهای سرطان فکر کنند: اگر واکسن همراه با داروهای مهارکننده نقاط وارسی داده شود، آیا این بار نتیجه متفاوت خواهد بود؟
واکسن اختصاصی برای هر بیمار
یکی از ایدهها، ساخت واکسنی شخصیسازیشده بر اساس نئوآنتیژنهای منحصربهفرد تومور هر بیمار بود.
در گذشته چنین کاری بسیار دشوار به نظر میرسید، زیرا ساخت واکسن زمان زیادی میبرد. اما فناوری mRNA حالا امکان تولید واکسنهای جدید را طی چند هفته فراهم کرده است.
چند سال است که آزمایشهای اینتیسمران در بیماران مبتلا به ملانوما، در کنار یک داروی مهارکننده نقاط وارسی ایمنی، در حال انجام است.
نتایج موقت مدرنا هیجان زیادی ایجاد کرده، زیرا نشان میدهد واکسن واقعاً اثر دارد؛ و در نتیجه، ایده هدف قرار دادن نئوآنتیژنها نیز میتواند درست باشد.
واکسن بازگشت سرطان را به تأخیر انداخت
آنچه تاکنون از نتایج اولیه میدانیم این است که در بیمارانی که ملانومای آنها با جراحی برداشته شده بود، واکسن توانست بازگشت بیماری را کندتر کند.
اما چند نکته مهم باید در نظر گرفته شود.
نخست اینکه تأخیر در بازگشت سرطان ممکن است باعث افزایش طول عمر بیماران شود، اما ممکن است هم چنین اثری نداشته باشد.
دوم اینکه هنوز میزان دقیق اثربخشی و همچنین هزینه درمان مشخص نیست. بنابراین ممکن است در نهایت معلوم شود واکسن در مقابل هزینه بسیار بالا، تنها منفعت محدودی ایجاد میکند.
علاوه بر این، ملانوما یکی از سرطانهایی است که معمولاً واکنش شدیدی از سوی سیستم ایمنی ایجاد میکند. بنابراین موفقیت در این سرطان لزوماً به معنای موفقیت در سایر انواع سرطان نیست.
امیدواری پزشکان
با وجود این محدودیتها، پزشکان هیجانزدهاند.
الاد شارون، متخصص سرطان در مؤسسه سرطان دانا-فاربر در بوستون، میگوید این نتایج «هم برای حوزه ملانوما و هم برای سرطان بهطور کلی امیدوارکننده است».
او یادآوری میکند که انقلاب ایمونوتراپی نیز در ابتدا با تأیید درمانها برای ملانوما آغاز شد.
حتی مهمتر اینکه این فناوری ممکن است راه بهتری برای جلوگیری از بازگشت سرطان ارائه دهد.
درمانهای فعلی گاهی خوشههای بسیار کوچکی از سلولهای سرطانی را در بدن باقی میگذارند که بعداً دوباره رشد کرده و به تومور تبدیل میشوند.
سیستم ایمنی تقویتشده با واکسن میتواند این سلولهای باقیمانده را شناسایی و نابود کند.
واکسنها همچنین ممکن است نیاز به برخی درمانهای آسیبزا مانند پرتودرمانی و شیمیدرمانی را کاهش دهند.
آزمایش برای سرطان ریه، مثانه و کلیه
مدرنا و مرک، دو شرکتی که پشت این واکسن قرار دارند، با سرعت در حال انجام آزمایشهای مشابه برای سرطانهای دیگر هستند.
از جمله سرطانهای مورد بررسی میتوان به سرطان ریه، مثانه و کلیه اشاره کرد.
در سالهای آینده، نتایج کامل آزمایش ملانوما و همچنین دادههای مربوط به این سرطانهای دیگر مشخص خواهد کرد که آیا واقعاً با یک تحول بزرگ در درمان سرطان روبهرو هستیم یا خیر.
فعلاً شواهد امیدوارکنندهاند؛ اما برای اعلام یک «انقلاب» در واکسنهای سرطان هنوز باید منتظر ماند.
نظرات کاربران